Crazy Nauka
Podcast Crazy Nauka - zdobywca Nagrody Radia ZET im. Andrzeja Woyciechowskiego 2024 w kategorii „Autor Internetowy” oraz Podcast Roku 2023 w kategorii nauka, edukacja, technologie. Opowiadamy o wielkich osiągnięciach i głębokich porażkach, procesach i zdarzeniach, które zmieniają losy społeczeństw i pojedynczych osób. Pokazujemy, jaką rolę odgrywa w tych zjawiskach nauka, gdzie pomaga wyjaśnić zagadki lub ocalić życie, a gdzie pozostaje jej tylko analizować skutki zdarzeń. Mówimy o zadziwiających metodach badawczych i szkodliwych mitach, które domagają się obalenia.
Episodes
167. Nauka na czasie: Co z tym ekstremalnym El Niño i jak wydłużyć psom życie?
Silne El Niño może oznaczać więcej pogodowych ekstremów: upałów, susz, powodzi i gwałtownych zjawisk na Ziemi. Skąd wiemy, że nadchodzi? Dlaczego tak mocno wpływa na klimat całej planety? I czy jego skutki mogą być odczuwalne także w Polsce?W tym odcinku mówimy też o pierwszych lekach, które mogą wydłużać życie psom. Dlaczego duże rasy starzeją się szybciej? I czy badania nad psami mogą kiedyś pom
166. Ebola, czyli najbardziej przerażająca epidemia
Ebola - choroba, która budzi przerażenie. W Demokratycznej Republice Konga rozwija się właśnie epidemia mało znanego gatunku tego wirusa. Kiedy i jak go odkryto? Jakie stanowi zagrożenie? Czemu tak się go boimy? I dlaczego właśnie tam się rozwija?Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem: 1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbr
165. Hantawirus na wycieczkowcu - co wiemy do tej pory?
Co wiadomo o epidemii groźnego hantawirusa, która wybuchła na pokładzie statku wycieczkowego Hondius? Zebraliśmy najbardziej aktualne informacje o przebiegu zdarzeń oraz o tym, czy istnieją powody do obaw. Czym jest hantawirus, jak się przenosi, dlaczego w aż 30 krajach są osoby objęte obserwacją? Dla jasności - nie dzieje się nic strasznego, ale lepiej wiedzieć, jak się sprawy obecnie mają. Zachę
164. „The Traitors. Zdrajcy”. Czy to eksperyment psychologiczny?
Właśnie skończył się 3. sezon programu „The Traitors. Zdrajcy”. Bardzo go lubimy, więc do rozmowy zaprosiliśmy Dorotę Mintę, psycholożkę i psychoterapeutkę, która zapewnia wsparcie psychologiczne uczestnikom polskich edycji “The Traitors”. Opowiada nam o kulisach tworzenia programu - od doboru uczestników, przez wybór zdrajców i ich knowania aż po to, jak radzą sobie ludzie odpadający z gry. Jest
163. Trzęsienie ziemi w Lizbonie: Katastrofa, która zmieniła świat
Ta katastrofa zmieniła świat, w którym żyjemy, choć wydarzyła się 271 lat temu i dotknęła niewielkiego kawałka Europy i Afryki. Opowiadamy o wielkim trzęsieniu ziemi, które w 1755 roku zdemolowało Lizbonę, a przy okazji wywołało wielką aferę na najwyższych szczeblach.Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem: 1) serii kryminalno-nauko
162. Pluskwiaki, mumie i arszenik. Pokręcona historia barwników
Kilka barwników, które zmieniły historię malarstwa. Brzmi mało porywająco? A jednak za kolorami, które trafiały na obrazy dawnych mistrzów i na tkaniny noszone przez elity, kryją się historie zaskakujące, momentami wręcz absurdalne. Są tu niezwykłe źródła barwników, wielkie pieniądze, ludzkie cierpienie, a nawet wzloty i upadki całych imperiów. Opowiadamy o tym, co naprawdę kryło się za pięknymi k
161. Dlaczego posiłki dla astronautów to kosmiczne wyzwanie?
Co i w jaki sposób jada się w kosmosie? Jak skomponować jadłospis, kiedy brak miejsca, lodówki i warunków, a ludziom nie działa zmysł smaku? I po co astronautom aż pięć ostrych sosów i niemało słodyczy?Tak, wiemy, że ostatnio było sporo o Artemis II. Dziś zahaczamy również o tę misję, ale skupiamy się na ewolucji podejścia do żywienia w kosmosie w ciągu ostatnich 60 lat. Posłuchajcie najnowszego o
160. Nauka na czasie: I po co znowu lecieć na Księżyc?
Niewidoczna strona Księżyca, hel-3, taikonauci, awaria kosmicznego sedesu i pytanie: po co tam wracamy? Misja Artemis II pokazuje, jak bardzo współczesny podbój Srebrnego Globu różni się od epoki Apollo. A my rozbieramy ten lot na czynniki pierwsze.Posłuchajcie Podcastu Crazy Nauka!Ilustracja: ESA-D. DucrosZachęcamy też do posłuchania dwóch serii podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim R
159. Sąd potwierdził - Big Techy celowo uzależniają dzieci
Czy platformy społecznościowe uzależniają tak jak papierosy? I w jaki sposób wykorzystują metodę dezinformacji, wymyśloną przez przemysł tytoniowy kilkadziesiąt lat temu? Przyglądamy się wyrokowi sądu, który może przygwoździć gigantów technologicznych zarabiających na celowym uzależnianiu dzieci od ich usług. A następnie rozmawiamy z Sylwią Czubkowską, dziennikarką technologiczną, współautorką pod
158. Co łączy polskie złoża helu z AI, Iranem i Zderzaczem Hadronów?
Co ma wojna w Iranie do polskich złóż helu, sztucznej inteligencji, produkcji chipów, działania szpitali i Wielkiego Zderzacza Hadronów? Opowiadamy o kryzysie, który po raz pierwszy w historii obnażył to, jak bardzo nasz świat zależy od helu.Posłuchajcie najnowszego odcinka Podcastu Crazy Nauka!Zachęcamy też do posłuchania dwóch kolejnych cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Pol
157. Nauka na czasie - przepychanie planetoidy i wojna jądrowa AI
Pierwszy raz w historii świadomie zmieniliśmy ruch ciała niebieskiego - okazuje się, że nawet drobne „szturchnięcie” planetoidy może uchronić Ziemię przed katastrofą. W tym samym odcinku zaglądamy do niepokojących symulacji, w których modele AI w sytuacjach kryzysowych niemal automatycznie eskalują konflikty aż do poziomu nuklearnego — i robią to bez ludzkich hamulców. To jest odcinek z cyklu “Nau
156. Ołowiane epidemie: od kopalń po krany
Największe katastrofy wywołane przez ołów – od australijskiego Broken Hill, przez Zambię i Nigerię, po amerykańskie Flint. Ostrzeżenia lekarzy i naukowców były ignorowane, a toksyczny metal trafiał do gleby, powietrza i wody pitnej. To historie zatrutych dzieci, społeczności pozostawionych bez ochrony i decyzji podejmowanych w imię zysku lub oszczędności. Historie, których większość wciąż trwa.Pos
155. Nauka na czasie: Starliner - katastrofa, której nie było i porzuceni astronauci
Jak to możliwe, że w NASA odrodziły się te same toksyczne mechanizmy, które doprowadziły do wypadków Columbii i Challengera? I dlaczego awaria statku kosmicznego Starliner z 2024 roku została uznana za równie poważną co tamte dwie katastrofy? Świeżo opublikowany raport NASA na ten temat pokazuje „normalizację patologii”: lekceważenie problemów technicznych w imię goniących terminów czy manipulowan
154. Ołowiani ludzie i najbardziej szkodliwy wynalazca w dziejach
Opowieść o „jednoosobowej katastrofie ekologicznej”, czyli o spektakularnej karierze i upadku benzyny ołowiowej. Scenariusz jak z eposu bohaterskiego: siły zła kontra samotny naukowiec, który odkrywa mroczną tajemnicę i ocala świat od zagłady.Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem: 1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni
153. Powódź melasowa w Bostonie. Co tam się, u licha, stało?
15 stycznia 1919 roku przez ulice Bostonu popłynęła fala melasy, która zrównała z ziemią kawał dzielnicy portowej i zabiła ponad 20 osób. Tylko w jaki sposób gęsty syrop mógł rozpędzić się do 55 km/h? I dlaczego pływanie w melasie jest fizycznie niemożliwe? Krok po kroku pokazujemy, dlaczego melasa okazała się bardziej śmiercionośna niż podobnych rozmiarów tsunami.* 26-02-2026 Ponieważ w oryginaln
152. Nauka na czasie: Wir polarny się rozpada, wirus Nipah straszy - czy mamy się bać
Wir polarny „rozpadający się nad naszymi głowami” i doniesienia o groźnym wirusie z Indii brzmią jak zapowiedź chaosu — ale co z tego naprawdę wynika? W tym odcinku z cyklu Nauka na czasie sprawdzamy, czym są zaburzenia wiru polarnego i czy mogą realnie wpłynąć na pogodę w Europie. Rozbrajamy też medialne alarmy wokół wirusa Nipah, wyjaśniając, czym jest ten patogen i dlaczego obecne ogniska nie o
151. 72 sekundy promu Challenger: 40. rocznica katastrofy
Dziś mija dokładnie 40. rocznica katastrofy Challengera. 28 stycznia 1986 roku wahadłowiec rozpadł się 72 sekundy po starcie, zabijając siedmioro astronautów na oczach milionów widzów. Krok po kroku pokazujemy, jak techniczne usterki, ignorowanie ostrzeżeń, rosnąca zgoda na “akceptowalne ryzyko” i presja polityczno-wizerunkowa doprowadziły do katastrofy, której można było uniknąć.Polecajka: książk
150. Nauka na czasie: Jak dotarliśmy do Ameryki i jak dotrzemy na Księżyc
Czy pierwsi ludzie dotarli do Ameryki pieszo z Syberii… czy przypłynęli z Japonii? Przez dekady historia wydawała się prosta, ale nowe odkrycia wywracają ją do góry nogami. W tym samym odcinku zaglądamy też w przyszłość — do misji Artemis II, pierwszego od pół wieku załogowego lotu w okolice Księżyca, i sprawdzamy, dlaczego powrót ludzi w głęboki kosmos wcale nie jest prosty.Posłuchajcie Podcastu
149. Ciemna, zimna i daleka: jak Polacy upolowali planetę swobodną
Jak znaleźć w kosmosie coś, co nie świeci, jest lodowato zimne i nie krąży wokół żadnej gwiazdy? Opowiadamy o odkryciu planety swobodnej, które na początku 2026 roku trafiło na łamy “Science” i zostało uznane za jedno z najważniejszych osiągnięć astronomii ostatnich lat. Wraz z prof. Łukaszem Wyrzykowskim z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego wyjaśniamy, jak działa mikrosoczew
148. Kobieta, która zatruła szpital
19 lutego 1994 roku 31-letnia Gloria Ramirez, trafiła na SOR w Kalifornii. Kilkadziesiąt minut później już nie żyła — a wraz z nią padło ponad dwadzieścioro członków personelu medycznego. Dziwny zapach, kryształki we krwi, omdlenia, drgawki i ewakuacja oddziału. Czy to była histeria zbiorowa? Błąd medyczny? A może reakcja chemiczna, której nikt nie brał pod uwagę?W tym odcinku, bazując na dokument
147. Anatomia pierwszej pomocy
Co robić, kiedy ktoś obok nas traci przytomność? I dlaczego filmy to fatalny wzorzec, jeśli chodzi o resuscytację? Pytamy doświadczonego ratownika medycznego o to, co naprawdę liczy się przy udzielaniu pierwszej pomocy: co trzeba zrobić, a co można sobie darować - i dlaczego strach przed działaniem bywa groźniejszy niż brak wiedzy.Naszym gościem jest Jan Jaszczyński - edukator i dydaktyk pierwszej
146. Czy Ziemia „wybuchła”, żeby narodził się Księżyc?
To musiała być niesamowita katastrofa. Nastąpiło coś o niewyobrażalnych rozmiarach, coś co doprowadziło do narodzin naszego Księżyca. Uderzenie? Eksplozja? Seria zderzeń? Opowiadamy o najnowszych hipotezach dotyczących tej prakatastrofy sprzed 4,5 miliarda lat. A poza tym trochę się tłumaczymy, trochę opowiadamy, a wreszcie gorąco Wam życzymy wspaniałych Świąt! Zachęcamy też do posłuchania naszej
145. Gdy Big Pharmie się nie opłaca - prawda o badaniach klinicznych
Półki w aptekach uginają się od kolorowych pudełek, ale nie wszystko, co wygląda jak lek, faktycznie nim jest. Czasem to "loteria", w której skład tabletki zależy od tego, jak mocno świeciło słońce na plantacji.Ten odcinek, który jest wynikiem płatnej współpracy z Agencją Badań Medycznych zaczyna się od tragicznej historii talidomidu. To pomaga zrozumieć, dlaczego dzisiejsze leki muszą przechodzić
144. Jak manipulować ludźmi przy pomocy matematyki?
Mapy to znacznie więcej niż tylko odwzorowanie terenu – w rękach polityków i matematyków potrafią stać się potężnym narzędziem wpływu, które może decydować o wynikach wyborów. Odpowiednie wytyczanie granic okręgów, znane jako gerrymandering, czy tworzenie rejonów szkolnych, może prowadzić do segregacji rasowej i ekonomicznej. Ale „mapomatyka” to także ratunek i optymalizacja. Dzięki twierdzeniu Ba
143. Nauka na czasie: Od wilka do jamnika, od żbika do kota rzymskiego legionisty
Kiedy psy zaczęły się tak bardzo od siebie różnić jak ratlerek od doga czy chart od mopsa? Selektywna hodowla trwa raptem 200–300 lat, a psy są z nami od co najmniej 10–11 tysięcy. Naukowa odpowiedź zaskakuje: ta różnorodność to wcale nie efekt ostatnich stuleci, tylko tysięcy lat. A koty? Skąd się wzięły w Europie? No więc wygląda na to, że wcale nie trafiły tu - jak dotąd sądzono - z rolnikami.
142. Co by było, gdyby z Ziemi zniknęły wszystkie grzyby?
Grzyby. Podtrzymują nasze procesy życiowe, rozkład materii czy fermentację, bez której nie rozwinęłaby się nasza cywilizacja. Bez nich życie na Ziemi natychmiast zaczęłoby się sypać. Ucierpiałyby uprawy, krowy, leczenie chorób, pieczenie chleba, warzenie piwa czy sosu sojowego. Lasy przestałyby być lasami bez przerastającej glebę grzybni, która - notabene - nie tworzy “grzybowego internetu” w znac
141. Nauka na czasie: Odkleszczowa alergia na mięso i “zdjęcie” ostatnich chwil mamuta
Ukłucie kleszcza, po którym hamburger staje się śmiertelny? Brzmi jak miejska legenda, ale zespół alfa-gal naprawdę zabija — i w tym odcinku opowiadamy o pierwszym potwierdzonym przypadku takiej śmierci w USA oraz o tym, jak ta dziwna alergia działa. A potem cofamy się o 39 tysięcy lat, żeby - dosłownie - zajrzeć do organizmu mamuta Yuki w chwili jego śmierci, bo naukowcom udało się odczytać jego
140. Syndrom noblisty, czyli wielkie bzdury wielkich naukowców
Syndrom noblisty, czyli wielkie bzdury wielkich naukowców Wielu laureatów Nagrody Nobla spotyka dziwna przypadłość. Zaczynają promować pseudonaukowe terapie, szerzyć rasistowskie poglądy albo zaprzeczać istnieniu AIDS. W tym odcinku opowiadamy o syndromie noblisty, który pcha naukowych geniuszy do wykraczania poza ich kompetencje, tak że lądują w krainie bzdur. Będzie James Watson przekonany o gen
139. Bestie z głębin, czyli łapiemy ewolucję za płetwę grzbietową
Wiecie, że delfiny miały kiedyś kopyta? A foki wciąż mają łabędzie szyje, tyle, że… trochę ich nie widać. Ale to jeszcze nic przy tym, co działo się przez miliony lat, gdy w oceanach panowały gady. Dzięki dr. Danielowi Tyborowskiemu zaglądamy praoceanom pod fale i patrzymy, jak działały różne mechanizmy ewolucji. A odcinek jest elementem płatnej współpracy z Wydawnictwem RN, które właśnie wypuścił
138. Nauka na czasie: Czy pełnia Księżyca wywołuje u nas bezsenność albo szaleństwo
Czy pełnia naprawdę wysysa z nas sen i zdrowy rozsądek – a z rekinów robi nocnych żniwiarzy? Czy słusznie winą obarczamy Księżyc? A może to my sami się nakręcamy zasłyszanymi anegdotami? Naukowcy sprawdzili, ile jest faktów, a ile przesądów w przekonaniu, że Księżyc od czasu do czasu przejmuje nad nami kontrolę.Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, k
137. Zapomniana epidemia: ludzie uwięzieni we własnych ciałach
Opowiadamy o pandemii patologicznej senności, która niosła śmierć albo unieruchamiała chorych na całe dziesięciolecia. Mimo tych przerażających skutków została niemal całkiem zapomniana. Do dziś pozostaje jedną z najbardziej tajemniczych chorób XX wieku.Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:1) serii kryminalno-naukowej “Laboratori
136. Nauka na czasie: Jak pozbyć się z głowy niechcianej melodii i psie ćpuny
Znacie to uczucie, kiedy kawałek jakiejś melodii krąży Wam po głowie i nijak nie możecie się go pozbyć? No więc naukowcy sprawdzili, jakie utwory tak wbijają się nam w mózgi i jak najskuteczniej je stamtąd wyrzucić. Mówimy też o ciekawym badaniu, z którego wynika, że psy mogą uzależnić się (dosłownie!) od zabawy piłeczką tak, jak ludzie od hazardu. Zachęcamy też do posłuchania naszej serii krymina
135. Nauka, morderstwo i lalki Barbie, czyli trzy kobiety wśród małp
Trzy badaczki, które na zawsze zmieniły to, jak patrzymy na zwierzęta – i na nas samych. Jane Goodall, Dian Fossey i Birutė Galdikas wyruszyły w głąb dżungli, by obserwować szympansy, goryle i orangutany. To, co odkryły, wielu ludziom się nie spodobało. Bo pokazało, że nie tylko człowiek tworzy narzędzia, odczuwa emocje, buduje więzi i potrafi współpracować. A to oznacza, że granica między nami a
134. Nauka na czasie: małe mózgi i wielkie kury
W ciągu miliona lat rosła inteligencja człowiekowatych, a wraz z nią zwiększały się ich mózgi. Z jednym wszak wyjątkiem: hobbitów z Flores. Dlaczego u nich znana reguła nie zadziałała? I co takiego współczesny człowiek uczynił ewolucji na Ziemi, że działa ona teraz dwutorowo: jedne gatunki maleją, a inne rosną?Czyli dwa naukowe newsy w ramach (naprawdę) krótszej wersji naszego podcastu.Zachęcamy t
133. Jaką pizzę wolą jaszczurki, po co krowom paski i co znów wymyślił Donald Trump
Dziś 10 tematów wesołych i jeden poważny. Przewaga wesołych wynika z niedawnego wręczenia nagród Ig Noble - omawiamy naprawdę fascynujące odkrycia, które zostały w tym roku nagrodzone. W tym, oczywiście, badanie Polaka, prof. Marcina Zajenkowskiego z Wydziału Psychologii UW. Ten poważny temat wskoczył nagle - to kuriozalne “odkrycie” ogłoszone przez Donalda Trumpa. Czyli kolejny antynaukowy krok o
132. Polszczyzna, czyli wiele małych języków
Czy pierwsze zdanie zapisane w języku polskim było faktycznie wypowiedziane po polsku? Dlaczego kaszubski jest uznany za odrębny język, a śląski - nie? I czy “ubrać buty” to faktycznie błąd językowy? Pokazujemy, że polszczyzna to tak naprawdę wiele małych języków, a nie monolit.Gościnią tego odcinka jest Olga Woźniak, językoznawczyni, dziennikarka naukowa i autorka podcastu “Łapacz słów”. Znajdzie
131. Nauka na czasie: Jak trzyma się piana na piwie oraz wariant Frankensteina
Czy nowe warianty koronawirusa są rzeczywiście tak groźne, jak o tym piszą niektóre media? I dlaczego piana na piwie w ogóle się utrzymuje?Odcinek z serii “Nauka na czasie”.Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c
130. Czym magia różni się od religii i inne odpowiedzi na trudne pytania
Czy specjalne okulary do komputera - takie z filtrem niebieskiego światła - mają sens?Czym magia różni się od religii i czemu dopadają nas wszystkich?Posłuchajcie najnowszego odcinka Podcastu Crazy Nauka!Przy okazji zapraszamy też do posłuchania naszych podcastów z cyklu “Laboratorium zbrodni”, który tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie je na stronie Polskiego Radia, na Spotify i w
129. Nauka na czasie - awantura o chata GPT i szczątki polarnika w Antarktyce
Czyje szczątki Polacy znaleźli w Antarktyce i jak twórcy ChataGPT zostali kompletnie zaskoczeni odbiorem ich najnowszego produktu.To odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, który mówi o bieżących wydarzeniach i miał być krótszy niż regularne odcinki, ale niekiedy robi się dłuższy, co stało się również teraz.Zachęcamy Was też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą
128. Dlaczego drapanie po styropianie “boli” i inne odpowiedzi na trudne pytania
3 pytania i 3 odpowiedzi:Dlaczego skrobanie paznokciem po tablicy albo po styropianie wywołuje w nas dreszcze?Jak to się dzieje, że muzyka może nas uspokoić, zmotywować lub wręcz zdenerwować?I co sprawia, że noże tępią się w zmywarce?Posłuchajcie najnowszego odcinka Podcastu Crazy Nauka!Przy okazji zapraszamy też do posłuchania naszych podcastów z cyklu “Laboratorium zbrodni”, który tworzymy we ws
127. Nauka na czasie - Całun Turyński nie taki święty i dziecko trojga rodziców
Opowiadamy o tym, jak nauka znowu psuje koncepcję Całunu Turyńskiego oraz o tym, kiedy dziecko potrzebuje trojga rodziców.To odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, który mówi o bieżących wydarzeniach i miał być krótszy niż regularne odcinki, a niekiedy robi się dłuższy jak właśnie teraz.Zachęcamy Was też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpra
126. Tsunami i trzęsienie ziemi na Kamczatce - odcinek specjalny
Odcinek specjalny o tsunami i trzęsieniu ziemi u wybrzeży Kamczatki, które miało miejsce dziś, czyli 30 lipca o 01:24 czasu polskiego. Epicentrum wstrząsów o magnitudzie 8,8 znajdowało się około 120 km na południowy wschód od Pietropawłowska Kamczackiego, pod dnem Pacyfiku na głębokości 20,7 km. Było to szóste najpotężniejsze trzęsienie ziemi w całej historii pomiarów na świecie. Jak można się dom
125. Dlaczego nie dasz rady iść prosto i inne odpowiedzi na trudne pytania
Pytania i odpowiedzi, czyli 4 x dlaczego:💡 Dlaczego koty niemal nie piją wody?💡 Dlaczego twój mózg skręca, gdy go nie pilnujesz?💡 Dlaczego oscypek skrzypi w zębach?💡 I dlaczego czerwone światło nie oślepia?Posłuchajcie najnowszego odcinka Podcastu Crazy Nauka!Przy okazji zapraszamy też do posłuchania naszych podcastów z cyklu “Laboratorium zbrodni”, który tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Z
124. Nauka na czasie - szympans influencer i gwiazda z gwiazdką
Dziś dwa mocne naukowe newsy. Pierwszy o szympansach, które zostają małpimi influencerami dzięki źdźbłom trawy, drugi o ujawnionej tajemnicy wielkiej gwiazdy. Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją na stronie Polskiego Radia oraz na Spotify:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VG
123. Skąd psy wiedzą, która jest godzina i inne odpowiedzi na trudne pytania
Naukowe wyjaśnienia mniej lub bardziej codziennych zjawisk - cykl “Pytania i odpowiedzi”, który tradycyjnie już nagrywamy dla Was w wakacje. W tym odcinku:Dlaczego boli nas głowa po zjedzeniu czegoś bardzo zimnego?Z jakiego powodu woda kręci się w określoną stronę, skoro siła Coriolisa nie ma tu zastosowania?Skąd psy wiedzą, kiedy powinny dostać posiłek albo kiedy ich właściciel wraca do domu?Dlac
122. Niż genueński - czy będzie kolejna powódź?
W chwili publikowania tego odcinka nad Polskę nadciąga potężny niż Gabriel, który narodził się koło Genui. Niesie ze sobą ogromną ilość wody i wygląda na to, że będzie ją zrzucał właśnie nad naszym krajem. Co sprawia, że takie niże się tworzą, dlaczego są dla nas tak niebezpieczne, jak wpływa na nie zmiana klimatu i czy tym razem powinniśmy bać się powodzi? Czy dzieje się to według takiego schemat
121. Erupcja St. Helens - fala ognia i rozerwana góra
Erupcja wulkanu Mt St Helens była spektakularna. I rozegrała się pod ścisłą obserwacją naukowców i fotografów, spośród których część, niestety, tego nie przeżyła.W 1980 roku w powietrze wyleciała spora część góry. Jedno z jezior się wychlapnęło ze zbiornika, a inne, wraz z rzekami, wyparowały. Pędzące chmury rozgrzanych gazów i pyłów wypaliły szeroki pas o długości ponad 30 km. Dzieła zniszczenia
120. Nauka na czasie: twarz denisowianina i ekstremalnie wczesny test na nowotwory
W tym odcinku: tajemnice najbardziej skrytego spośród archaicznych gatunków człowieka oraz tak wczesny test na nowotwory, że wyprzedza diagnozę nawet o kilka lat. Czyli dwa newsy z cyklu “Nauka na czasie”.Zapraszamy do posłuchania nowego odcinka Podcastu Crazy Nauka!Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem.
119. Katastrofy lotnicze, w których ocalała jedna osoba
Jak to możliwe, że katastrofę samolotu, w której ginie kilkaset osób, przeżywa jeden jedyny człowiek? I w dodatku wychodzi z niej niemal bez szwanku?W kontekście niedawnej katastrofy samolotu Air India w Ahmadabadzie opowiadamy o innych pojedynczych ocalałych, którzy “cudownie” przeżyli wypadki lotnicze. Czy to ekstremalnie rzadkie zdarzenia? Czy jest w nich jakaś prawidłowość? Które miejsca są na
118. Nauka na czasie: drugi Polak w kosmosie - co warto wiedzieć o nim i o misji
Piguła wiedzy o locie drugiego Polaka w kosmos i o samym Sławoszu Uznańskim-Wiśniewskim, który - uwierzcie mi - jest postacią nietuzinkową. Ten odcinek to coś na kształt przewodnika dla zabieganych. Jeśli więc jakimś cudem nie wiecie nic na ten temat, to po wysłuchaniu naszego podcastu będziecie zabłysnąć w towarzystwie np. drugim fakultetem polskiego astronauty albo tym, co ma wspólnego z Wielkim
117. 10 wynalazków do łączenia (prawie) wszystkiego
Historia wynalezienia 10 cudownych drobiazgów służących do łączenia lub spinania niemal wszystkiego. Drobiazgów takich jak trytytka czy srebrna taśma, bez których nasze życie byłoby o wiele trudniejsze, a majstrowie złote rączki byliby trochę mniej złoci.Jeśli mielibyście ochotę spotkać się z nami osobiście, to zapraszamy 12 czerwca o 19.00 do warszawskiego Promu Kultury na Saskiej Kępie. Będzie o
116. Nauka na czasie - odporność w rytmie doby i szantaże sztucznej inteligencji
Jakie znaczenie dla naszej odporności ma przestrzeganie rytmu dobowego i opowieść o tym, jak sztuczna inteligencja kłamie, manipuluje i postępuje w sposób, którego się po niej nie spodziewaliśmy.Zapraszamy do posłuchania nowego odcinka Podcastu Crazy Nauka!A do sieci trafił dziś kolejny odcinek naszej nowej serii podcastowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem.Zna
115. Jak wielkie firmy technologiczne przejmują władzę nad Polską i światem
Są wszędzie. Praktycznie nie da się bez nich żyć. I nawet je lubimy... No, przynajmniej do niedawna lubiliśmy. Czy faktycznie powinniśmy się martwić tym, co robią wielkie firmy technologiczne?Rozmawiamy o tym z Sylwią Czubkowską, autorką właśnie wydanej książki "Bóg techy" i współtwórczynią świetnego podcastu Techstorie. https://www.znak.com.pl/p/bog-techy-jak-wielkie-firmy-technologiczne-przejmuj
114. Nauka na czasie: absurdalnie wysokie fale i rozmowy z psem
Czy psy faktycznie rozumieją to, co się do nich mówi, czy to raczej nadinterpretacja właścicieli? Oraz jak okazało się, że wybujała fantazja żeglarzy jest rzeczywistością.Opowiadamy o ciekawych badaniach dotyczących interakcji między psami a ludźmi i dodajemy do tego niezwykłą historię pewnej jamniczki-uciekinierki. Oraz mówimy o falach wyjątkowych (i nie chodzi tylko o naszą suczkę, Falę), ich po
113. Jak robimy Crazy Naukę z AI - same konkrety, z których i Wy możecie skorzystać
O narzędziach AI bez teoretyzowania i technobełkotu: do czego lepiej NIE używać sztucznej inteligencji? Jak wielu z nas mówi do chata GPT “proszę i “dziękuję” tylko dlatego, że boi się buntu maszyn? W jakich okolicznościach AI miewa halucynacje? I jak pomaga nam w tworzeniu Crazy Nauki?Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! Tu 23 kwietnia pojawią się linki do naszego podcastu “Laboratorium zb
112. Nauka na czasie: Robert F. Kennedy Jr. kontra nauka i zdrowy rozsądek
Prostujemy antynaukowe bzdury, które szerzy Robert F. Kennedy Jr., obecny szef resortu zdrowia i opieki społecznej USA. To nie tylko przeciwnik szczepień, ale też wyznawca wielu innych niepopartych dowodami, szkodliwych poglądów.W tym mówiących o tym, że:- szczepionki wywołują autyzm- odrę leczy się witaminą A- antydepresanty przyczyniają się do szkolnych strzelanin- fluorkowana woda to trucizna-
111. Czy warto “rzucać” picie kawy? Co na to nauka?
Co z tą kawą: w końcu szkodzi czy nie? Ile można jej wypić w ciągu dnia? Jak ją pić, żeby “działała”? Często słyszymy coś w rodzaju “Palenie rzuciłam/em, prawie już nie piję alkoholu, no tylko ta kawa jeszcze…”. Tymczasem kawa wypijana w umiarkowanych ilościach nie tylko nie szkodzi, ale wręcz ma dobry wpływ na zdrowie! Problemem natomiast jest coś innego. Kawa, jaką dziś znamy, może się niedługo
110. Nauka na czasie: 4 na 2, czyli zgadnij, które z tych newsów są prawdziwe
Na Prima Aprilis przygotowaliśmy 6 naukowych newsów: 4 prawdziwe, a 2 - nie. Zgadniecie, które są fake newsami?Perfumowane rzeźby antyczneOśmiornica jedzie na głowie rekinaMech z dachów Mumbaju i sonosyntezaStworzono przezroczyste drewnoModyfikowana genetycznie mysz-mamutGen niechęci do zmywania naczyń Sapofo-21 Po zakończeniu odcinka jest chwila przerwy i wtedy wyjaśniamy, co jest, a co nie jest
109. Potężne trucizny - co czyha na nas w domu i ogrodzie?
Trucizny, które mogą nas zabić w naszym własnym domu lub w jego najbliższym otoczeniu. Czyli czerwone jagody, szalony kapelusznik, smoothie z konwalią i śmiertelnie niebezpieczne mieszanki domowych środków czystości.To jest druga część naszego cyklu o truciznach - pierwszą część znajdziecie w 107. odcinku naszego podcastu. Opowiadamy tam o najsilniejszych i najtrudniejszych do wykrycia truciznach.
108. Nauka na czasie: Mikroplastik w naszych głowach i powrót pechowych astronautów
Kosmiczna podróż, która miała trwać 10 dni, a skończyła się po 9,5 miesiącach, kilka słów o księżycowym lądowniku, który woli leżeć, niż stać oraz doniesienia o mikroplastiku, który - dosłownie - włazi nam do głowy. Czyli dwa (no, dwa+) naukowe newsy w ramach krótszej wersji naszego podcastu.Małe ogłoszenie: jeśli mielibyście ochotę wyskoczyć z nami jako przewodnikami do Szkocji na wyprawę stworzo
107. Potężne trucizny - najsilniejsze i trudne do wykrycia
Wystarczy pół kilo tej substancji, by otruć wszystkich ludzi na świecie. A żaby z Kolumbii dzielą pewną mroczną tajemnicę z ptakami z Papui Nowej Gwinei. W tym odcinku podcastu Crazy Nauka opowiadamy o truciznach. Temat jest przeogromny, więc skupiamy się najpierw na dwóch wątkach: truciznach najsilniejszych i najtrudniejszych do wykrycia. Od razu ostrzegamy - będzie mowa o śmierci i zabójstwach.
106. Nauka na czasie: Blue Ghost na Księżycu i jak rośnie poziom wody w Bałtyku
Czy na Księżycu może działać nawigacja GPS?I dlaczego poziom Bałtyku podnosi się u polskich wybrzeży, a opada po stronie Szwecji?Opowiadamy o misji pewnego szczególnego świetlika, którego zaniosło aż na Księżyc, oraz o tym, o ile już wzrósł poziom wody w Bałtyku, jak będzie się podnosił w najbliższych dziesięcioleciach i co to oznacza dla Gdańska i Żuław.To odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, czyli
105. Nowe klimatyczne kłamstwa firm paliwowych, sportwashing i stare triki
Po co firmy paliwowe zamrażają w Arktyce topniejącą wieloletnią zmarzlinę? i kto stwierdził, że odejście od spalania węgla, ropy i gazu zaprowadzi ludzkość "z powrotem do jaskiń"?W najnowszym odcinku Podcastu Crazy Nauka opowiadamy o tym, jak w ostatnich latach ewoluowały kłamstwa sektora naftowego na temat zmiany klimatu, na jakie szczyty hipokryzji ta branża zdołała się wspiąć i jakie kolejne ko
104. Nauka na czasie: Czy ludzie żyli w epoce dinozaurów, czyli co wiemy o nauce?
Czy to prawda, że ludzie żyli już w czasach dinozaurów, antybiotyki zwalczają wirusy, a klimat się zmienia wskutek naturalnych cykli? Mówimy o raporcie Eurobarometr, poświęconym wiedzy i postawom Europejczyków wobec nauki i technologii. I tak, w raporcie są obecni również Polacy. Oraz owszem, wyróżniają się spośród 35 krajów, które wzięły udział w badaniu - niestety, nie zawsze wyróżniają się w sp
103. Wikingowie byli "fajniejsi" od Słowian: prawda czy fałsz?
Skandynawscy wikingowie nosili atrakcyjne stroje i biżuterię, używali oryginalnie zdobionej broni, no i w ogóle byli tak fajni, że warto robić o nich seriale i komiksy. A Słowianie chodzili w łapciach, byli przaśni i nie daliby rady stworzyć własnego państwa, gdyby im Skandynawowie w tym nie pomogli. Prawda? Otóż - wcale nie.🗡 Dlaczego właściwie założyliśmy, że średniowieczni Skandynawowie byli at
102. Nauka na czasie: Mikroprzerwy w pracy i zaraźliwe sikanie
Nawet jednominutowa przerwa w pracy potrafi zdziałać cuda - zmniejszyć zmęczenie, poprawić pamięć czy wydajność. Warunek: regularność. Plus fascynujący świat "zaraźliwych" zachowań: co łączy sikanie, śmiech i ziewanie? Wyjaśniamy mechanizmy neurologiczne, które sprawiają, że nieświadomie synchronizujemy się z innymi. Oto dwa naukowe newsy w ramach krótszej wersji naszego podcastu. Zapraszamy do sł
101. UFO część 2: od Rancza Skinwalkera do przesłuchań w Kongresie
Do 100. odcinka naszego podcastu od razu dorzucamy część drugą, w której pokazujemy, jak doszło do tego, że mit o UFO odrodził się w XXI wieku i dotarł z rancza w stanie Utah m.in. do amerykańskiego Kongresu. No i stał się lukratywnym biznesem. Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! Rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywani
100. UFO część 1: od pierwszej obserwacji do Strefy 51
100. odcinek naszego podcastu, a w nim coś ekstra: historia mitu UFO, w której wyjaśniamy źródła opowieści o latających spodkach i obcych. I od razu, z okazji naszego jubileuszu, wrzucamy drugą część podcastu o UFO - docieramy w niej aż do czasów współczesnych. Duuużo słuchania! Czerwiec 1947 roku. Kenneth Arnold dostrzega dziwne obiekty na niebie i uruchamia lawinę, która w końcu przeradza się w
99. Zdrowie na granicy: lekcje z wojny w Ukrainie
Epidemie, wojna, uchodźcy. Czego uczy nas kryzys, jak się przygotować na trudne czasy, poza zgromadzeniem papieru toaletowego i makaronu? Eksperci są zgodni: co najmniej tak samo ważne jest zabezpieczenie własnego zdrowia, zwłaszcza przed chorobami zakaźnymi. A jak to wyglądało w przypadku Ukrainy? I czy polski system ochrony zdrowia podołał temu zadaniu? Żeby Wam rzetelnie przedstawić ten temat,
98. Jaka ilość alkoholu jeszcze nie szkodzi i co z czerwonym winem?
Przez lata słyszeliśmy o prozdrowotnych właściwościach czerwonego wina i bezpiecznych dawkach alkoholu, na które można sobie regularnie pozwalać. Badania poszły do przodu i coraz więcej z nich pokazuje, że z piciem alkoholu jest zupełnie inaczej, niż nauczyliśmy się myśleć. Dziś opowiadamy o poalkoholowej gastrofazie, zaskakujących efektach “suchego stycznia”, strategiach producentów alkoholu i et
97. Nauka na czasie. Policzkowanie króla i policzenie sekund
Odcinek inny niż wszystkie, czyli lot ponad noworocznymi sekundami przestępnymi, babilońskimi ceremoniami poniżania króla, niedotrzymywaniem postanowień i uprzedzeniami względem szkockich blondynów.À propos Szkocji: w maju 2025 zapraszamy na prowadzoną przez nas wyprawę “Cała dzikość Szkocji”, którą z organizujemy wraz z biurem podróży One Small Step - 2 stycznia o 20.00 ruszają zapisy! https://ww
96. Ryby wyszły po raz pierwszy na ląd pod Kielcami, a polskie “hipopotamy” miały dzioby
Pierwszy taki przegląd pradziejów Polski: od już-nie-ryb, czyli pierwszych w dziejach Ziemi czworonogów, które wyszły na ląd, przez triasowe kozy i smoki wawelskie, aż po historie ukryte w kupach dinozaurów i ślady katastrofy sprzed 66 mln lat. Tę brawurową opowieść snujemy wraz z naszym wspaniałym gościem, dr. Grzegorzem Niedźwiedzkim, paleontologiem i geologiem z Uniwersytetu w Uppsali i Państwo
95. Nauka na czasie. Święty spokój, ale nie w Święta - dlaczego nas stresują?
Bombki, światełka, magia, choinki, prezenty… Tylko dlaczego niemal 40 proc. ludzi odczuwa stres, kiedy zbliżają się Święta i dopada ich presja na wyczarowanie magicznej, rodzinnej atmosfery? Po angielsku to zjawisko ma nawet specjalną nazwę - Holiday Blues. Opowiadamy o tym, co psychologia i socjologia mówią o przeżywaniu Świąt i przyjmowaniu ról społecznych, które czynią nas nieszczęśliwymi. Oraz
94. Najmocniejsze teorie spiskowe vs. prawdziwe spiski. Część 2
Czy system badający zorze polarne wywołuje też huragany?Czy waszyngtońska pizzeria może być centrum złowieszczego spisku?Dlaczego kolory na mapach pogody zostały zmienione?Drugi ze specjalnych odcinków o teoriach spiskowych, który przygotowaliśmy we współpracy z portalem fact-checkingowym Fakenews.pl. Rozkładamy na czynniki pierwsze teorie związane m.in. ze sterowaniem pogodą czy ruchem QAnon. Pok
93. Nauka na czasie: Nieludzka poezja i dinozaurze wymioty
Czy sztuczna inteligencja pisze lepsze wiersze od Szekspira i Dickinson? Czy jesteśmy w stanie rozróżnić poezję ludzką od nieludzkiej? Oraz jakie historie opowiadają nam skamieniałe kupy i wymiociny dinozaurów, w dodatku pochodzące z terenu Polski?O tym wszystkim odpowiadamy w odcinku z serii “Nauka na czasie”, czyli w lżejszej wersji naszego podcastu, w której omawiamy dwa wybrane naukowe doniesi
92. Najmocniejsze teorie spiskowe i dlaczego im ulegamy. Część 1
Jak jeden sfałszowany tekst sprawił, że XX wiek był gorszy, niż powinien być?Dlaczego pierwsze kroki człowieka na Księżycu ktoś filmował z powierzchni tegoż Księżyca?Dlaczego World Trade Center zawaliło się, mimo że było odporne na uderzenia samolotów?O teoriach spiskowych - dawnych i całkiem nowych - oraz o tym, dlaczego tak wielu ludzi w nie wierzy, opowiadamy w specjalnym odcinku, przygotowanym
91. Nauka na czasie: Skąd się bierze chrypka i kim były ofiary w Pompejach
Opowiadamy o tym, dlaczego nie należy sądzić innych po pozorach, zwłaszcza kiedy jest się archeologiem badającym Pompeje. Mówimy też o strasznych rzeczach, które dzieją się w naszych gardłach i które skutkują tym, że trudno nas czasem poznać. To odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, czyli lżejsza wersja naszego podcastu, w której omawiamy dwa wybrane naukowe doniesienia. Cykl ten publikujemy co drugi
90. Tragedie, które wywołała patologiczna uległość. Część 2
Kiedy patologiczne posłuszeństwo wobec przełożonych prowadzi do tragedii - jak podczas katastrofy elektrowni jądrowej w Czarnobylu, kiedy załoga prowadziła test reaktora, nie bacząc na liczne sygnały ostrzegawcze. Albo podczas masakry w My Lai, która stała się najsłynniejszą zbrodnią popełnioną przez Amerykanów w Wietnamie. To druga część naszej opowieści o katastrofach, które nazwaliśmy “Milgramo
89. Nauka na czasie: Domowy test zdrowia i pijane nietoperze
Dlaczego mamy skłonność do alkoholu i zdecydowanie nie jesteśmy w tym osamotnieni? Kiedy pijaństwo było dobrym rozwiązaniem i dlaczego już nie jest? Oraz jak przeprowadzić w ciągu 30 sekund domowy test pokazujący kondycję fizyczną i neurologiczną.To odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, czyli lżejsza wersja naszego podcastu, w której omawiamy dwa wybrane naukowe doniesienia. Cykl ten publikujemy co d
88. Tragedie, które wywołała patologiczna uległość. Część 1
Opowiadamy o sytuacjach, w których uległość wobec autorytetów doprowadziła do tragedii, a konkretnie w tym odcinku - do katastrof lotniczych. Potwierdzają one słuszność wniosków płynących z eksperymentu Milgrama, mówiących, że ludzie są z natury posłuszni osobom wyższym rangą, nawet jeśli stoi to w sprzeczności z ich zasadami, zdrowym rozsądkiem albo wręcz zagraża ich życiu. No bo czym wytłumaczyć
