Prawda czasu i prawda ekranu
Czy Janosik faktycznie był szlachetnym zbójem o rysach Marka Perepeczki? Ile bzdur zdołał upchnąć Ridley Scott w „Napoleonie”? W podcaście „Prawda czasu i prawda ekranu” Bartłomiej Makowski przygląda się kinowym i serialowym premierom oraz klasykom filmu i sprawdza, co jest w nich prawdą, a co fikcją. Nie od dziś wiadomo przecież, że jest prawda czasu i prawda ekranu.
Odcinki
„Syrenka Picassa” - prawda czy fikcja? Picasso w Warszawie 1948 i zaginiony rysunek
Na warszawskim Kole, na nowoczesnym osiedlu projektowanym przez małżeństwo Syrkusów, Picasso wyciąga z kieszeni kawałek węgla i szkicuje na ścianie syrenkę - z młotkiem zamiast miecza, z twarzą Haliny Pągowskiej i bujnymi lokami. To wydarzenie staje się kanwą filmu „Syrenka Picassa" w reżyserii Janusza Zaorskiego. Dziś tego rysunku już nie ma. Jak doszło do tego, że dzieło jednego z najważniejszy
Czy Lizzie Borden zamordowała rodziców? Prawda i fikcja w serialu Netflixa
Zbrodnia, która wstrząsnęła Ameryką w 1892 roku, do dziś pozostaje jedną z najsłynniejszych nierozwiązanych zagadek kryminalnych w historii USA. Andrew i Abby Borden zostali zamordowani we własnym domu w Fall River — liczne ciosy ostrym narzędziem, podejrzaną nr 1 została córka Lizzie. Mimo procesu i uniewinnienia opinia publiczna wydała swój wyrok.
Czwarty sezon antologii Monster Ryana Murphy'eg
Płeć, władza i sodomia w XVII wieku. "Róża" okiem historyka I prof. Tomasz Wiślicz
Film "Róża" Markusa Schleinzera opowiada historię kobiety, która w realiach wojny trzydziestoletniej w XVII-wiecznych Niemczech przyjmuje męską tożsamość — zostaje żołnierzem, a następnie gospodarzem w wiejskiej społeczności.
Rozmowa dotyka fundamentalnych kwestii: jak funkcjonowały role płciowe we wczesnej nowożytności, dlaczego ponad 300 udokumentowanych kobiet decydowało się na przebranie męski
"Unabomber" Netfliksa. Czy CIA stworzyło Teda Kaczynskiego?
Czy CIA nieumyślnie i pośrednio stworzyło jednego z najniebezpieczniejszych terrorystów w historii Stanów Zjednoczonych? Tak sugeruje film "Unabomber" w reżyserii Janusa Metza, dostępny na platformie Netflix. Przez 17 lat Ted Kaczynski paraliżował Amerykę serią zamachów bombowych. Trzy osoby zginęły, dwadzieścia trzy zostały ranne. W odróżnieniu od wcześniejszych produkcji, film Metza stawia pytan
"Lalka" (Netflix). Profanacja czy realizm? Dr Alicja Urbanik-Kopeć
Nowa serialowa adaptacja „Lalki" Bolesława Prusa w reżyserii Pawła Maślony (scenariusz: Paweł Demirski i Jagoda Dudkiewicz), dostępna na platformie Netflix, podzieliła polską widownię. Jedni zachwycają się odważną wizją twórców, inni oskarżają zespół o profanację klasyki. Twórcy swobodnie podchodzą do literackiego oryginału, ale czy z podobną swobodą odnoszą się do realiów końca XIX wieku? Odpowi
"Niebo nad Normandią" - prawda i fikcja w filmie o D-Day. Norbert Bączyk
Czy o powodzeniu największej operacji desantowej w historii naprawdę zdecydowała… prognoza pogody? Tak sugeruje film "Niebo nad Normandią" z Andrew Scottem i Brendanem Fraserem w rolach głównych. To nie tylko obraz, który odsłania kulisy operacji Overlord i samego D-Day, ale też dramat psychologiczny, ukazujący ciężar odpowiedzialności, która ciążyła na głównodowodzącym gen. Dwighcie Eisenhowerze
"Asterix i Obelix: Misja Kleopatra" okiem historyków. Prawda i fikcja w filmie
Jak to jest być skrybą? Czy „Asterix i Obelix: Misja Kleopatra” ma cokolwiek wspólnego z prawdziwą historią? Czy Kleopatra rzeczywiście kąpała się w mleku? Czy nos Sfinksa mógł odłupać Obelix? I czy filmowe hieroglify naprawdę coś znaczą? Z okazji powrotu kultowego filmu z fenomenalnym dubbingiem Bartosza Wierzbięty na ekrany kin w odrestaurowanej wersji, przyglądamy się temu, czy może on służyć
"Vivaldi i ja". Prawda i fikcja w filmie
Przebywająca w sierocińcu Ospedale della Pietà nastoletnia utalentowana skrzypaczka Cecilia trafia pod skrzydła nowego nauczyciela – Antonio Vivaldiego. Ten nie tylko poznaje się na jej talencie, ale też zmienia jej życie. Czy "Vivaldi i ja", film producentów "Wielkiego piękna" i "Młodości", pokazuje prawdziwą historię? Czy inspiruje się rzeczywistymi wydarzeniami z życia kompozytora? Co działo si
"Braveheart. Waleczne serce" – ile w tym PRAWDY? Mel Gibson vs Historia | Anna Zielińska
Na to czekaliście. Prześwietlamy kultowy film Mela Gibsona „Braveheart. Waleczne Serce". Sprawdzamy, ile w filmie jest prawdy historycznej, a ile czystej fikcji: od mylnego przypisania przydomka „Braveheart", przez brutalną egzekucję bohatera, fikcyjne prawo pierwszej nocy, po zaskakujące fakty o Edwardzie I i jego synu Edwardzie II. Rozmawiamy też o realiach bitwy pod Stirling i Falkirk, zapomnia
Największe mity o średniowieczu w filmach i serialach. Anna Zielińska i Zofia Załęska
Filmy i seriale o średniowieczu wciąż powielają te same mity, a niekiedy tworzą nowe. Czas się z nimi rozprawić! Czy średniowiecze naprawdę było szare i brudne? Skąd wzięły się rogate hełmy wikingów? Czy rycerze faktycznie potrzebowali dźwigu, żeby wsiąść na konia? Czym były (i czy w ogóle istniały) pasy cnoty? Co jest prawdą, a co legendą w temacie prawa pierwszej nocy?
Sprawdzamy mity z takich
"1670" Sezon 3: PRAWDA i FIKCJA – Analiza Historyka. Artur Wójcik / Sigillum Authenticum
Wraz z premierą 3. sezonu serialu „1670” powracamy do Adamczychy i po raz kolejny zadajemy sobie pytanie czy przygody Jana Pawła Adamczewskiego (Bartłomiej Topa) to tylko fikcja lub satyra na współczesność. A może w serialu jest więcej prawdziwej historii I Rzeczpospolitej niż nam się wydaje. Sprawdzamy, co w najnowszym sezonie jest prawdą historyczną, a co jedynie sarmackim sztafażem – od denobil
"Młody Waszyngton" – prawda i fikcja w filmie | Rafał Michalski
Film "Młody Waszyngton" przedstawia historię Jerzego Waszyngtona zanim ten stał się pomnikiem historii: od śmierci ojca, przez młodzieńcze romanse i kompleksy, po pierwsze wojskowe wyprawy na pogranicze Ohio, katastrofę pod Fort Necessity i udział w feralnej ekspedycji generała Braddocka.
Czy film Jona Erwina rzetelnie odwzorowuje ten fragment biografii przyszłego pierwszego prezydenta USA? Wyjaś
"Odyseja" Nolana. Czy jest wierna Homerowi? I Tomasz Mojsik, Marek Węcowski
"Odyseja" Christophera Nolana to najbardziej wyczekiwana premiera tego roku. Jesze przed premierą film z Mattem Damonem w roli głównej był krytykowany za rzekome odstępstwa od eposu Homera oraz za to, że nie przedstawiał realiów epoki brązu. Czy te zarzuty okazały się słuszne? Co z krytyką związaną z obsadzeniem w roli Heleny czarnoskórej aktorki Lupity Nyong'o i transpłciowego aktora Elliota Page
"Grzesznicy" Ryana Cooglera – prawda i fikcja historyczna w filmie
Czy "Grzesznicy" Ryana Cooglera to tylko efektowny horror o wampirach? A może przede wszystkim film o historii, pamięci, muzyce i walce o własną tożsamość?
Jakie są kulturowe i historyczne konteksty filmu z Michaelem B. Jordanem w roli główej? Jak rodził się blues? Czym była Wielka Migracja Afroamerykanów? Jak wyglądała segregacja rasowa na amerykańskim Południu?
"Troja" Wolfganga Petersena. Film vs historia
„Troja” Wolfganga Petersena przeżywa drugą młodość. Wszystko za sprawą zapowiedzi „Odysei” Christophera Nolana. Czy film Petersena jest bardziej wiarygodny historycznie niż obraz Nolana? A może samo porównanie tych tytułów jest błędne? W tym odcinku podcastu zastanawiamy się także, czy starożytni Grecy wierzyli, że wojna trojańska naprawdę się wydarzyła? Dlaczego archeologiczna warstwa Troi VIIa
"Wołyń" Smarzowskiego – prawda i fikcja w filmie I Prof. Grzegorz Motyka
Ile prawdy historycznej jest w obrazie "Wołyń" Wojciecha Smarzowskiego - jednym z najważniejszych polskich filmów ostatnich lat? Jak wyglądały stosunki polsko-ukraińskie przed II wojną światową? Jaki był mechanizm rzezi wołyńskiej zaplanowanej przez UPA? I czy film "Wołyń" zmienił coś we współczesnym spojrzeniu na rzeź wołyńską po stronie polskiej i ukraińskiej? M.in. na te pytania odpowiada prof.
Czy Robin Hood istniał naprawdę? Średniowieczna prawda o legendzie
"Robin Hood: Koniec legendy" to film, który proponuje wizję tego, jak mogło wyglądać w rzeczywistości życie legendarnego banity. To brutalna wizja średniowiecza. Ale czy prawdziwa?
Czy Robin Hood naprawdę istniał? Skąd pochodzi legenda o szlachetnym rabusiu? Dlaczego film Sarnowskiego jest tak brutalny i erudycyjny zarazem?
O tym opowiada prof. Anna Czarnowus, literaturoznawczyni z Uniwersytetu Ś
"Ojczyzna" Pawlikowskiego – co jest prawdą, a co fikcją? Prawdziwa historia Tomasza Manna
„Ojczyzna" Pawła Pawlikowskiego to być może najważniejsza polska premiera tego roku. Kanwą dzieła są prawdziwe wydarzenia.
Czy film wiernie odwzorowuje historię Tomasza Manna i jego córki Eriki?
Czy skazano niewinnego? Sprawa Sophie Toscan du Plantier i film "Werdykt"
To jedna z najbardziej wstrząsających, nierozwikłanych spraw w historii Irlandii. 23 grudnia 1996 roku odnaleziono zmasakrowane ciało Sophie Toscan du Plantier.
O sprawie traktuje film "Werdykt" wybitnego irlandzkiego reżysera Jima Sheridana. Czy film przedstawia nowe fakty w sprawie śmierci Sophie?
"Król i zdobywca". Prawda i fikcja w serialu o podboju Anglii I dr Tomasz Dalewski
Serial "Król i zdobywca" przedstawia wydarzenia, które doprowadziły do inwazji Wilhelma Zdobywcy na Anglię i do bitwy pod Hastings. Czy Robert, ojciec Wilhelma Zdobywcy, naprawdę został otruty? Jak wyglądały stosunki Edwarda Wyznawcy z matką Emmą Normandzką? Dlaczego papież pobłogosławił inwazję Wilhelma na chrześcijańskie królestwo? I czy syn Haralda Godwinsona mógł trafić do… Polski? Wyjaśnia dr
"Zamach stanu" Ryszarda Filipskiego to paszkwil na Piłsudskiego? I prof. Krzysztof Kloc
Sto lat temu, 12 maja 1926 roku, w następstwie przewrotu wojskowego Józef Piłsudski przejął władzę w Polsce i sprawował ją jako dyktator przez kolejne 9 lat. O tym wydarzeniu i jego następstwach opowiada film „Zamach stanu” Ryszarda Filipskiego. Czy jest to prawdziwy obraz tamtych wydarzeń? Czy może dobry przykład propagandy PRL? Na to pytanie odpowiada prof. Krzysztof Kloc, historyk, autor m.in.
"Michael". Film o Jacksonie to skok na kasę? Ile w nim prawdy?
"Michael", biograficzny film Antoine Fuqua o królu popu, okazał się kasowym hitem. Duża tutaj zasługa odtwórcy głównej roli i zarazem bratanka piosenkarza Jaafara Jacksona. Pytanie, czy film jest rzetelny w przedstawieniu pierwszych dekad kariery Michaela Jacksona, czy może jest tylko laurką wystawioną zmarłej gwieździe?
Serial "Czarnobyl". Prawda i fikcja I Roman Czejarek
Serial "Czarnobyl" cieszy się opinią jednej z najlepszych małoekranowych produkcji ostatnich lat. W 40. rocznicę katastrofy elektrowni jądrowej w Czarnobylu sprawdzamy, co jest w serialu prawdą, a co fikcją. Gościem odcinka jest Roman Czejarek, autor podcastu "Czarnobyl. Prawdziwa historia".
„Pianista". Ile jest prawdy w filmie Polańskiego o Szpilmanie?
"Pianista", nagrodzony trzema Oscarami film Romana Polańskiego, powraca na ekrany kin. Kinowa historia Władysława Szpilmana oparta jest na wspomnieniach genialnego pianisty, który przeżył piekło niemieckiej okupacji i Zagładę. Czy jednak wszystko, co zobaczymy na ekranie jest zgodne z prawdą historyczną?
Kim naprawdę był Judasz? Ewangelia Judasza i "Wersja Judasza" I dr Sławomir Poloczek
Czy Judasz Iskariota był zdrajcą z wyboru, czy pionkiem w Boskim planie zbawienia? Takie pytanie zadaje widzom Giulio Base, włoski reżyser i scenarzysta, w swoim najnowszym filmie "Wersja Judasza", w którym wystąpił Tomasz Kot (Szymon Gorliwy), a głosu Judaszowi udzielił Wojciech Mecwaldowski. Jak historia przedstawiona w filmie ma się do pism chrześcijańskich i tego, co wiemy o historycznym Judas
„Testament Ann Lee”. Prawda i fikcja w filmie I Rafał Michalski
Film „Testament Ann Lee" w reżyserii Mony Fastvold to musical biograficzny o XVIII-wiecznej przywódczyni religijnej, założycielce ruchu Szejkerów. Ale ile w nim prawdy historycznej, a ile teologicznej legendy? Gościem odcinka jest Rafał Michalski, amerykanista i publicysta.
Pojedynek. Film vs historia I dr Paweł Rozdżestwieński
„Pojedynek” Łukasza Palkowskiego przedstawia grę polskiego oficera (Jakub Gierszał) z enkawudzistą Wasilijem Zarubinem (Aiden Gillen), której stawką jest dusza tego pierwszego. To też powrót, po blisko 20 latach od premiery „Katynia” Andrzeja Wajdy, tematu zbrodni dokonanej przez Sowietów na ponad 20 tys. przedstawicieli polskiej elity. Co jest prawdą, a co fikcją w filmie? Odpowiada dr Paweł Rozd
"Rycerz Siedmiu Królestw" vs historia I Michał Drzewiecki
Nowy serial osadzony w świecie "Gry o tron" nie tylko przywraca fanom wiarę w uniwersum, ale też przybliża rycerskie zwyczaje panujące w Westeros. George R.R. Martin znany jest z tego, że z historii czerpie pełnymi garściami. Czy tak jest i w tym przypadku? Odpowiada Michał Drzewiecki, rekonstruktor i popularyzator, autor kanału "Poprzez wieki"
"Ołowiane dzieci". Prawda i fikcja w serialu I Anna Kowalczyk, Michał Jędryka
Jolanta Wadowska-Król (Joanna Kulig) przy pomocy pielęgniarki Wiesławy Wilczek (Kinga Preis) od września 1974 roku prowadziła akcję badania tysięcy dzieci mieszkających w katowickiej dzielnicy Szopienice. Ta historia stała się inspiracją dla serialu „Ołowiane dzieci” bardzo śląskiego reżysera Macieja Pieprzycy. I wydaje mi się, że inspirowany to w tym przypadku bardzo ważne słowo. Jak było naprawd
"Wielki Marty". Czy to film oparty na faktach?
Film Wielki Marty (oryg. Marty Supreme) w reżyserii Josha Safdiego z Timothée Chalametem w roli tytułowej przedstawia nam historię Marty’ego Mausera, młodego sprzedawcy obuwia z Nowego Jorku w latach 50., który dąży do tytułu mistrza świata w tenisie stołowym. Film jest luźno, by nie powiedzieć bardzo luźno, inspirowaną biografią legendarnego amerykańskiego tenisisty stołowego Marty’ego Reismana,
"Czołg" ("Der Tiger"). Prawda, fikcja i polityka. Recenzja historyczna I Norbert Bączyk
"Czołg" ("Der Tiger"), film Dennisa Gansela, przedstawia samobójczą misję załogi niemieckiego czołgu Tygrys podczas II wojny światowej na tyły wroga, ale okazuje się, że nic nie jest takie, jakby się mogło wydawać... Czy film wiernie oddaje charakter walk pancernych? I jak wpisuje się w niemiecką politykę historyczną? Odpowiada Norbert Bączyk, historyk i współautor podcastu "Wojenne historie".
"Hamnet". Szekspir, jakiego nie znacie. Prawda i fikcja w filmie I dr Anna Kowalcze-Pawlik
Film "Hamnet" w reżyserii Chloé Zhao, na podstawie powieści Maggie O'Farrell zabiera widza za progi domostwa Williama Szekspira (Paul Mescal) i jego żony Agnes (Jessie Buckley - Złoty Glob), by przyjrzeć się ich reakcji na traumę utraty jedynego syna - tytułowego Hamneta. Intymny obraz żalu po stracie dziecka bazuje na hipotezie, że to właśnie to wydarzenie doprowadziło do powstania dzieła, które
"Dziki" Macieja Kawulskiego. Fikcja, ale czy bzdura? Recenzja historyczna
Nowy rok rozpoczął się w polskich kinach od premiery superprodukcji "Dziki" Macieja Kawulskiego. Filmu, obok którego niełatwo było przejść obojętnie. Fabuła jest całkowicie fikcyjna i raczej pretekstowa. "Dziki" to jednak film historyczny dla polskiego kina w tym sensie, że jest to pierwsza rodzima produkcja nakręcona za pomocą kamery Arri Alexa 65.
"Faraon". Prawda i fikcja w filmie Jerzego Kawalerowicza I dr Filip Taterka
Czy "Faraon" Jerzego Kawalerowicza na podstawie powieści Bolesława Prusa przedstawia prawdziwą historię starożytnego Egiptu? Czy Ramzes XIII istniał naprawdę a faraonowie musieli walczyć o władzę z kapłanami? Czy film wytrzymał próbę czasu i czy można czerpać z niego wiedzę o starożytnym Egipcie? Odpowiada dr Filip Taterka, egiptolog z Instytutu Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych
"Heweliusz", serial Netflixa. Prawda i fikcja. Recenzja I Roman Czejarek
Heweliusz w reżyserii Jana Holoubka do scenariusza Kaspra Bajona to bez wątpienia serialowe wydarzenie roku. Nie brakuje głosów, że to polski odpowiednik kapitalnego „Czarnobyla” z 2019 roku. Twórcy zaznaczają, że tylko inspirowali się wydarzeniami z nocy z 13 na 14 stycznia 1993 roku i największą katastrofą w powojennej historii polskiej żeglugi, co pozwala im stosować pewne skróty fabularne. Z d
"Norymberga". Prawda i fikcja w filmie. Recenzja historyczna I Norbert Bączyk
80 lat temu, 20 listopada 1945 roku, w Norymberdze rozpoczął się proces niemieckich nazistowskich zbrodniarzy wojennych. Na ławie oskarżonych zasiedli najbardziej prominentni przedstawiciele reżimu III Rzeszy. Temat wdzięczny, zwłaszcza dla Amerykanów, którzy grali w procesie pierwsze skrzypce w procesie i rozmiłowani są w dramatach sądowych. James Vanderbilt, scenarzysta i reżyser filmu "Norymber
"Śmierć od pioruna". Prawda i fikcja w serialu o zamachu na prezydenta USA I Rafał Michalski
Serial "Śmierć od pioruna" zabiera widzów do brutalnego świata polityki końca XIX wieku w Ameryce. To podwójny portret – prezydenta Jamesa Garfielda i jego mordercy Charlesa Giteau – rzucający światło na bezkompromisową walkę o władzę w łonie Partii Republikańskiej. •Czy James Garfield faktycznie był tak nieskazitelnym kandydatem, jak przedstawia go serial? •Czy Charles Giteau rzeczywiście był czł
"Heweliusz", serial Netflixa. Prawda i fikcja. Recenzja I Roman Czejarek 07.11.2025
Heweliusz w reżyserii Jana Holoubka do scenariusza Kaspra Bajona to bez wątpienia serialowe wydarzenie roku. Nie brakuje głosów, że to polski odpowiednik kapitalnego „Czarnobyla” z 2019 roku. Twórcy zaznaczają, że tylko inspirowali się wydarzeniami z nocy z 13 na 14 stycznia 1993 roku i największą katastrofą w powojennej historii polskiej żeglugi, co pozwala im stosować pewne skróty fabularne. Z d
"Franz Kafka". Prawda i fikcja w nowym filmie Agnieszki Holland I Remigiusz Grzela
"Franz Kafka" - film Agnieszki Holland i polski kandydat do Oscara - to obraz, w którym wybitny pisarz jest co prawda uwięziony w przestrzeni, bo Praga to równorzędny bohater filmu, ale wymyka się ramom czasu wyczuwając echa przyszłości. Już przez sam ten zabieg reżyserka zdaje się nam mówić, że umysł autora nam się wymyka. Ale ramą filmu jest jednak biografia artysty i o niej powiedzieć możemy ni
"Potwór: Historia Eda Geina". Prawda i fikcja w serialu o archetypie seryjnego mordercy
Antologia "Potwory" wraca powróciła do serwisu Netflix tym razem z serią poświęconą postaci Eda Geina, mordercy aktywnego na przełomie lat 40. i 50., który zamordował co najmniej dwie osoby i wykopał z grobów zwłoki kolejnych dziesięciu, by później robić z ich skóry bibeloty, rękawiczki i maski. Historia Eda Geina - sama w sobie przerażająca - jest przez twórców serialu dodatkowo udramatyzowana. G
"Chopin, Chopin!". Prawda i fikcja w filmie. "Nie przywykliśmy do takiego Chopina" I dr Artur Szklener
"Chopin, Chopin!" w reżyserii Michała Kwiecińskiego z Erykiem Kulmem w roli głównej to artystyczna wizja zmagania się wielkiego kompozytora z własnym przemijaniem w obliczu śmiertelnej choroby. To monumentalny koncert, ale czy nie ma w nim fałszywych nut, jeśli mowa o odwzorowanie biografii geniusza? O tym opowiada dr Artur Szklener, dyrektor Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina.
"Zamach na papieża". Prawda i fikcja w filmie I dr Andrzej Grajewski
Bartek Makowski w podcaście "Prawda czasu i prawda ekranu" razem z dr. Andrzejem Grajewskim, autorem książki "Agca nie był sam. Wokół udziału komunistycznych służb specjalnych w zamachu na Jana Pawła II", analizuje film Władysława Pasikowskiego o zamachu na papieża Jana Pawła II. Jak przebiegały wydarzenia z 1981 roku? Czy Ali Ağca faktycznie miał zostać zlikwidowany po zabiciu biskupa Rzymu? Jaką
"1670" sezon 1. i sezon 2. Prawda i fikcja I Recenzja historyczna I Artur Wójcik
W serwisie Netflix pojawił się drugi sezon serialu "1670". Serial to satyra na współczesność, ale sztafaż XVII wieku prowokuje do spojrzenia na dzieło również okiem historyka. Czy Adamczycha i przygody rodziny Jana Pawła Adamczewskiego to trafny portret nie tylko współczesności, ale też realiów życia szlachty i chłopów? Opowiada Artur Wójcik, historyk, podcaster i bloger, autor bloga "Sigillum Aut
Czy "Triumf serca" pokazuje prawdę o historii o. Maksymiliana Kolbe? I Tomasz Terlikowski
Polsko-amerykańska koprodukcja "Triumf serca" przybliża ostatni etap życia o. Maksymiliana Kolbe, świętego Kościoła Katolickiego, który zgłosił się na śmierć, na ochotnika, w zastępstwie innego więźnia w niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym i obozie Zagłady Auschwitz. Film skupia się na jego śmierci w celi głodowej obozu, ale retrospektywy rzucają też światło na wcześniejszą działalność
"Eden". Jak rajska wyspa zmieniła się w piekło. Prawda i fikcja w filmie
A gdyby tak rzucić wszystko i jechać w Bieszczady, to znaczy na Galapas? Na taki pomysł wpadli bohaterowie filmu "Eden". Ale po seansie nowego obrazu Rona Howarda z Judem Lawem, Vanessą Kirby i Sydney Sweeney w rolach głównych, stracicie ochotę na realizację takich planów. Bo miejsce, które miało stać się dla grupy niemieckich kolonistów rajem, stało się piekłem. Historia będąca kanwą filmu "Eden
"Cesarz w sierpniu". Dramat ostatnich chwil przed kapitulacją Japonii I dr Michał Piegzik
Znakomity japoński film "Cesarz w sierpniu" przybliża dramatyczne wydarzenia, które poprzedzały bezwarunkową kapitulację ostatniego państwa Osi, prowadzące do zamachu stanu, który przeszedł do historii pod nazwą incydentu Kyūjō. Obraz Masato Harady śledzi losy najważniejszych bohaterów wydarzeń: cesarza Hirohito (Masahiro Motoki), premiera Kantarō Suzukiego (Tsutomu Yamazaki) i generała Korechiki
"Człowiek słoń". Jaka była prawdziwa historia Josepha Merricka?
"Człowiek słoń" to obraz, w którym David Lynch wykorzystuje historię człowieka cierpiącego z powodu znacznej deformacji ciała, by opowiedzieć przypowieść o ludzkim okrucieństwie i człowieczeństwie. Historia tytułowego bohatera oparta jest na losach prawdziwego Josepha Merricka, żyjącego w wiktoriańskim Londynie. Gdzie film Lyncha mija się z rzeczywistością? Nominowany do Oscara w ośmiu kategoriach
"Boska Sarah Bernhardt". Prawda i fikcja w filmie o pierwszej celebrytce I dr hab. Agata Łuksza
Gdyby żyła dziś, jej nazwisko nie schodziłoby z czołówek portali plotkarskich. Ikona teatru przełomu XIX i XX wieku, skandalistka, która rozrywała gorset ciasnych norm społecznych oraz... największa rywalka polskiej supergwiazdy tamtych czasów, Heleny Modrzejewskiej. W tej biografii trudno oddzielić prawdę od autokreacji, której mistrzynią była Sarah Bernhardt (Sandrine Kiberlain). Tego trudnego z
"Miasto 44". Prawda i fikcja w filmie o Powstaniu Warszawskim I Norbert Bączyk
Powstanie Warszawskie widziane okiem jego szeregowych uczestników, będące tłem dla trójkąta miłosnego, piekło przepuszczone przez filtr reżysera, który do swojego dzieła wprowadza dubstep i ujęcia żywcem wyjęte z gier komputerowych – tak pokrótce scharakteryzować można film "Miasto 44" Jana Komasy. Czy film oddaje prawdę o Powstaniu Warszawskim? Odpowiada Norbert Bączyk, historyk zajmujący się m.i
"Wiking". Prawda i fikcja. Recenzja historyczna I prof. Jakub Morawiec
Robert Eggers wyznaczył sobie rolę folklorysty i historyka w świecie filmowców. Ale reżyser nigdy nie zanurzał się w tak odległe dzieje, jak w filmie "Wiking". Fabuła toczy się w Skandynawii, na przełomie IX i X wieku. Książę Amleth, w tej roli Aleksander Skarsgard, poprzysięga zemstę stryjowi Fjölnirowi, który zabił mu ojca i posiadł za żonę matkę, Gudrun. Czy film "Wiking" pokazuje prawdziwą hi
"Jurassic World: Odrodzenie" okiem paleontologa I dr Daniel Tyborowski
Dinozaury wymarły, ale seria "Jurassic Park" nie! Od lat filmy te kształtują nasze spojrzenie na prehistoryczne gady. Od mozazaura-walenia, po nowe wcielenie spinozaurów i pływającego tyranozaura - paleontolog doktor Daniel Tyborowski sprawdza, czy w najnowszym wcieleniu serii dużo jest błędów i bzdur. Z podcastu dowiesz się m.in: ▶ Czy dinozaury przetrwałyby we współczesnym klimacie i mogłyby jeś
"The Alto Knights" i największy kryzys w dziejach amerykańskiej mafii I Prawda i fikcja w filmie
Robert De Niro w filmie "The Alto Knights" przechodzi sam siebie, wcielając się tym razem nie w jednego, a w dwóch gangsterów jednocześnie! Kanwą obrazu są prawdziwe wydarzenia, które doprowadziły do prawdziwego trzęsienia ziemi nie tylko w łonie nowojorskiej Cosa Nostry, ale także w całym przestępczym półświatku Stanów Zjednoczonych. Konflikt mafiosów Franka Costello i Vito Genovese (w obu tych r
"Rytuał". Jaka jest prawda o egzorcyzmach Emmy Schmidt?
Jest rok 1928. W zamkniętym klasztorze dochodzi do mrożących krew w żyłach wydarzeń. Owładniętą złymi duchami Emmę Schmidt próbuje wyzwolić z objęć ciemności o. Theophilus Reisinger. Asystuje mu miejscowy proboszcz ks. Joseph Steiger. Ten najlepiej udokumentowany przypadek egzorcyzmu w historii USA stał się kanwą filmu Davida Midella "Rytuał" z Alem Pacino w roli głównej. Co wiemy o rzekomym opęta
"Negocjator" okiem prawdziwego policyjnego negocjatora I Krzysztof Balcer
Na tym filmie uczyli się polscy negocjatorzy policyjni. Klasyk kina sensacyjnego opowiada o pojedynku dwóch ekspertów w tym fachu. Jeden z nich, grany przez Samuela L. Jacksona zostaje wrobiony w morderstwo kolegi przez innych gliniarzy, bierze zakładników i chce rozmawiać tylko z innym negocjatorem – w tej roli Kevin Spacey. Czy film dobrze oddaje realia fachu negocjatora? Dlaczego podczas negocj
Czy król Artur był Sarmatą? Prawda i fikcja w filmie "Król Artur" (2004) I dr Cezary Namirski
Film Antoine'a Fuqua z Clive'em Owenem i Keirą Knightley w rolach ma ambicje przedstawienia domniemanych prawdziwych źródeł legendy o królu Arturze, przenosząc widza w V w. n.e. do opuszczanej właśnie przez Rzymian Brytanii. W tej wersji rycerze Okrągłego Stołu są pochodzącymi z naszej części Europy sarmackimi wojownikami, wcielonymi siłą do rzymskich legionów. Okazuje się, że w tej, wydawałoby si
Bogowie w filmach Marvela. Ślady mitologii znajdziecie nawet w "Kapitanie Ameryka"
Superbohaterski świat filmów i seriali spod znaku wytwórni Marvel Studios to najbardziej dochodowa franczyza na świecie, warta ponad 50 miliardów dolarów. Chociażby z tego powodu warto się jej przyglądać. A pole do badań znajdzie w nim nawet badacz... starożytnych mitologii. Wszak świat tzw. Marvel Cinematic Universe zamieszkują liczni bogowie, a nawiązania mitologiczne znaleźć można nawet w tak p
"Dunkierka". Prawda i fikcja w filmie Christophera Nolana I prof. Michał Leśniewski
"Dunkierka", film Christophera Nolana z 2017 roku, w kalejdoskopowy sposób opowiada o ewakuacji brytyjskiego korpusu ekspedycyjnego z oblężonego przez Niemców francuskiego portu na przełomie maja i czerwca 1940 roku. Film pełen jest typowych nolanizmów, jego akcja dzieje się na kilku planach czasowych, a zamiast wygenerowanych komputerowo myśliwców, mamy wielkoskalowe modele, a nawet oryginalne ma
"Pani od polskiego". Prawda i fikcja w filmie o robotach przymusowych w czasie II wojny światowej I Marta Pawlińska
1942 rok. Kresy. Silna i niezależna Eliza rozpoczyna pracę jako nauczycielka w wiejskiej szkole. Tam poznaje Stacha – unikającego obowiązków, za to lubiącego kłopoty chłopaka, który staje się obiektem jej fascynacji i rodzącej się w niej wielkiej miłości. Stach zostaje jednak zesłany na roboty przymusowe na tereny III Rzeszy. Eliza podąża za nim. Film "Pani od polskiego" Radosława Piwowarskiego to
"Konklawe" - czy film mówi prawdę o wyborze papieża? I ks. Przemysław Śliwiński
Konklawe to wdzięczny temat dla filmowców - otoczone aurą tajemnicy niecodzienne wydarzenie wielkiej wagi. Czy filmy opowiadające o wyborze papieży wiernie odwzorowują to, co dzieje się w Watykanie po śmierci głowy Kościoła katolickiego? O tym, na przykładzie "Konklawe" Edwarda Bergera z Ralphem Fiennesem w roli głównej, wspominając przy tym o filmie "Anioły i demony" oraz serialu "Młody papież" i
"The Last of Us". Grzyby zmieniające w zombie istnieją naprawdę, także w Polsce I prof. Marta Wrzosek
Wyobraźcie sobie świat, w którym grzyby same przychodzą do ludzi, bez potrzeby długich leśnych poszukiwań. To nie spełnienie snu waszych wujków i szwagrów, a rzeczywistość przedstawiona w serialu "The Last of Us". Problem polega tylko na tym, że te grzyby mają chrapkę na przejmowanie kontroli nad ludzkimi mózgami i przemienianie ofiar w zabójcze zombie. Ale twórcy wcale nie wyssali tej wizji z pal
"Projekt UFO", czyli co łączy Emilcin z "Kapitanem Bombą" i papieżem Polakiem? I Mikołaj Kołyszko
Historia przedstawiona w serialu Kaspra Bajona "Projekt UFO", polskiej produkcji Netfliksa z Piotrem Adamczykiem i Mateuszem Kościukiewiczem w rolach głównych, inspirowana jest wydarzeniami, do których miało dojść w 1978 roku w Emilcinie. Produkcja wprost pęka od smaczków dla wielbicieli ufologii. Przybliża je Mikołaj Kołyszko, religioznawca, autor Podcastu Religioznawczego i współtwórca podcastu
"Titanic" -prawda i fikcja w filmie. Czy Jack i Rose mogli się spotkać na prawdziwym Titanicu? I Krzysztof Mędrala
"Titanic" Jamesa Camerona to film, którego nie trzeba przedstawiać. 11 Oscarów i drugi najbardziej kasowy obraz w dziejach uwzględniając inflację, epicki fresk, w którym katastrofa luksusowego transatlantyku z nocy między 14 i 15 kwietnia 1912 roku jest metaforą końca świata, do dziś wzbudza gorące dyskusje fanów: dlaczego Rose nie przesunęła się na tych przeklętych drzwiach. O prawdzie i fikcji w
"Queer". Daniel Craig i gejowski romans, który "wykrzywia" autobiograficzną powieść Burroughsa I Rafał Księżyk
"Queer" to odważny, kolejny już homoerotyczny romans w reżyserii Luki Guadagnino ("Tamte dni, tamte noce", "Challengers") i ekranizacja autobiograficznej powieści Williama S. Burroughsa, ikony ruchu bitnikowskiego. Główną rolę gra Daniel Craig w odważnej kreacji Lee, literackiego alter ego pisarza. Czego z filmu "Queer" możemy dowiedzieć się o biografii literata? Na te pytania odpowiada Rafał Księ
Czy "Ostatni samuraj" jest oparty na prawdziwych wydarzeniach? I prof. Ewa Pałasz-Rutkowska
Druga połowa XIX wieku. Kapitan Nathan Algren (Tom Cruise) przybywa do Japonii, by stworzyć tam nowoczesną armię. W niewoli u samurajów przekonuje się do ich racji i wkrótce przyłącza się zrywu wojownika Katsumoto (Ken Watanabe). Kto był pierwowzorem postaci Algrena? Jaka postać posłużyła za inspirację dla postaci Katsumoto? Czym były rewolucja Meiji i bunt Satsumy? Przewodniczką po orientalnym św
"Powrót Odyseusza". Dlaczego historia bohatera "Odysei" jest zawsze aktualna? I prof. Tomasz Mojsik
Film "Powrót Odyseusza" Umberto Pasoliniego po raz kolejny udowadnia, że "Odyseja" jest wciąż aktualna, plastyczna i może być wciąż odczytywana na nowo. Co więcej, można to osiągnąć, będąc wiernym literackiemu pierwowzorowi. Ile mitycznego Odyseusza jest w filmie z Ralphem Finnesem i Juliette Binoche w rolach głównych? Wyjaśnia prof. Tomasz Mojsik, historyk i filolog z Uniwersytetu w Białymstoku,
"Ocet jabłkowy". Prawda i fikcja w serialu o Belle Gibson i największym przekręcie w branży wellness
Australijka Belle Gibson zdobyła fortunę wmawiając ludziom, że cierpi z powodu guza mózgu w zaawansowanym stadium, ale wiedzie życie wolne od skutków choroby dzięki specjalnie opracowanej diecie i zdrowemu stylowi życia. Wszystko to za pośrednictwem konta na Instagramie i aplikacji. Żadnego raka rzecz jasna nie miała… Co w serialu "Ocet jabłkowy" jest prawdą? Czy druga bohaterka seriali, Mili Bla
"Nosferatu". Wampir jak polski szlachciura i słowiański folklor w filmie I Jaga Moder "Legendystka"
Nowy film Roberta Eggersa to nie tylko remake klasycznego horroru Friedricha Murnaua z 1922 roku, ale też kopalnia odniesień do słowiańskiego i rumuńskiego folkloru. Dlaczego hrabia Orlok (Bill Skarsgard) wygląda w filmie jak rozpadający się trup? Czym była tajemnicza księga "Solomonari", którą posługuje się odpowiednik van Helsinga (Willem Defoe)? Dlaczego nieodłącznym elementem filmów o hrabim O
"Maria Callas". Co jest prawdą, a co fikcją w filmie z Angeliną Jolie?
Chilijski reżyser Pablo Larrain wypełnił bardzo konkretną niszę w świecie filmu. Wyspecjalizował się w portretach znanych i majętnych kobiet, stojących u progu kryzysu nerwowego, w przełomowych momentach życia. Teraz sięgnął po historię legendy sceny operowej XX wieku, Marii Callas, w którą wciela się Angelina Jolie. Czy matka zmuszała ją do prostytucji? Jak wyglądał jej związek z Aristotelisem On
"Dziewczyna z igłą". Makabryczna historia seryjnej dzieciobójczyni i jej wpływ na Danię I prof. Grażyna Szelągowska
Ta historia sto lat temu wstrząsnęła Danią. Seryjna morderczyni topiła i paliła żywcem w piecyku niemowlęta. Ofiarą psychopatki Dagmar Overbye padło być może nawet 25 dzieci. Dziś jej historię przypomina polsko-duńsko-szwedzka koprodukcja "Dziewczyna z igłą", która ma szansę powalczyć o Oscara. Co z filmu "Dziewczyna z igłą" można wyczytać na temat sytuacji w międzywojennej Danii? Jak sprawa Overb
"Kompletnie nieznany". Wszystko, co musisz wiedzieć, żeby zrozumieć film o Bobie Dylanie I Filip Łobodziński
"Kompletnie nieznany", film Jamesa Mangolda, to próba uchwycenia przełomowego okresu w życiu i twórczości Boba Dylana. W młodego pieśniarza, który dziś jest ikoną kultury, jedynym autorem piosenek z Literacką Nagrodą Nobla na koncie wciela się Timothée Chalamet. Czy początki kariery Dylana wyglądały tak, jak w filmie? Dlaczego w filmie zmieniono nazwisko partnerki i muzy Boba Dylana? Na czym poleg
"Squid Game" - serial oparty na prawdziwych wydarzeniach? Makabryczna historia obozów w Korei Południowej
Historia społecznych wyrzutków biorących udział w morderczej grze, w której stawką jest olbrzymia suma pieniędzy, a porażka karana jest śmiercią, stał się światowym fenomenem. Bijący rekordy popularności serial "Squid Game" czerpie inspirację z prawdziwych wydarzeń, które wstrząsnęły Koreą Południową pod koniec lat 80., a dziś, w obliczu niebywałego sukcesu produkcji stały się obiektem manipulacji
Największa tragedia w dziejach Londynu. Prawda i fikcja w filmie "Blitz" I dr Jan Szkudliński
"Blitz" brytyjskiego reżysera Steve’a McQeena przenosi widzów do dręczonego niemieckimi nalotami Londynu doby II wojny światowej. Choć inspiracją dla McQeena była prawdziwa fotografia anonimowego chłopca ewakuowanego z Londynu, to główny wątek filmu – relacja między samotną matką i jej dzieckiem – jest fikcyjny. Dla sir Steve’a McQeena to punkt wyjścia do rozliczenia z mitem Blitzu, ale też dotkni
"Saint-Exupéry. Zanim powstał Mały Książę" i nieznany epizod z życia genialnego pisarza I dr Joanna Żurowska
Autor "Małego Księcia" Antoine de Saint-Exupéry (Louis Garrel) jako młody pilot wytyczał szlaki w argentyńskich Andach. Jego przyjaciel, Henri Guillaumet (Vincent Cassel), dokonał wówczas niemożliwego, gdy po kraksie w wysokich górach, zdołał o własnych siłach powrócić do cywilizacji. O tym opowiada film Pablo Agüero. Ile w nim prawdy, a ile fikcji? Do jakich wydarzeń historycznych nawiązuje? To
"Joy", czyli o początkach in vitro, aborcji i endometriozie. Prawda i fikcja w filmie
Mimo ponad pół wieku od opracowania, metoda in vitro, czyli zapłodnienia pozaustrojowego, nadal wzbudza gorące dyskusje i niekiedy skrajne oceny opinii publicznej. Jest to zatem wymarzony temat na film. "Joy" przedstawia kulisy powstania metody in vitro na przełomie lat 60. I 70. Choć w obrazie sporo jest naukowego żargonu i dyskusji na temat etyczności metody, to jednak przede wszystkim dramat bi
"Maryja" z Netflixa. Prawda i fikcja w filmie. Recenzja biblistyczno-historyczna I Prof. Marcin Majewski
Na platformie Netflix oglądać można film "Maryja" w reżyserii D.J.'a Caruso. Film przedstawia młodość matki Jezusa z Nazaretu. I choć Boże Narodzenie, to właściwe Boże Narodzenie, należy do najbardziej wyeksploatowanych motywów w kulturze zachodniej, to twórcy usiłują wycisnąć z niego coś nowego, tym razem to egzotyczne skrzyżowanie jasełek z krwawym przedstawieniem w stylu "Gry o tron". Nic dziwn
Film "Pearl Harbor". Prawda i fikcja. Recenzja historyczna I dr Michał Piegzik
Film Michaela Baya "Pearl Harbor" z 2001 roku należy do najbardziej krytykowanych obrazów historycznych. Zarzuca mu się sprzeczność z faktami i przysłonięcie tragedii ofiar japońskiego ataku na Pearl Harbor z 7 grudnia 1941 roku melodramatycznym trójkątem miłosnym (Ben Affleck, Josh Hartnett i Kate Beckinsale). Czy zarzut niezgodności z faktami jest zasadny? Jak naprawdę wyglądały kulisy ataku Jap
Ekofeministyczna "Simona Kossak". Prawda i fikcja w filmie o ikonie ekologii I Anna Kamińska
Reżyser i scenarzysta Adrian Panek nie bez racji wpisuje biografię Simony Kossak (Sandra Drzymalska), w nurt ekologiczny i feministyczny. Ta słynna przyrodniczka zamiast iść w ślady wielkich przodków i zostać malarką albo literatką, wyjechała do Puszczy Białowieskiej, by badać sarny i odnaleźć szczęście. Jak naprawdę wyglądały jej relacje Simony z matką, Elżbietą Kossak (Agata Kulesza)? A jak z Le
"Gladiator II" - prawda i fikcja w filmie. "Z historią ma wspólnego tyle, co nic" I dr Michał Jacek Baranowski
Po blisko 25 latach wracamy do starożytnego Rzymu, ale takiego, jakim go widzi Ridley Scott. "Gladiator II" właśnie zawitał na ekranach kin. Film opowiada historię Lucjusza (Paul Mascal), znanego z pierwszej części syna Lucylli (Connie Nielsen). Mężczyzna staje się gladiatorem należącym do przebiegłego Makrynusa (Denzel Washington). Obraz jest wierny złotej zasadzie Hollywood, że druga część musi
"Gladiator". Prawda i fikcja w kultowym filmie Ridleya Scotta I dr Michał Jacek Baranowski
"Gladiator", superprodukcja Ridleya Scotta z 2000 roku doprowadziła do renesansu kina spod znaku miecza i sandałów. Mimo upływu niemal ćwierćwiecza od premiery, nadal cieszy się niesłabnącą popularnością, czego dowodem jest to, że już wkrótce na ekranach kin zagości film "Gladiator II". Co jest prawdą, a co fikcją w filmie? Czy Maximus był postacią historyczną? Jak zginął Kommodus? Czy Marek Aurel
"Potwory. Historia Lyle'a i Erika Menendezów". Co jest prawdą, a co fikcją w serialu o zbrodni, która wstrząsnęła Ameryką?
Drugi sezon antologicznego serialu platformy Netflix pt. "Potwory" przybliża historię jednego z najgłośniejszych morderstw przełomu lat 80. i 90. Produkcja przedstawia makabryczne okoliczności zabicia Jose i Kitty Menendezów przez ich synów Lyle'a i Erika, włączając w to rzekome molestowanie seksualne, jakiego wobec braci dopuścił się ich ojciec. Ale czy wszystko, co widzimy na ekranie jest prawdą
