News Albo Fake News
Audycja poświęcona ważnym sprawom społecznym, które wymagają dyskusji. Gospodarze nakreślają problem i wraz z zaproszonymi ekspertami wyjaśniają jego najważniejsze aspekty. Program pokazuje też, jak dany temat rezonuje w internecie i jak jest komentowany w mediach społecznościowych. Słuchacze dowiadują się, jak weryfikować informacje, rozpoznawać dezinformację i nie ulegać manipulacji internetowych trolli. Nowe odcinki ukazują się od poniedziałku do czwartku.
Odcinki
Alerty RCB. Realne ostrzeżenia czy uciążliwy spam?
Coraz częściej w mediach słyszymy, że alertów RCB jest za dużo, a ostrzeżenia zamiast pomagać, zaczynają irytować. Jednak, gdy pojawia się realne zagrożenie, odruchowe ignorowanie komunikatów może mieć poważne konsekwencje. Kiedy alert RCB przestaje być ostrzeżeniem, a zaczyna być kolejnym SMS-em, którym się nie przejmujemy? Im więcej ostrzeżeń dotyczących bezpieczeństwa, tym bardziej oswajamy się
Zmiana czasu faktycznie wpływa na nasz zegar biologiczny?
Dziś pierwszy dzień, kiedy - po zmianie czasu na zimowy - większość z nas idzie do pracy. Tymczasem od kilku dni internet straszy zawałami, depresją i rozregulowanym snem, a inni przekonują, że jedna godzina nie ma żadnego znaczenia. W mediach społecznościowych ludzie polecają różne sposoby na poranne zmęczenie. Co rzeczywiście działa, a co tylko daje nam złudzenie, że odzyskamy energię? Wystarczy
Fake newsy generowane przez AI na temat protestów we Francji
Jak wideo i obrazy generowane przez sztuczną inteligencję tworzą fake newsy na temat demonstracji i aktów wandalizmu we Francji? To gotowa opowieść o migrantach, przemocy i państwie, które traci kontrolę? Mamy do czynienia z manipulacją, która ma zmienić nasz sposób myślenia o migracji? Kto zyskuje na tym, że francuskie protesty przedstawia się jako dowód na katastrofę migracyjną, nawet gdy konkre
Jak platformy społecznościowe reagują na zgłoszenia dotyczące szkodliwych treści?
Analizujemy raport na temat tego, jak w pierwszym półroczu serwisy odnosiły się na sygnały dotyczące dezinformacji. Co potem dzieje się ze szkodliwymi treściami? Ile materiałów usunięto, a ile pozostało dostępnych mimo interwencji? Z czego wynika tak wysoki odsetek odrzuconych zgłoszeń i kto je weryfikuje? Dlaczego platformy tak często odmawiają reakcji na zgłaszane fejki? Dlaczego platformy usuwa
ZUS ostrzega przed płatnymi pośrednikami
W internecie pojawiły się oferty firm, które proponują osobom z niepełnosprawnościami płatną pomoc w załatwieniu ZUS-owskiego świadczenia wspierającego. Problem w tym, że formalności nie trzeba załatwiać przez pośrednika. Mało tego, można to zrobić bezpłatnie. Jak dokładnie działa ten mechanizm oszustwa? Ile osób i jak zostało oszukanych? To nieuczciwa, ale legalna praktyka? Jeśli ktoś już podpisa
Kolejny deepfake o ukraińskich żołnierzach wysyłanych w kajdankach na front
Niedawno dementowaliśmy filmik o tym, jak to rzekomo ukraińska żona nagrywa, jak jej męża siłą wysyłają na pierwszą linię frontu. Teraz ten sam fejk wraca, tylko w nowej wersji. Pytanie: dlaczego ta sama fałszywa opowieść wraca w nowej wersji, skoro poprzednią już zdemaskowano? Co tym razem widzimy na nagraniu? Po czym poznać, że ten krótki filmik to tak naprawdę wytwór sztucznej inteligencji? Jak
Dezorientacja klimatyczna. Polki i Polacy wobec dezinformacji klimatycznej w internecie
Interesujemy się tematem dezinformacji klimatycznej? To temat rozgrzewający polską infosferę? Jak fake newsy o klimacie i energii wpływają na decyzje Polaków? Czy dziś większym zagrożeniem jest zaprzeczanie zmianom klimatu, czy dezinformacja, która przyznaje, że problem istnieje, ale podważa każde możliwe rozwiązanie? Jesteśmy w stanie scharakteryzować np. grupę przeciwników i zwolenników unijnej
Gry internetowe wychowują sprawców ataków i odpowiadają za falę przemocy w szkołach?
Czy gry i internet prowadzą do radykalizacji młodzieży? To uproszczenie, które niewiele wnosi czy wyjaśnia? Czy istnieją naukowe dowody, że granie w gry prowadzi do tak skrajnych czynów, jak ataki na szkolnym korytarzu? Co potwierdzają badania, a czego na ich podstawie powiedzieć nie wolno? Co tu jest manipulacją? Jak bardzo gry - czy szerzej internet - mogą odgrywać rolę w radykalizacji - np. prz
Jak informować o atakach w szkołach, by nie tworzyć fake newsów?
W ostatnich dniach nastolatkowie opublikowali w sieci mnóstwo nagrań z groźbami śmierci. To wywołało lawinę alarmujących komentarzy na platformach społecznościowych. Policja i służby sprawdzają każdą niepokojącą sytuację, która może zagrażać bezpieczeństwu dzieci także w internecie. Jak odpowiedzialnie informować i ostrzegać, by nie nakręcać paniki i nie inspirować naśladowców? Czy kilka podobnych
Challenge "krwawy piątek" był fake newsem
Służby sprawdzają każdą niepokojącą sytuację, która może zagrozić bezpieczeństwu dzieci i młodzieży w szkołach, szczególnie w ostatnich dniach, kiedy nastolatkowie masowo publikowali w sieci nagrania z groźbami śmierci. Jak odróżnić realne zagrożenie od spreparowanego fejka i nie dać się wciągnąć w spiralę paniki? Co dziś wiemy o groźbach publikowanych przez nastolatków, a co jest już internetową
Dezinformacja po ataku 19-letniego nożownika w Ostrołęce
Po ataku nożownika w Ostrołęce oraz niedawnym przypadku planowania zamachu na szkołę wracają pytania: czy cyfrowe środowisko, w którym dorastają dzieci, jest dziś odpowiednio bezpieczne? To sygnały alarmowe wskazujące na rosnące zagrożenia związane z funkcjonowaniem młodzieży w internecie? Kto powinien za to odpowiadać - rodzice, szkoła, państwo czy platformy, które zarabiają na uwadze najmłodszyc
Ukraiński skandal korupcyjny na 140 milionów dolarów w kartonach po lodówkach
Scenariusz tego fake newsa jest prosty: podrobiony portal, film wygenerowany przez AI i sensacyjna historia, która miała udawać prawdziwe śledztwo. Jak łatwo dziś wyprodukować fałszywy skandal i sprawić, by wyglądał jak wiadomość z wiarygodnego źródła? Co z tej historii wydarzyło się naprawdę, a co zostało całkowicie wymyślone? Skąd wzięła się liczba 140 milionów dolarów i dlaczego autorzy fejka w
Uwaga na fałszywe rabaty na paliwo!
Weekend przyniósł kierowcom realne obniżki cen paliw, no i cyberprzestępcy natychmiast próbują się pod tę sytuację podpiąć. W sieci pojawiły się fałszywe reklamy "rabatów na paliwo". Jak rozpoznać taką pułapkę, zanim zamiast zaoszczędzić na tankowaniu, stracimy pieniądze? Dlaczego cyberprzestępcy tak chętnie podszywają się akurat pod znane sieci paliwowe? Co dokładnie dzieje się po kliknięciu w ta
Dezinformacja przed wyborami prezydenckimi w Brazylii
Kilka godzin temu zakończyło się głosowanie w wyborach prezydenckich w Brazylii. Już wiemy, że zarówno Flávio Bolsonaro, jak i Luiz Inacio Lula da Silva - za trzy tygodnie - zmierzą się w drugiej turze. Ale warto przyjrzeć się kampanii, której towarzyszy fala politycznych fejków. Jeden z kandydatów chciał odebrać Matce Bożej status patronki kraju? Dlaczego właśnie Matka Boża stała się tak skuteczn
Morskie farmy wiatrowe wywołują suszę... Jak zmanipulowano wyniki badań?
Wiatraki wywołują suszę - taki wniosek obiegł internet, ale czy rzeczywiście wynika to z badań naukowych? Można uczciwie i wprost powiedzieć, że wiatraki wywołują suszę? Autorzy badań ostrzegają przed turbinami? Co naprawdę stwierdzono? Gdzie pojawia się manipulacja? Jak z rzetelnej publikacji naukowej powstał fejk? Jak wielkie farmy wiatrowe mogą wpływać na wiatr, temperaturę i opady? Czy obecna
Kolejny gigantyczny wyciek danych. Co powinien zrobić każdy z nas?
Niedawno doszło do wycieku danych medycznych, obejmujący potencjalnie miliony Polaków. Kilka dni temu zaatakowany został system przetwarzający dane pacjentów jednego z producentów oprogramowania dokumentacji medycznej. A wczoraj popołudniu wyciekły dane wrażliwe tysięcy firm popularnego serwisu do fakturowania online. Na pewno nie powinno do tego dojść. Ale co ja mogę z tym zrobić? Co dla zwykłego
Jak odróżnić realne zagrożenie od dezinformacji na temat bezpieczeństwa?
Ostatni pożar w naziemnej bazie łączności satelitarnej Starlink pod Grójcem to sabotaż, przypadek czy celowe działanie? Zanim pojawiły się odpowiedzi, w sieci już zaczęły krążyć domysły i teorie. Podobne pytania rodziły, choćby niedawne wydarzenia: pożar fabryki komponentów do dronów w Skarżysku-Kamiennej oraz podejrzenia dotyczące ataków na wodociągi w Sopocie i Krakowie. Jak odróżnić realne zagr
Antyukraińska dezinformacja po zbrodni w Jarosławiu
W Jarosławiu obywatel Ukrainy zaatakował nożem pięć osób, jedna z nich zmarła. Jak bardzo ta prawdziwa tragedia może stać się paliwem dla kolejnych fałszywych historii, budowania strachu i wrogości? Możemy spodziewać się jeszcze większej antyukraińskiej burzy w sieci? Prawdziwe zdarzenie, fałszywy szczegół, emocjonalny nagłówek i już mamy zupełnie inną, zmyśloną historię? Dlaczego w takich przekaz
Czy jedna składka ZUS wystarczy by cudzoziemiec otrzymywał polską emeryturę?
Ostatnio ogromną popularność na platformach społecznościowych zyskał wpis o tym, że "obcokrajowcom wystarczy jedna składka ZUS, by dożywotnio otrzymywać polską emeryturę". Co naprawdę wynika z przepisów i skąd wziął się ten dezinformacyjny przekaz? Czy rzeczywiście wystarczy jedna składka, żeby obywatel Ukrainy czy Indii dostał polską emeryturę? Co w tej historii jest prawdą, a co zostało wyrwane
Gigantyczne pożary w Europie. To nie zmiany klimatu, a podpalacze?
Podczas tegorocznego lata wielokrotnie słyszeliśmy o gigantycznych pożarach na południu i zachodzie Europy. I od razu pojawia się gotowa odpowiedź: to przez zmiany klimatu. Tymczasem twarde dane satelitarne i statystyki pokazują coś zupełnie innego. Czy zdanie "to nie klimat, tylko podpalacze" jest jeszcze opisem problemu, czy już przykładem dezinformacyjnego uproszczenia? Możemy uczciwie powiedzi
Czy strefy płatnego parkowania są tylko po to, by zarabiać na kierowcach?
Rozszerzenie stref płatnego parkowania budzi wiele emocji. Część mieszkańców i internautów przerzuca się argumentami, że wcale nie chodzi o zwiększenie dostępności miejsc postojowych, a wprost o pieniądze. Co właściwie ma zmienić rozszerzenie tych stref: zwiększyć wpływy do budżetu czy sprawić, by łatwiej było znaleźć wolne miejsce? Co z argumentem "zabierają nam miejsca parkingowe, a potem każą z
Rosyjski dron na polskiej plaży. Fejkowe zdjęcie, realne zagrożenie?
Kilkanaście minut po znalezieniu rosyjskiego drona na plaży koło Jarosławca, w internecie pojawiło się zdjęcie, które rzekomo miało pokazywać tę maszynę. Jednak szybko okazało się, że fotografia została zmanipulowana przy użyciu narzędzi AI. Co zdradziło, że to fejk? Czym ten obraz różnił się od prawdziwego zdjęcia, które upublicznił szef MON. Te niuanse wychwyci zwykły użytkownik internetu, czy t
Czy kolej jest najbezpieczniejszym środkiem transportu?
Po serii wypadków na przejazdach drogowo-kolejowych w sieci rozgorzała dyskusja na temat bezpieczeństwa na kolei. Padają stwierdzenia, że kolej jako system jest wyjątkowo bezpieczna, a głównym zagrożeniem nie są pociągi, a błędy kierowców na przejazdach. Czy kolej jest najbezpieczniejszym środkiem transportu? Jak to liczyć? A może to manipulacja, omijająca twardą statystykę pasażerokilometrów, w k
Ukraińska żona nagrywa jak jej męża zmuszają na pierwszą linię frontu...
W sieci krąży nagranie, które ma pokazywać ukraińską żonę błagającą, by nie zabierano jej męża na front. Widzimy mężczyznę w kajdankach, w wojskowym stroju, który żegna się zza szyby autobusu. Brzmi jak dramatyczny zapis wojennej rzeczywistości... Tylko czy te dosłownie kilka sekund obrazu i dźwięku to prawda? Co pokazuje to nagranie? Po czym można rozpoznać, że ten film został wygenerowany przez
Dezinformacja uderzająca w cudzoziemców
Film z bójki w Bochni obiegł internet jako rzekomy dowód na przemoc ze strony obcokrajowców. W sieci pojawiły się też zdjęcia parkingów rzekomo "tylko dla Ukraińców" oraz wpisy fikcyjnego radnego Płocka, które miały wyglądać jak prawdziwe. Po co powstają antyukraińskie fejki i dlaczego tak łatwo w nie wierzymy? Sam fakt, że film jest prawdziwy, może paradoksalnie ułatwić rozpowszechnianie całkowic
"Bohaterskie wspomnienia" Donalda Trumpa na temat zamachów z 11 września 2001 roku
Donald Trump wywołał ogromne kontrowersje swoimi najnowszymi wypowiedziami na temat zamachów z 11 września 2001 roku. Podczas uroczystości ku czci ratowników opowiadał o tym, jak to ćwierć wieku temu, został wyciągnięty ze zgliszczy. Mamy jakikolwiek twardy dowód, że taka akcja rzeczywiście się wydarzyła? Co mówią świadkowie wydarzeń na Ground Zero? Mamy do czynienia z tworzeniem fałszywej narracj
Wiedza.cert.pl - nowe, praktyczne narzędzie ochrony przed cyberzagrożeniami
W internecie coraz trudniej odróżnić prawdziwe zagrożenie od fałszywego alarmu. Ale są nowe narzędzia, które mają pomóc szybciej rozpoznawać fejki i lepiej rozumieć cyberzagrożenia. Jak z tej wiedzy korzystać i jak nie dać się nabrać na dezinformację. Przed czym mają chronić właśnie zaprezentowane narzędzia w nowym serwisie wiedza.cert.pl i czym różni się od zwykłego poradnika? Przy dziesiątkach t
Czy naprawdę "Inflacja dopadła Hogwart"?
Zapowiedź nowego serialu o Harrym Potterze bardzo szybko stała się "dowodem" na coś, co nigdy się nie wydarzyło? Skąd właściwie wziął się ten viral? "Inflacja dopadła Hogwart" brzmi zabawnie, ale czy to dowód na to, że internet potrafi sprzedać zmyśloną interpretację jako prawdę objawioną? Jak z niewinnego żartu związanego powstaje dezinformacja, w którą wierzymy? Co cała ta sytuacja mówi o użytko
Wygrana AfD i "widmo zakręcenia kraniku z gotówką z Niemiec"
Alternatywa dla Niemiec odniosła w Saksonii-Anhalcie historyczny sukces, zdobywając około 44 procent głosów. Natychmiast pojawiły się w Polsce polityczne komentarze o "zakręceniu kraniku z gotówką z Niemiec". Tylko czy za efektowną metaforą rzeczywiście stoi fakt, czy może prawdziwe informacje zostały tu połączone w fałszywą historię? To sugestywna narracja, która udaje informację? Interpretacja,
Uczniowie kontra fake newsy. Szkoły mają uczyć odporności na dezinformację
Wraz z nowym rokiem szkolnym nadeszły zmiany w podstawie programowej. Jedna z nich dotyczy tego, jak młodzi ludzie mają rozpoznawać fejki, dezinformację i manipulacje w sieci. Czy szkoła nadąża za światem, w którym coraz trudniej odróżnić prawdę od dobrze zrobionego fałszu? Czy młody człowiek potrafi dziś rozpoznać fejka? Co najczęściej sprawia, że młodzi ludzie dają się nabrać na dezinformację? J
Dezinformacja na temat przestępczości Ukraińców w Polsce
W ostatnim czasie szczególnie widoczna jest narracja: „Ukraińcy są bardziej przestępczy niż Polacy”. Skąd biorą się takie tezy? Kiedy pojawiają się informacje o jakimś przestępstwie w naszym kraju, a sprawcy nie zostają zatrzymani, odpowiedzialność za to przypisuje się Ukraińcom. Skąd bierze się ta niechęć? Jak rozpoznać manipulacje, zanim wpłyną na nasze emocje i opinie społeczną? Dlaczego właśni
Powódź w Nepalu wywołała falę dezinformacji
Powodzie w Nepalu stały się źródłem ogromnej liczby fejków i teorii spiskowych. Do tego stopnia, że tamtejsze władze zażądały do Mety i TikToka usuwania nieprawdziwych wpisów na temat tragedii. A i tak internet wciąż zalewają fałszywe zdjęcia i filmiki - niektóre z nich mają wyglądać jak prawdziwe dowody, inne nawet łączyć katastrofę z rzekomą wojną Rosji z NATO. Jak rozpoznać, że zdjęcie „przed i
Największe fake newsy dotyczące II wojny światowej
Jakie są największe kłamstwa na temat II wojny światowej, które pokutują do dziś, a historycy badający ten okres dziejów ciągle muszą je prostować? Skąd biorą się manipulacje wokół tych wydarzeń i jak rozpoznać historyczną dezinformację? Kiedy i gdzie rozpoczęła się II wojna światowa? Określenie "Kampania Wrześniowa" jest manipulacją? Często pojawiają się stwierdzenia o rycerskości Wehrmachtu, któ
Czy coraz więcej cudzoziemców pobiera emerytury w Polsce?
Na platformach społecznościowych pojawiły się w wpisy, jakoby "Cudzoziemcy masowo pobierali polskie emerytury". Czy rzeczywiście możemy mówić o lawinowym wzroście liczby cudzoziemców pobierających emerytury w Polsce, czy internetowe dyskusje wyolbrzymiają i fałszując skalę zjawiska? To prawda, że coraz więcej cudzoziemców pobiera emerytury w Polsce? Cudzoziemcy wpłacają do systemu ZUS więcej skład
Uwaga na groźne porady chat botów AI!
Czego nie wie, a czego nie powinna wiedzieć sztuczna inteligencja? Chat bot AI odpowiada natychmiast i bardzo przekonująco. Ale problem w tym, że może się mylić - zwłaszcza gdy pytamy o zdrowie. Możemy otrzymać poradę brzmiącą jak fachowa, choć potencjalnie groźna. Dlaczego chat bot udziela porady, która brzmi profesjonalnie ale jest błędna? Czemu kłamie, skoro potrafi analizować ogromne ilości wi
Czy Etna uwalnia więcej CO₂ niż zakłada unijny plan redukcji emisji?
Wulkan Etna wybucha, internet podchwytuje liczby i pojawia się sensacyjna teza: jedna erupcja ma rzekomo przekreślać unijną politykę klimatyczną. Brzmi przekonująco - ale tylko do momentu, gdy sprawdzimy, co właściwie ze sobą porównano. Co jest fałszywe w twierdzeniu, że Etna podczas tej erupcji uwolniła więcej CO₂ niż unijny plan redukcji emisji przez dekadę? Skąd wziął się ten przekaz i dlaczego
Poznań rozdaje mieszkańcom zatyczki do uszu - to fake news!
Fałszywe komunikaty z logo miasta i emocje wokół hałasu pojawiły się po jednym z festiwali w Poznaniu. Ruszyła dezinformacja. Ktoś stworzył przekaz, który miał wyglądać jak oficjalny urzędowy komunikat, a potem ten zaczął żyć własnym życiem w sieci. Choć festiwal się zakończył, to spór o to, co wydarzyło się w Parku Cytadela chyba dopiero się zaostrza i zaczynają pojawiać się fejki. Z czym mamy do
Czy są kraje, które mają obronę powietrzną skuteczną na 100 procent?
Po raz kolejny w przestrzeni medialnej pojawiły się pytania dotyczące rozmieszczenia polskich systemów obrony powietrznej. Czy istnieje dziś na świecie obrona powietrzna, której można przypisać 100 procent skuteczności? Który kraj ma najlepszą obronę powietrzną? Skąd w ogóle bierze się mit "szczelnego nieba" i dlaczego jest tak przekonujący? Czy filmiki z internetu, pokazujące działanie izraelskie
Fejkowy zjazd z rzekomej "Polen Autobahn"
Półminutowy filmik, który krąży na platformach społecznościowych - pokazujący skręt z głównej trasy w drogę wojewódzką i drogowskaz Kołobrzeg, Międzyzdroje, Lubin - wywołał spore emocje. Najbardziej to, co jest w sieci szeroko komentowane - opis nagrania, że to: "Polen Autobahn Ausfahrt". Tylko czy to rzeczywiście zjazd z polskiej autostrady? W tym przypadku mamy do czynienia z fotomontażem, zdjęc
"Ukrainiec pędzący 300 km/h po polskich drogach" to fejk
Dlaczego tak łatwo przypisujemy Ukraińcom winę za kolejne zdarzenia w naszym kraju? Narodowość staje się w takich przekazach gotowym wyjaśnieniem całego zdarzenia? Co sprawia, że emocjonalny komunikat „Ukrainiec zrobił coś złego w Polsce” rozchodzi tak szybko? Kto korzysta na tym, że fałszywa historia brzmi wiarygodnie? Demagog i Instytut Monitorowania Mediów wykryły w 2024 roku prawie 327 tys. wp
Czy opłata za działkę ROD wzrośnie do 3 000 zł rocznie?
3 tysiące złotych rocznie za działkę ROD? Taki przekaz może brzmieć jak gotowy rachunek, ale rzeczywistość jest znacznie bardziej złożona. Nie siejemy paniki, ale sprawdzamy, co w przepisach piszczy? Skąd wzięła się ta kwota, kogo może dotyczyć i gdzie kończą się fakty, a zaczyna dezinformacja. Faktycznie działkowców czeka opłata w wysokości 3 tys. zł rocznie? Ilu działkowców już zostało objętych
Czujesz się gorzej, więc terapia działa? Uwaga na fejkowy "kryzys ozdrowieńczy"
Czujesz się gorzej, więc terapia działa? - to jedno z najpopularniejszych haseł pseudomedycznego internetu, który podpowiada: to dobry znak, bo organizm właśnie się oczyszcza. Ale uwaga - ten przekaz może być nie tylko fałszywy, ale i niebezpieczny. Czy "kryzys ozdrowieńczy" to pojęcie znane medycynie, czy wyłącznie termin funkcjonujący w pseudonaukowych fejkach? Dlaczego hasło „najpierw będzie go
Czy Finlandia nie chce przekazać Ukrainie Patriotów?
Finlandia nie przekaże Patriotów Ukrainie! Tego typu nagłówki obiegły polskie portale internetowe. Przypomnijmy, trwa dyskusja, czy powinniśmy uszczuplić nasze zapasy pocisków do baterii przeciwlotniczej Patriot i odstąpić je walczącej Ukrainie. Rzekoma postawa Finów - o której rozpisywały się nasze portale - miałaby być dla nas wzorem, tak by nie działać pochopnie i nie osłabiać swoich zdolności
Nożownik z Kamiennej Góry to nie obywatel Ukrainy!
W piątek, podczas festynu w Kamiennej Górze, 15-letni chłopiec został ugodzony nożem. Trafił do szpitala i wciąż trwa walka o jego życie. Internet wydał już wyrok i wskazał winnego. "To Ukrainiec" - piszą komentujący. Jest ich wielu. Zbyt wielu. Dlatego resort Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Policja, mimo krótkiego czasu od zdarzenia, postanowili zabrać głos i zdementować te pogłoski. Nies
Zaleją nas czy nie? Dezinformacja wokół migrantów i kryzysu w hiszpańskiej Ceuty
Z raportu hiszpańskiej żandarmerii wynika, że w Internecie trwa kampania wzywająca do podjęcia kolejnej, zbiorowej próby siłowego wtargnięcia do Ceuty, hiszpańskiej eksklawy na granicy z Marokiem. Datę wyznaczono na 15 sierpnia. Tak jak i poprzednio, wpisy nawołujące do forsowania granicy są mocno zmanipulowane i mijają się z prawdą. Zresztą sprawa Ceuty to jedna, wielka "wylęgarnia" dezinformacji
Pieszy czy rowerzysta? Kto ma pierwszeństwo na przejściach w obrębie dróg dla rowerów?
W sieci nie brak wpisów, sugerujących, że piesi - mimo obowiązujących przepisów ruchu drogowego - nie mają pierwszeństwa na tzw. "zebrach", malowanych na drogach dla rowerów. Internauci odsyłają do przepisów, według których - w prawnym rozumieniu - przejściem dla pieszych można nazwać tylko to, które posiada białe pasy na jezdni i pionowy znak informujący o przejściu. A trzeba przyznać, że faktycz
Od czułych słówek do pustego konta? Uwaga na romance scam czyli wakacyjny trend w sieci!
Najpierw są komplementy i rozmowy do późnej nocy, potem pojawia się nagły problem i… prośba o pieniądze. Romance scam, to nowy, wakacyjny trend w sieci? Co to takiego? Jak wyglądają internetowe oszustwa romantyczne i dlaczego mogą dotknąć każdego z nas? To nie jest niewinny flirt, bo zaczyna się od budowania zaufania, a potem dochodzą prośby o pieniądze? Czyli to od początku jest fejkowy przekaz?
Czy w Polsce pojawił się nowy gatunek, genetycznie zmodyfikowanych kleszczy Hyalomma?
W Polsce zaobserwowano nowy gatunek kleszczy, który przywędrował z Afryki i Azji! To "genetycznie zmodyfikowane pajęczaki", które były używane w tajnych eksperymentach - brzmi jak scenariusz thrillera, ale takie teorie krążą w sieci. Które elementy tej historii - czy wręcz histerii - o "genetycznie zmodyfikowanych kleszczach" są faktami, a które zostały całkowicie zmyślone? Dlaczego "agresywne kle
Czy Polska się wyludnia?
Czy stwierdzenie "Polska się wyludnia" jest dziś prawdziwe, czy nowe dane GUS każą nam spojrzeć na ten problem inaczej? Za alarmującymi nagłówkami kryją się dane, które łatwo mogą stać się narzędziem dezinformacji. Czy na pewno wiemy, ile osób rzeczywiście dziś mieszka w naszym kraju? Czym właściwie są „ślady życia”? To może być lepszy sposób liczenia mieszkańców Polski niż dotychczas? W przestrze
Kremy do opalania z filtrem powodują raka?
Upały nie odpuszczają, a razem z nimi codzienne w Internecie, pojawiają się fake newsy na temat stosowania kremów do opalania. Zastanawiające - dlaczego jedno krótkie nagranie na portalu społecznościowym potrafi podważyć lata badań naukowców? Dlaczego kremy z filtrem stały się obecnie jednym z najczęstszych tematów fake newsów? Skąd wziął się przekaz o tym, że kremy z filtrem powodują raka? Czy te
Co trzeci Polak doświadczył próby cyberoszustwa
34 proc. Polaków przyznało, że w ciągu ostatnich dwunastu miesięcy otrzymało podejrzaną wiadomość lub telefon, które mogły być próbą podszycia się pod instytucję publiczną. Kontakt z urzędu, poczty, policji czy ZUS-u nie jest już incydentalnym zagrożeniem, ale codziennością społeczeństwa w cyfrowym świecie? Tym bardziej że dla wielu osób nie była to jednorazowa sytuacja. 12 proc. badanych deklaruj
Wulgarna muzyka AI w zasięgu kliknięcia najmłodszych
Sztuczna inteligencja komponuje dziś piosenki, które trafiają prosto do playlist naszych dzieci - i bardzo często nie są to niewinne treści. Teksty 18+ potrafią ukryć się pod chwytliwą dla ucha melodią i atrakcyjnym dla oka teledyskiem. Gdzie kończy się zabawa technologią, a zaczyna realne zagrożenie? Z jak dużą skalą tego zjawiska mamy do czynienia? Piosenki często są stylizowane na humorystyczne
Plaga fake newsów o wilkach i niedźwiedziach
Nagranie z wilkiem czy zdjęcie niedźwiedzia, do tego alarmujący podpis... Wystarczy kilka sekund, by taka treść obiegła internet i wywołała strach, ale czy za tymi emocjami stoją fakty? Czy mamy dziś do czynienia z większą liczbą wilków i niedźwiedzi czy raczej z większą liczbą fałszywych informacji na ich temat? Dlaczego właśnie wilki tak łatwo stają się bohaterami internetowych fake newsów? Rzec
Polska sprzedaje Ukrainie paliwo poniżej 3 złotych?
"Dla Ukrainy taniej, dla Polaków drożej" - to hasło rozpaliło emocje i zdobyło tysiące udostępnień. Czy naprawdę sprzedajemy Ukrainie paliwo za mniej niż 3 złote - dużo taniej, niż kosztuje ono w Polsce? Na czym dokładnie polega manipulacja? W porównywaniu ceny eksportowej, hurtowej z detaliczną? Na porównaniu, które od początku wprowadza odbiorców w błąd? Dlaczego akurat ta narracja - o tanim pal
Dezinformacja po zmianach w programie "Czyste Powietrze"
Od kilku dni, wraz wprowadzeniem nowych zasad programu "Czyste Powietrze", w Internecie pojawiły się fałszywe informacje na ten temat. Po co powstają, kto na nich zyskuje i czy dezinformacja - wprowadzając w błąd - może kosztować beneficjentów konkretne pieniądze? Co zmieniło się w programie "Czyste Powietrze", a co - wbrew internetowym fałszywym wpisom - pozostało bez zmian? Który fake news jest
Fałszywe sztabki złota i podrobione paragony na portalach ogłoszeniowych
Uwaga na fałszywe sztabki złota, którym towarzyszą podrobione dokumenty zakupu mające uwiarygodnić transakcję. Oszuści liczą na to, że uwierzymy w fejkowe wpisy zachęcające do rzekomej inwestycji. Jak odróżnić prawdę od fałszu, zanim stracimy pieniądze? Na czym polega nowy mechanizm oszustwa i dlaczego podrobiony paragon okazuje się dla wielu kupujących równie przekonujący jak sama sztabka? Oszuśc
Fake newsy o zatrudnianiu Ukraińców w polskiej Policji
Internet znów obiegły sensacyjne informacje o rzekomym zatrudnianiu obcokrajowców w polskiej Policji. Tak rodzi się dezinformacja, która podważa zaufanie do mundurowych. Policja planuje zatrudnianie obcokrajowców? Ukraińcy stanowią najliczniejszą grupę studentów Akademii Policji w Szczytnie? Dlaczego ten fake news wraca jak bumerang, a dezinformacja tak często wykorzystuje tematy związane z bezpie
Były prezydent Andrzej Duda nie kupił Porsche 911
Niewinne zdjęcie, do tego chwytliwy nagłówek i już - internet wydał wyrok: były prezydent kupił sobie - warte fortunę - luksusowe Porsche 911. Wszystko pięknie i już wyjaśnione, tylko dlaczego ten klasyczny fejk wciąż rezonuje w sieci? Czy Andrzej Duda rzeczywiście kupił sobie Porsche 911? Skąd w ogóle wzięła się informacja o rzekomym zakupie tego samochodu? Co już od początku na tym jednym zdjęci
Czarnoskóra Włoszka została Miss Italia? To manipulacja!
Po sieci wciąż krąży autentyczny film z wyborów Miss Bologna, który został wykorzystany do zmanipulowanego przekazu. Posty - wielokrotnie udostępniane - sugerują bowiem, że to zapis z wyboru Miss Italia czyli całych Włoch i dowód na rzekomy upadek kultury europejskiej. Niestety duży udział mieli w tym politycy, także polscy, udostepniający filmik z podpisami typu „Nowa Miss Włoch to kobieta z Afry
Odcinkowe pomiary prędkości to lipa?
W sieci krążą filmy "ekspertów" podważających legalność systemu. W internecie nie brakuje filmów i rolek podważających legalność mandatów wystawianych na podstawie zapisu z odcinkowego pomiaru prędkości. Autorzy tych publikacji sugerują, że w polskim prawie nie ma wykroczenia, które stwierdza się na podstawie średniej prędkości. Kto ma rację? Czy w sądach faktycznie toczą się sprawy z tego powodu?
Zdjęcie siekiery z grawerunkiem nawiązującym do Wołynia 43 - prawdziwe czy nie?
W jednym ze swoich postów w mediach społecznościowych Marianna Schreiber - aktywistka która zamierza ubiegać się o urząd prezydenta Krakowa - wrzuciła zdjęcie siekiery. Siekiery, która miałaby być opatrzona grawerunkiem nawiązującym do Rzezi Wołyńskiej w 1943 roku. Okazuje się, że zdjęcie z dużym prawdopodobieństwem zostało spreparowane i ma eskalować napięcia polsko- ukraińskie. Gość: Marcin Kost
Zwykłe budownictwo udaje ochronne. Uwaga na safetywashing!
Na polskim rynku mieszkań pojawiło się zjawisko, które nazywa się safetywashingiem. Deweloperzy reklamują podziemia nowych budynków jako bezpieczne schronienie, w rozmowach pada słowo schron, na ścianie wisi certyfikat, a w rzeczywistości jest to najczęściej zwykła piwnica z nieco mocniejszym stropem. Gość: Piotr Jarosz, szef HOLDFORT S.A. i ekspert w zakresie budownictwa ochronnego.
Komandor Ashtar Sheran i sprawa rozbłysków na Słońcu czyli kosmici są wśród nas!
Kolejna teoria spiskowa. Tym razem dotycząca... kosmitów. Na jednym z portali społecznościowych pojawił się bowiem wpis - zresztą wpis wielokrotnie udostępniany- sugerujący, że potężne rozbłyski na Słońcu umożliwią Federacji Galaktycznej i komandorowi Ashtarowi Sheranowi kontakt z ludzkością. Gość: Mikołaj Kołyszko, religioznawca, mitoznawca, tropiciel teorii spiskowych i autor audioreportażu "Dzi
Szczelna czy nie? Sprawdzamy co z granicą polsko-białoruską
Szef MSWiA, Marcin Kierwiński kilka dni temu zamieścił wpis na portalu X, odnoszący się do aktualnej sytuacji na granicy polsko - białoruskiej. Stwierdził w nim - i tu cytat - że "my z tego płotu zrobiliśmy prawdziwą zaporę. Efekty - ZERO nielegalnych przekroczeń". Sprawdzamy u źródła czy to prawda. Gość: ppłk SG Katarzyna Zdanowicz z podlaskiego oddziału Straży Granicznej.
Tajna broń czy natura? Co tak naprawdę wywołało trzęsienie ziemi w Wenezueli?
W mediach społecznościowych pojawiły się wpisy w sugestywny sposób przekonujące o tym, że za kataklizmem w Wenezueli stoi nie siła żywiołu, a sekretna "broń falowa". Na dowód zamieszczono film. Czy to prawdziwe nagranie czy może - czego można było się domyślać - kolejna aktywność zwolenników teorii spiskowych? Gość: Piotr Stanisławski, współtwórca podcastu "Crazy Nauka" i podcastu Polskiego Radia
Chemitrails trują... czyli popularna teoria spiskowa wciąż żywa!
W sieci - za sprawą popularnego podcastu, którego gospodarzem jest Cyprian Majcher - szerokie zasięgi zyskała rolka z wypowiedzią Wojciecha Cejrowskiego. Znany dziennikarz i twórca internetowy powiela teorię spiskową na temat tzw. chemitrails czyli smug kondensacyjnych, powstających za samolotami. Dlaczego smugi nie są - jak twierdzi Cejrowski i inni zwolennicy tej teorii - sposobem trucia społecz
Fake newsy na temat przyczyn upałów
Gorąco za oknami, a w internecie fałszywe zdjęcia, teorie spiskowe i sensacyjne komentarze na temat upałów rozchodzą się szybciej niż rzetelne ostrzeżenia. Jak odróżnić fakty od internetowej manipulacji? Dlaczego wciąż wracają te same fake newsy o przyczynach upałów? W jakim stopniu, za to, co dzieje się teraz w pogodzie jesteśmy odpowiedzialni my, jako ludzkość? Lato bywało gorące, ale nigdy tak
Czy w upały konie wożą turystów do Morskiego Oka?
Fala upałów i fala dezinformacji zbiegły się w czasie. W sieci pojawiły się obrazy, które miały dowodzić, że konie na drodze do Morskiego Oka - mimo ekstremalnych temperatur - bez przerwy przewożą turystów. Skąd wzięło się to fałszywe przekonanie? Co musi się wydarzyć, żeby konie nie wyjechały na trasę? Turyści, którzy uwierzyli w tego fejka, mieli pretensje, że nie mogą wjechać do Morskiego Oka a
Dlaczego przeprosiny w komentarzu i dementi fake newsów nie zatrzymują dezinformacji?
Fejkowy njus potrafi w kilka minut dotrzeć do tysięcy internautów. Ale sprostowanie po paru dniach trafia już tylko do garstki odbiorców. Fałszywy post zostaje, a prawda - w najlepszym razie - ląduje w komentarzu. Pretekstem do rozmowy jest wpis Romana Giertycha, w którym połączył sygnalistę ujawniającego nieprawidłowości w Warszawskim Szpitalu Południowym ze szpitalem w Otwocku, znanym ze sprawy
Podarowaną Ukrainie karetkę, wystawiono tam na sprzedaż?
Karetka podarowana Ukrainie przez Polskę została wystawiona na sprzedaż. Taka informacja - zresztą nie po raz pierwszy - błyskawicznie obiegła internet, wywołując niemałe emocje. Jak dezinformacja wpływa na postrzeganie Ukrainy i uderza w relacje polsko-ukraińskie? Dlaczego ten fejk wraca? Jaka jest skuteczność takich starych fake newsów? Można zaryzykować twierdzenie, że przynoszą zamierzony skut
Jak wyłączyć dezinformację ze swojego życia?
Czym są fake newsy? Jak odróżnić prawdę od fałszu? Możemy wprost i jasno powiedzieć, określić, kto jest narażony na fake newsy? Kto i po co tworzy fejki? Jakie zagadnienia generują najwięcej dezinformacji? Jak sprawdzać zdjęcia i filmy? Dlaczego jest tak dużo fejków wielkokrotnego użycia? Po czym poznać, że fejk został wygenerowany przez AI? Jak nie dać się fake newsom? Gość: Mateusz Cholewa, zast
Jak ubierać się podczas upałów? Chłodna analiza najgorętszych modowych mitów
Do Polski nadciąga fala tropikalnych upałów, a internet pęka w szwach od porad modowych - to gorący temat w sieci, choć część z nich to krążące od lat zwykle mity. Czy białe ubrania zawsze chłodzą, a len nie ma sobie równych? Materiały naturalne są lepsze od syntetycznych? To prawda czy modowy albo marketingowy mit? Im mniej ubrania, tym chłodniej? Lekka, zwiewna koszula z długim rękawem, lepsza n
Dlaczego nie potrafimy odróżnić prawdy od fałszu w internecie?
Właśnie poznaliśmy wyniki Reuters Digital News Report - jednego z najważniejszych badań pokazujących, skąd czerpiemy informacje, komu ufamy i jak radzimy sobie z dezinformacją. Co te dane mówią o nas, o korzystaniu z mediów i podatności na fejki? Dezinformacja przestała być marginesem? Przegrywamy wyścig z fejkami? To już kryzys kompetencji informacyjnych społeczeństwa? Coraz więcej młodych ludzi
Czy niemieckie bojówki w mundurach brutalnie spacyfikowały i pobiły polskich patriotów?
Nagrania z zatrzymania działaczy Ruchu Obrony Granic wywołały lawinę komentarzy, emocji i politycznych oskarżeń. Czy nagrania z zatrzymania Roberta Bąkiewicza w Berlinie stały się narzędziem emocjonalnej perswazji czy są niezbitym dowodem w sprawie? Określenie Przemysława Czarnka „niemieckie bojówki w mundurach” ma jakiekolwiek oparcie w faktach? Czy mamy dowody na „pacyfikację polskich patriotów”
Czy właściciele domów będą mieli obowiązek przyjmowania migrantów?
Na portalach społecznościowych pojawiły się wpisy, o tym że rząd pracuje nad ustawą, która będzie obligowała Polaków, posiadających mieszkanie bądź dom większy niż 60 m², do przyjęcia pod swój dach ciemnoskórych afrykańskich imigrantów, przybyłych z Niemiec. Skąd wzięła się fałszywa informacja o rzekomym obowiązku przyjmowania migrantów do prywatnych domów? Jakie konkretnie fakty zostały w tej his
Amerykańskie dolary dla Iranu? Trump: "To Fake News!!!"
Prezydent USA Donald Trump w swoim internetowym wpisie wskazał, że "300 milionów dolarów za porozumienie z Iranem to fake news, puszczony przez głupkokratów!!!". Wcześniej padły informacje o 300 miliardach dolarów dla Iranu. Jaka jest prawda? Skąd bierze się rozbieżność między doniesieniami o 300 mln dolarów, a 300 mld dolarów i wypowiedziami administracji USA? Takie niuanse giną w obiegu informac
Czy Unia Europejska zakazała sprzedaży miodu?
Właśnie weszły w życie nowe przepisy dotyczące sprzedaży miodu. W sieci krążą alarmujące nagłówki: "miód znika ze sklepów", "Unia Europejska zakazuje sprzedaży" oraz, że "to koniec miodu, jaki dotychczas znaliśmy". Co tak naprawdę właśnie zmieniło się na rynku miodu - i co w tej sprawie jest fejkiem? Faktycznie część miodów "zniknęła ze sklepów" czy to medialna przesada? Zgodnie z nowymi unijnymi
Polska flaga na koszulkach reprezentacji Haiti to fake news!
Skąd wzięła się informacja, że reprezentacja Haiti wystąpi na piłkarskim mundialu w koszulkach z flagą Polski? Dlaczego ten przekaz tak dobrze klikał się na platformach społecznościowych? Czego dotyczyły zastrzeżenia FIFA wobec pierwotnego projektu strojów Haiti? Jaką rolę odegrały krótkie filmy i wyrwane z kontekstu zdjęcia w budowaniu fałszywej narracji? Jak często sport staje się dziś narzędzie
Historia źródłem politycznych napięć polsko-ukraińskich?
Co zmieni odebranie Orderu Orła Białego Wołodymyrowi Zełenskiemu? Decyzja prezydenta Ukrainy o nadaniu jednej z jednostek Sił Zbrojnych swego kraju imienia „Bohaterów UPA” była błędem, np. historycznym czy politycznym? Moskwa będzie próbowała grać bolesnymi tematami relacji Polski z Ukrainą? Gloryfikowanie Ukraińskiej Powstańczej Armii dostarczyła rosyjskiej propagandzie wiele tlenu do dezinformac
Podatek od kaucji za zwrócone butelki i puszki to fake news!
Kolejne zmiany w systemie kaucyjnym, kontrola fiskusa i nowe opłaty - takie sensacje pojawiły się w internecie. I wystarczyło kilka wpisów na platformach społecznościowych, by w nowy "podatek od zwrotu butelek" uwierzyło wiele osób. Osoby, które oddają butelki czy puszki będą musiały odprowadzić podatek od kaucji? Ale - w niektórych przypadkach - sprawą może zainteresować się fiskus i upomnieć o p
Rekomendowane
Zakazane Historie
Polish with John
Historia, jakiej nie znacie
Heweliusz. Prawdziwa historia
Sceny zbrodni
Prawdziwa historia Polski
Podcasty Crime+Investigation Polsat
Angielski do kawy – British English Podcast
Mroczna historia Watykanu
WojewódzkiKędzierski
Bajki opowiadane przez dzieci
Podcast Śledczy
