Profesor Matczak
Krótsze i dłuższe pogadanki o prawie, filozofii, języku i życiu prowadzone przez profesora Marcina Matczaka.
Odcinki
Zakładamy 50 Klubów Radykalnego Centrum w całej Polsce! Prawem i rozumem #50
W czasach, gdy ludzie się wyzywają i masakrują słowem, my chcemy ze sobą rozmawiać. Dlatego z okazji jubileuszowego, 50. odcinka „Prawem i rozumem” załóżmy 50 Klubów Radykalnego Centrum w całej Polsce. Niech będą one przestrzenią dobrej dyskusji między ludźmi, którzy naturalnie różnią się od siebie, ale nie przeszkadza im to, by się nawzajem szanować. Wejdź na stronę Patronite, zostań Patronem i d
Gdy rozum śpi, budzą się demony. Prawem i rozumem #49
Przez Polskę przetaczają się ostatnio nie tylko upały, ale i burze emocji. Wojna orderowa z Ukrainą, afera Szpitala Południowego, umorzenie sprawy dwóch wież, wreszcie domniemany zamach na prezydenta Nawrockiego z czasów kampanii. Wybuchy emocji przykrywają prawdziwe problemy - a te pozostają nierozwiązane. W tym odcinku zastanawiam się, do czego to wszystko prowadzi i dlaczego w bardzo złym kieru
Dlaczego Polacy zawsze się o coś kłócą? Prawem i rozumem #48.
Dlaczego Polacy potrafią pokłócić się dosłownie o wszystko — o lody dla uczniów z czerwonym paskiem, o artystów, o pieniądze publiczne, o szkołę, kulturę, pracę i „nierobów”?
W tym odcinku mówię o dwóch pozornie drobnych sporach: aferze w Pszczynie wokół lodów za świadectwo z czerwonym paskiem oraz wypowiedziach Sławomira Mentzena o artystach. Obie sprawy pokazują coś głębszego: że w Polsce nawet
Polska vs. Ukraina. Koniec empatii i walka nacjonalizmów. Prawem i rozumem #47
Ukraiński influencer wjeżdża autem na Morskie Oko. Zełenski nadaje jednostce wojskowej imię "Bohaterów UPA". I coś, co tliło się od miesięcy, wybucha. W tym odcinku nie bronię ani nie atakuję. Pytam o coś trudniejszego: ile empatii może wytrzymać naród? Gdzie kończy się solidarność, a zaczyna rachunek krzywd? I czy nacjonalizm — polski i ukraiński — właśnie wygrywa wojnę, którą Putin przegrywa na
Nawrocki chce zmienić konstytucję pod siebie. Prawem i rozumem #46
Karol Nawrocki chce nowej konstytucji. Brzmi niewinnie, ale niewinne nie jest. W tym odcinku wyjaśniam, jakie są motywacje prezydenta, który chce mieć po prostu więcej władzy i mniej kontroli nad tą władzą. Posłuchaj, czym grozi Polsce system prezydencki i dlaczego próbuje nam się wmówić, że konstytucja nie działa. A w Sanatorium Chorych Myśli idea „momentu konstytucyjnego” i wyjaśnienie, dlaczego
Dlaczego pisowscy prezydenci zawsze niszczą TK? Prawem i rozumem #45
Jest w Polsce partia, której ciągle przeszkadzają sądy. Ani Aleksander Kwasniewski, ani Bronisław Komorowski nie atakowali sędziów i nie niszczyli państwa przez odmowę przyjęcia ślubowania od osób powołanych do TK. Ale pisowscy prezydenci robią to nagminnie. Najpierw Andrzej Duda, teraz Karol Nawrocki. To oczywiste łamanie Konstytucji i chęć zlikwidowania ograniczeń prawnych, które nałożyliśmy na
Po co partii prawnik, skoro ona chce ideologicznego żołnierza? Prawem i rozumem #44
Coraz częściej oczekuje się, aby prawnicy nie byli strażnikami prawa, lecz żołnierzami w wojnie ideowej – czy to po stronie konserwatywnej, czy progresywnej. Prawo przestaje być mechanizmem kontroli władzy, a staje się narzędziem realizacji projektów tożsamościowych.
W tym filmie mówię o tym:
• dlaczego polski kryzys konstytucyjny jest w istocie sporem o cel prawa,
• czy sądy mają kontrolować wł
„Nowrocky”, Trybunał i prywatne państwo. Jak władza robi z Polski folwark. Prawem i rozumem #43
Czy niepowiązane rzeczy mogą być w rzeczywistości jednym systemem?
W tym odcinku pokazuję, co łączy wniosek posłów PiS do Trybunału Konstytucyjnego z koszulką „Nowrocky”, w której prezydent paraduje na igrzyskach.
To nie jest przypadek, lapsus ani gafy wizerunkowe. To logiczna całość: prywatyzacja państwa, instytucji i godności.
Gdy Trybunał staje się prywatną złotą rybką partii, a prezydent wł
Wyspa Epsteina – skąd to zło? Prawem i rozumem #42
Nowy, smutny 42. odcinek „Prawem i rozumem” - „Unde malum” / „skąd zło” to pytanie starsze niż filozofia i religia. Wraca dziś z nową siłą po ujawnieniu akt dotyczących wyspy Jeffreya Epsteina. Ujawnieniu połowicznym, bo – jak przyznali sami prokuratorzy – nie pokazano tego, co najgorsze: obrazów przemocy, pornografii dziecięcej i śmierci. A skoro tego nie pokazano, to znaczy, że działo się tam pi
To nie był przypadek: państwo produkuje śmierć. Prawem i rozumem #41
Kiedy władza chce wyglądać na silną, zaczyna eskalować. A eskalacja nie kończy się porządkiem — kończy się strzałem.
W tym materiale pokazuję:
• dlaczego demonstracyjna przemoc państwa zawsze zwiększa ryzyko tragedii,
• jak z napięcia, stresu i presji rodzą się błędy poznawcze i śmierć,
• dlaczego uzbrojeni funkcjonariusze wysłani „na pokaz” to psychologiczna bomba,
• i czemu przypadki z USA
Braun to kara za wojnę z religią? Prawem i rozumem #40
Dlaczego Grzegorz Braun rośnie w siłę w nowoczesnej Polsce?
Dlaczego liberalno-progresywne elity ciągle są zaskoczone, zamiast próbować zrozumieć?
W tym materiale pokazuję, że Braun nie jest polityczną anomalią, lecz reakcją na chaos norm, erozję autorytetów i duchową pustkę. Gdy religia zostaje wypchnięta z przestrzeni publicznej, w jej miejsce pojawia się brutalna atrapa sacrum – porządek bez m
Dania zabija listy. A razem z nimi kawałek świata. Prawem i rozumem #39
31 grudnia w Danii poczta przestaje dostarczać papierowe listy. Po 400 latach.
Znikną skrzynki pocztowe, znaczki, listonosze.
I zniknie coś jeszcze — dużo ważniejszego.
W tym przedświątecznym filmie opowiadam nie tylko o końcu listów, ale o tym, co naprawdę tracimy, gdy komunikacja staje się natychmiastowa, bezcielesna i gładka jak ekran smartfona.
Mówię o tym czym różni się pisanie całą ręką od
Tęczowa Unia czy Święta Komunia? Prawem i rozumem #38
➡️➡️➡️ Po wyroku TSUE w sprawie związków jednopłciowych Polska znów dzieli się w klasyczny sposób: na czerwone i białe, na „za” i „przeciw”, na „postęp” i „tradycję”. Ale ten spór o małżeństwa to coś więcej niż walka dwóch plemion. To test szacunku dla Konstytucji — także wtedy, gdy jej treść jest konserwatywna, a nie progresywna.
Czy ci, którzy zwykle krzyczą „Konstytucja!”, zawołają tak samo w
Chciał być rzeźnikiem, został świętą krową. Prawem i rozumem #37
Zbigniew Ziobro – człowiek, który chciał likwidować układy, a sam z nich korzysta. Sejm właśnie uchylił mu immunitet, a on znika z kraju, szukając schronienia na Węgrzech. Ten sam Ziobro, który twierdził, że nie ma świętych krów, dziś sam pasie się na węgierskich pastwiskach bezkarności.
W tym odcinku opowiadam o wielkim kłamstwie PiS: że po ich odejściu prawo jest łamane bardziej niż za ich czas
Trump, Tusk i Woś – walka klasowa się zaostrza. Prawem i rozumem #36
W kolejnym odcinku „Prawem i rozumem” pokazuję, jak wzrastająca polaryzacja zaostrza walkę polityczną i sprawia, że przemoc symboliczna staje się nowym językiem władzy.
Donald Tusk – dawniej liberalny obrońca praw człowieka – dziś rozważa wypowiedzenie konwencji, która te prawa chroni.
Michał Woś – oskarżony o udział w nielegalnym zakupie systemu Pegasus – zapowiada, że po powrocie PiS do władzy
Żurek kontra Nawrocki. Czy możliwy jest niezgniły kompromis? Prawem i rozumem #35
Gdy prawo przestaje być pewne, a każdy wyrok może zostać podważony, cierpią nie politycy, lecz zwykli ludzie. Minister Żurek chce zakończyć chaos w sądach, prezydent Nawrocki – obronić „reformę”. Ich spór to nie tylko walka o władzę, lecz o sens państwa prawa.
Czy da się znaleźć rozwiązanie, które nie będzie kapitulacją?
„Żurek kontra Nawrocki. Czy możliwy jest niezgniły kompromis?” – film o spor
Trzaskowski zrozumiał snus. Prawem i rozumem #34
Trzaskowski zrozumiał snus | Jak „słabość” staje się polityczną siłą
Snus Nawrockiego miał być kompromitacją, a okazał się atutem. Trzaskowski ostatnio trafnie zauważył, że drobiazg, który wygląda na słabość, potrafi zamienić się w źródło politycznej energii. Ludzie nie ufają perfekcji – wolą zobaczyć władze z małym nałogiem niż z wyprasowanym ideałem.
To właśnie w takich detalach kryje się
Ziobro i Pegasus czyli antykomunista wprowadza elektronicznego ubeka. Prawem i rozumem #33
TV Republika zamieniła sprawę Pegasusa w widowisko – z samolotem nad Kutnem, dramatycznymi ujęciami z policyjnego auta i komisją sejmową jako sceną kabaretową. To jednak nie jest żaden thriller, tylko strategia odwracania uwagi. W tle kryje się coś o wiele poważniejszego: system totalnej inwigilacji, który pod rządami Ziobry wszedł w życie w demokratycznej Polsce.
Zamiast debaty o prawach człowie
Edukacja zdrowotna – seksualne Schengen? Prawem i rozumem #32
Wrzesień w Polsce: dzieci wracają do szkół, a dorośli – do sporów. Najgorętszy? Edukacja zdrowotna i pytanie: czy seksualność to tabu, czy temat lekcji?
Lewica mówi: wolność i otwartość. Prawica ostrzega: instynkt bez kontroli niszczy więzi. Obie strony mają rację – ale tylko po części.
W filmie pokazuję, jak seksualizacja stała się walutą świata: od milionów na OnlyFans, po presję Instagrama i
Gdy zabija proboszcz, gdy zabija imigrant… Prawem i rozumem #31
Czy reakcja społeczeństwa na zbrodnię zależy od tego, kto ją popełnił? Analizuję, jak działa mechanizm odpowiedzialności zbiorowej – od mediów po polityków – i dlaczego jedne tragedie wywołują burzę, a inne milczenie. To opowieść o statystykach, uprzedzeniach i o tym, jak łatwo sami możemy stać się „tym obcym”.
➡️➡️➡️Nowy odcinek „Prawem i rozumem” - o uprzedzeniach, dehumanizacji i ludziach, któ
Prezydent Strongman? Dwa komunikaty Karola Nawrockiego, które mówią o władzy więcej niż jego orędzie. Prawem i rozumem #30
Co nowy prezydent chce nam powiedzieć, kiedy w garniturze grozi sędziom konstytucją, a w koszulce robi pompki do kamery? Analizuję dwa pierwsze komunikaty Karola Nawrockiego – ten oficjalny i ten podprogowy – oraz tłumaczę, dlaczego prężenie muskułów bywa językiem autorytaryzmu. Od Mussoliniego do Putnia, od Maussa po kulturę „samca alfa” w polityce.
Kłamstwo proputinowskie. Dlaczego kłamiący o Auschwitz są dziś użyteczni da Rosji. Prawem i rozumem #29
🎥 Kłamstwo proputinowskie to nie jest kolejna “kontrowersyjna opinia”. To broń – wymierzona w prawdę, rozum i zbiorową pamięć. Negowanie Holokaustu stało się dziś częścią cynicznej strategii destabilizacji społecznego zaufania, podszytej propagandą Kremla. Film pokazuje, jak pozornie marginalne brednie stają się narzędziem geopolitycznej wojny.
💣 Gdy ktoś mówi: „Komory gazowe to fejk”, nie tylko
Tusku, daj kasę na emocje! Bez propagandy wolność przegra. Prawem i rozumem #28
Jeśli liberalna demokracja ma przetrwać, rząd nie może tylko zarządzać – musi opowiadać. Prawica wygrywa, bo rozumie emocje, symbole i media. Lewica – choć ma rację – przegrywa, bo mówi językiem wykresów i dydaktyzmu.
Potrzebujemy Funduszu Wolności: instytucji, która sfinansuje nowoczesną, mądrą, emocjonalną narrację o wartościach liberalnych. Nie jako propagandę w stylu PRL, ale jako odpowiedź n
„Ludzkie odrzuty” i propaganda strachu. Co naprawdę mówi Konfederacja? Prawem i rozumem #27
Konfederacja buduje swój świat na wrogach: Bruksela, LGBT, migranci, WHO, ekolodzy, kobiety z własnym zdaniem… ale nie Rosja. W tym odcinku przyglądam się politycznej paranoi Konfederacji – opartej na mitach, uprzedzeniach i straszeniu społeczeństwa wszystkim, co inne.
🔴 Dlaczego Bosak nazywa ludzi „odrzutami” i co z tego wynika?
🔴 Dlaczego Konfederacja boi się Brukseli, a nie Moskwy
🔴 Jak wyg
Czy “głupi” powinni mieć prawo głosu? O elitarnej pokusie cenzusu intelektualnego. Prawem i rozumem #26
Po każdej porażce liberalnej demokracji elity flirtują z tą samą ideą: ograniczyć prawo głosu „tym mniej ogarniętym”. Test z konstytucji? Z ortografii? A może po prostu cenzus IQ? W tym filmie przyglądam się poważnie (choć z ironią) temu niebezpiecznemu marzeniu o „mądrzejszej demokracji”, które kończy się… głupiej niż zakładano.
Na przykładzie powieści „Mania” Lionel Shriver, pokazuję, jak łatwo
Sfałszowali? Gdy przegrana to dowód na spisek. Prawem i rozumem #25
🔥 Po każdej przegranej ktoś krzyczy: „Sfałszowali!”. Dlaczego tak łatwo wpadamy w paranoję? Czy można bronić demokracji, podważając każde niekorzystne dla siebie wybory?
W tym odcinku analizuję pięć powodów, dla których bezpodstawne oskarżenia o fałszerstwo niszczą demokrację bardziej niż jakakolwiek przegrana. Pokazuję, jak Jarosław Kaczyński i Andrzej Duda rozkręcili spiralę nieufności, która d
Co dalej? Ostatni moment, by zawalczyć o europejską Polskę. Prawem i rozumem #24
Wybory prezydenckie za nami. Dla jednych to zwycięstwo „normalności”, dla innych – sygnał alarmowy. Ale prawdziwe pytanie brzmi: co dalej?
W tym filmie mówię wprost o tym, co może nas czekać: rosnąca izolacja, odwrót od Europy, utrata szans, które budowaliśmy przez dekady. Ale to jeszcze nie koniec.
Mamy dwa lata. Dwa lata, by zrozumieć, że Polska nie jest skazana na dryf ku autorytaryzmowi i prow
Aura zamiast słów? Jak wybieramy prezydenta i czcimy papieży Prawem i rozumem #23
Aura zamiast słów? Jak wybieramy prezydenta i czcimy papieży? Czy naprawdę słuchamy, czy tylko patrzymy? Dlaczego wybieramy tych, którzy dobrze wyglądają – nie tych, którzy mówią coś ważnego?
W tym odcinku analizuję zjawisko „aury”, które dziś rządzi nie tylko polityką, ale i religią.
Mówię o:
– prezydentach wybieranych za charyzmę, nie treść,
– papieżach podziwianych, ale nierozumianych,
– upadk
Obrońca niewinnych czy cyniczny gracz? Braun i aborcyjna krucjata Prawem i rozumem #22
Grzegorz Braun po raz kolejny przekracza granice politycznej przyzwoitości. Wykorzystując tragiczną historię rodziny, która podjęła dramatyczną decyzję o przerwaniu ciąży, buduje swój wizerunek “obrońcy niewinnych”, jednocześnie przedstawiając pół Polski jako „morderców dzieci”. Zamiast współczucia – oskarżenia. Zamiast refleksji – cyniczna kampania. W tym materiale pokazuję, jak manipulacja emocj
Jakiego prezydenta chcemy? Tradycjonalistę czy postępowca? Prawem i rozumem #21
💥💥💥Jakiego prezydenta chcemy - tradycjonalistę czy postępowca?
W czasach niepewności i chaosu politycznego stosunek do tradycji stał się kartą przetargową. Dla jednych – przeszkodą. Dla innych – tarczą. Ale czy ktoś naprawdę rozumie, czym tradycja jest i do czego służy?
🔹 Czy postępowcy, zrywając z przeszłością, nie wylewają dziecka z kąpielą?
🔹 Czy prawica nie wybiera z tradycji tylko tych fra
Konfederacja rozwala system? Dlaczego młodzi chcą wyzerować politykę? Prawem i rozumem #20
Dlaczego młodzi ludzie chcą wywrócić stolik? Co mają wspólnego Mentzen, Jezus wyrzucający kupców ze świątyni i Wernyhora z Wesela Wyspiańskiego? Ten film to opowieść o frustracji, politycznym gniewie i marzeniu o nowym początku. Konfederacja obiecuje rewolucję – ale czy to rewolucja wyzwolenia, czy tylko nowa forma chaosu? Zobacz, zanim zagłosujesz.
Jak pycha Trumpa, Vance’a i Muska doprowadzi ich do klęski. Prawem i rozumem #19
Czy egoizm, pycha i pogarda dla wartości muszą skończyć się katastrofą? W tym filmie pokazuję, dlaczego tradycje humanizmu, chrześcijaństwa i europejskiego patriotyzmu stanowią odpowiedź na nowy amerykański egoizm. Trump, Vance i Musk przegrają, bo deptanie wartości zawsze kończy się klęską.
PiS, Semka i Baczyński czyli nowa edycja “Tańca z trumnami”. Prawem i rozumem #18
W nowym odcinku "Prawem i rozumem" o moralnym problemie ze słowem "ale", kiedy uzasadnia ono popełnione zło. W tle sprawa przesłuchania i śmierci p. Barbary Skrzypek.
We wtorek oglądam TVN, w środę TV Republikę. Prawem i rozumem #17
Czy czytelnik Wyborczej nie powinien dla dobra wspólnego poczytać „Do rzeczy”? Czy widz TV Republika nie powinien co drugi dzień oglądać TVN 24, dla wyjścia z bańki i obniżenia polaryzacji?
Lewica ułatwiła wygraną Trumpa. Prawem i rozumem #16
Trump wrócił do władzy i szaleje. Czy zachwianie równowagi społecznej, za które dużą część winy ponosi lewica, przyczyniło się do tego?
Państwo Mentzena: biceps Pudziana, nogi Bociana. Prawem i rozumem #15
Kolejny odcinek programu, który jest głosem radykalnego centrum w twoim domu.
Nie Tusk i nie Trump – co tak naprawdę dzieli Polaków? Prawem i rozumem #14
14. odcinek „Prawem i rozumem” już jest! A w środku odcinka:
😳 Wideofelieton - trzy spory, które najbardziej dzielą Polaków oraz
😳 Sanatorium Chorych Myśli - a w nim chorą myśl Donalda Trumpa i (chyba) Napoleona: „Kto ratuje swój kraj, nie łamie żadnych praw”.
Zapraszam do posłuchania głosu radykalnego centrum!
Smartfon, Elon Musk, autorytaryzm. Prawem i rozumem #13
Czy smartfon może zniszczyć demokrację? Okazuje się, że tak.
Ziobro gardzi Polską. Prawem i rozumem #12
Sprawa Ziobry, Komisji ds. Pegasusa i zachowań byłego ministra sprawiedliwości, które pokazują, że gardzi on Polakami i Polską. Prawem i rozumem - odcinek 12.
“Róbta, co chceta” czy “Szczęść Boże”? Owsiak, Braun i młodzież
„Róbta, co chceta!” Owsiaka czy „Szczęść Boże!” Brauna - co bardziej rezonuje z głowami i sercami młodych?
11. odcinek „Prawem i rozumem”.
Dlaczego lewica przegrywa z prawicą? Prawem i rozumem #10
Czy w czasach wszechogarniającego chaosu prawica zawsze będzie wygrywała z lewicą? Czy błędy lewicy nie wynikają z zaślepienia ideologicznego? 10. odcinek "Prawem i rozumem" już jest!
Trump bierze Kanadę, TV Republika bierze kasę WOŚP – Prawem i rozumem #9
Po co populistom wielkie plany? Co ma wspólnego kupowanie Grenlandii i budowanie CPK? Dlaczego każdy dobry czyn zostanie ukarany? "Prawem i rozumem” - głos radykalnego centrum w Twoim domu.
Giertychowe czy Matczakowe? Jakie rozliczenia? Prawem i rozumem #8
Pierwszy w Nowym Roku odcinek - o wyścigu prezydenckim, gadżetach kampanijnych i stylu rozliczeń PiS.
“Babciu, nie płać Rydzykowi!” – czy warto przekonywać rodzinę do swoich racji? Prawem i rozumem #7
Czy warto przekonywać babcię, żeby nie płaciła Rydzykowi albo Owsiakowi? Żeby nie głosowała na PiS albo na PO? Trójkąt Arystotelesa czyli jak nie rzucać grochem o ścianę przy świątecznym stole.
Czy Tusk tak długo będzie rozliczał PiS, że w końcu PiS rozliczy Tuska? Prawe i rozumem #6
Czy Tusk tak długo będzie rozliczał PiS, że w końcu PiS rozliczy Tuska?
Rozliczenia idą powoli z miliona powodów - czy rosnąca frustracja zagrozi wygranej Rafała Trzaskowskiego?
„Prawem i rozumem” - głos radykalnego centrum w Twoim domu. Odcinek szósty!
Edukacja seksualna czyli kto ci wychowa dziecko? Prawek i rozumem #5
5. odcinek „Prawem i rozumem” - programu, który jest głosem radykalnego centrum w Twoim domu. Temat: „Edukacja zdrowotna/seksualna - czyli która skrajność wychowa ci dziecko?”
Dlaczego młodzi faceci głosują na postfaszystów? Prawem i rozumem #4
Dlaczego młodzi ludzie się radykalizują? Coraz więcej młodych facetów na całym świecie głosuje na postfaszystów - skrajnie radykalne partie z jednej i drugiej strony sceny politycznej. Odpowiedzi szukamy z Marcinem Makowskim w opublikowanej niedawno książce "Jak zatrzymać koniec świata".
Prawem i rozumem #3 Kto bardziej łamał prawo – PiS czy KO?
Jak oceniać PiS i KO, jeśli chodzi o praworządność? Kto gorszy, kto lepszy? Czy twierdzenia zwolenników PiS, że Bodnar bardziej łamie prawo niż Ziobro, to podła propaganda czy święta prawda? Te sprawy dyskutujemy w części „Wideofelieton”. A w Sanatorium Chorych Myśli leczymy dzisiaj zdanie, które wypowiedział kiedyś Kornel Morawiecki: „Prawo jest ważne, ale ponad prawem jest dobro Narodu”. Zaprasz
Prawem i rozumem #2 – Trump wrócił. Czy PiS powróci także?
Trump wygrał w USA. Czy PiS powróci do władzy w Polsce na fali popularności partii prawicowych? Na czym polega propaganda maczyzmu po stronie konserwatystów? Jak się przed nią bronić? I dlaczego myśl „Niewinni nie mają się czego obawiać” jest z gruntu faszystowska. Te tematy poruszam w drugim odcinku podkastu „Prawem i rozumem”.
Prawem i rozumem #1 – Jak rozmawiać z przeciwnikiem ideologicznym?
Dzisiaj uruchamiam nowy program na You Tube i Spotify. Jak byłem zdenerwowany, chciałem go nazwać „Ogniem i mieczem”. Ale potem się uspokoiłem i nazwałem go „Prawem i rozumem”.
Program antyautorytarny, antyfaszystowski, antyprzemocowy - w wersji wideo i w formie podkastu.
Pierwszy odcinek: jak powinni rozmawiać ludzie pochodzący z innych światów, żeby się zrozumieć. Na podstawie rozmowy guru ate
O szaleństwie i Czerwonym Kapturku promującym toksyczną męskość
W ostatniej pogawędce o prawie i filozofii z tego cyklu rozmawiamy o potrzebie krytycznego myślenia, które promuje filozofia postmodernizmu. Analizujemy, jaki jest stosunek społeczeństwa do anormalności - np. do ludzi cierpiących na zaburzenia psychiczne i jak prawo daje temu stosunkowi wyraz. Zastanawiamy się także nad tym, czy bajki, które opowiada się nam w dzieciństwie, nie są ukryta formą ind
Po co są wykłady i w czym interpretacja prawa przypomina interpretację Biblii
Po co są wykłady i w czym interpretacja prawa przypomina interpretację Biblii? W dziewiątym spotkaniu z filozofią prawa rozmawiamy o tym, dlaczego wykłady, a więc dosyć generalne, prawie dwugodzinne monologi, są ciągle stosowane na studiach, a także o tym, że zarówno interpretatorzy Pisma Świętego, jak i prawnicy w swojej pracy przyjmują wiele użytecznych fikcji. Na przykład tę, że choć zarówno pr
O prawie i sprawiedliwości (pisanych małą literą)
"Sąd sądem, ale sprawiedliwość musi być po naszej stronie" mawiała matka Pawlaka, a my ciągle zmagamy się z relacją prawa i sprawiedliwości, co było szczególnie widocznie za rządów Prawa i Sprawiedliwości. O tej trudnej relacji i o tym, dlaczego czasami najwyższe prawo staje się najwyższą niesprawiedliwością, w ósmej pogadance o filozofii prawa.
O dyktatorach, którzy boją się żartów i dlaczego Trump nie powoływał do SN przegrywów
W siódmej pogadance o prawie i filozofii dyskutujemy, dlaczego prawdziwe, otwarte mówienie w przestrzeni publicznej, mówienie bez cenzury, jest kluczowe dla demokracji. Dyskutujemy także to, dlaczego dyktatorzy boją się spontaniczności: sztuki, muzyki czy humoru, oraz czym się różni Donald Trump od Jarosława Kaczyńskiego, jeśli chodzi o technikę przejmowania kontroli nad sądami.
Czy prawo jest bardziej podobne do młotka czy do zerwanych sznurówek? Heidegger i trudne przypadki
Szósta pogadanka na temat prawa i filozofii to dyskusja, jak najlepiej rozumieć trudne, kontrowersyjne przypadki w prawie. Jedną z propozycji przedstawia stary, choć nie do końca dobry Martin Heidegger - można taki przypadek traktować jak załamanie praktyki, za którą do tej pory podążaliśmy dość automatycznie. Dlatego trudny przypadek w prawie jest podobny do nagłego zerwania sznurówek - codzienni
Czy zakaz wjazdu pojazdów do parku obejmuje wózki inwalidzkie?
Czy zakaz wjazdu pojazdów do parku obejmuje wózki inwalidzkie? W piątym wykładzie z filozofii prawa bierzemy się za bary z nieostrością języka i zastanawiamy się, jak należy rozstrzygać wątpliwości interpretacyjne w tzw. trudnych przypadkach. Pomocna okazuje się wtedy tradycja wcześniejszych rozstrzygnięć, nie sztywna definicja.
Dlaczego rozbitkowie, którzy ze sobą konkurują, giną, a ci, którzy współpracują, przeżywają?
Dlaczego rozbitkowie, którzy ze sobą konkurują, giną, a ci, którzy współpracują, przeżywają? W czwartym wykładzie z filozofii prawa skupiamy się na tym, czy istnieją jakiekolwiek wspólne wartości dla całej ludzkości, które mogłyby stanowić barierę dla złego prawa stanowionego przez ludzi. Czy ludzi żyjący w różnych miejscach globu łączy miłość do dzieci, podziw dla piękna sztuki, czy wszyscy potęp
Czyje powinno być prawo?
Czyje powinno być prawo w świecie, w którym dobro wspólne rozrywamy jak kawałek sukna, chcąc uzyskać jak największy fragment dla siebie? Prawo powinno służyć wartościom. Ale czyim wartościom? Czy w społeczeństwie, w którym każdy ma swoją własną moralność, w którym mieszają się kultury, wierzenia i przekonania, istnieje jakaś jedna moralność, której służy prawo? Trzecia pogadanka o prawie, filozofi
Czy kara śmierci za przekroczenie prędkości spowoduje, że ludzie będą jeździć wolno? – wykład 2. (2023-2024)
Druga w nowej serii pogadanka o prawie i filozofii: wykład, w którym rozmawiamy między innymi o pokusie, żeby innym narzucić swoją moralność pod płaszczykiem prawa naturalnego i o populizmie penalnym, czyli przekonaniu, że surowa kara jest najlepszym sposobem zapobiegania przestępstw. Serdeczne dzięki za wsparcie Patronów (https://patronite.pl/profesor.matczak)
Demokracja jest rozmową, autorytaryzm jest walką – wykład 1 (2023-2024)
Nigdy nie przestajemy się uczyć - to zdanie jest tak samo prawdziwe w przypadku przedszkolaków, jak i profesorów. Dlatego dzięki wsparciu Patronów rozpoczynam kolejne kroki na tej edukacyjnej drodze. Dzisiaj otwieram nowy cykl wykładów o prawie i filozofii, które będą całkowicie bezpłatnie dostępne w wersji audio na Spotify i Apple Podcasts.
Już niedługo kolejne działania - buduje się mini studi
Jak nie dać się oszukać populistom, którzy majstrują przy języku. Podsumowanie cyklu
W ostanim wykładzie z cyklu "Ewolucja czy manipulacja. Zmiany pojęć w dobie prawicowego i lewicowego populizmu podsumowujemy nasze rozważania, prezentując narzędzia, dzięki którym możemy odróżnić uzasadnioną zmianę pojęciową od zmiany manipulacyjnej. Serdecznie dziękuję za słuchanie i oglądanie tego cyklu wykładów!
Czy konstytucja to bardziej stary list czy piracka mapa? O dynamicznej wykładni prawa
Czy prawnicy interpretujący konstytucję powinni rozumieć jej słowa tak, jak rozumieli je twórcy konstytucji? Czy może, skoro język się zmienia, powinni tę zmianę uwzględniać w swoim rozumieniu prawa? Czy jeśli konstytucja zabrania "kar okrutnych", to powinno się interpretować "okrucieństwo" według zasad rozumienia panujących w momencie jej uchwalania, czy tak, jak rozumiemy okrucieństwo dzisiaj?
Co ma wspólnego praworządność z romantycznością? O niemożności ścisłego zdefiniowania pojęć
Miałem kiedyś kolegę, który bardzo chciał pocałować dziewczynę. Ta jednak wymagała, aby pocałunek wydarzył się w okolicznościach "romantycznych". Niestety, kolega miał problem z ustaleniem, co znaczy "romantyczność", więc oczekiwał jasnych wskazówek - np. kwiaty, zachód słońca, wspólny spacer. Okazuje się, że nawet spełnienie tych trzech warunków nie gwarantowało jednak "romantyczności" - bo nie d
Jak zmienić świat, zmieniając pojęcia. Desegregacja rasowa jako uzasadniona zmiana pojęciowa
W dziewiątym wykładzie z serii "Ewolucja czy manipulacja?" omawiamy przykład potężnej w skutkach zmiany pojęciowej, dotyczącej segregacji rasowej, równości i dyskryminacji. Przykład tej zmiany, sposób jej przeprowadzenia w USA w połowie XX wieku będzie nam służył jako model zmiany opartej na merytorycznej, a nawet empirycznej argumentacji, która dzięki temu nie tylko zakończyła się sukcesem na poz
Memy, artefakty, pojęcia, wyroki. Dlaczego kopiujemy rzeczy, które raz się sprawdziły?
Kolejny wykład z serii "Ewolucja czy manipulacja. Zmiany pojęciowe w dobie lewicowego i prawicowego populizmu". Rozważamy w nim podobieństwa pomiędzy memami, narzędziami, pojęciami i rozważaniami w wyrokach sądowych - wszystkie te elementy mają jedną wspólną cechę: kopiujemy je, jeśli są nam przydatne. Kiedy je kopiujemy, żyją i rozprzestrzeniają się. Kiedy nie są - mogą wyginąć jak gatunki. Prowa
Ten straszny gender – o zmianach w pojęciu płci i o tym, co to znaczy dla prawa
Czy płeć to kategoria biologiczna czy kulturowa? Czy zmiany pojęć "kobieta" i "mężczyzna" to naturalna ewolucja języka i rzeczywistości, do której się on odnosi, czy też lewicowa manipulacja? W siódmym wykładzie o zmianach pojęciowych w dobie populizmu próbujemy poważnie odpowiedzieć sobie na to pytanie.
Mike Tyson, “Mam talent” i krokodyl zjadający golfistę: szaleństwo internetowej rolki i śmierć słowa
W szóstym wykładzie zastanawiamy się, jak ciągły kontakt z obrazem w Internecie zmienia nasz umysł i nasze podejście do języka. Obraz rządzi, słowo umiera, a my stajemy się coraz mniej chętni, żeby krytycznie oceniać propagandowe manipulacje naszym wspólnym językiem.
“Zepsute elity” kontra “zdrowy lud”. Jak populiści wydrążają język z treści, by lepiej nienawidzić.
W piątym wykładzie analizujemy, jak populiści zmieniają język, by zaatakować demokrację. Znakiem rozpoznawczym populisty jest to, że mówi ogólnikami, których nie da się zweryfikować: "wstawanie z kolan", "dochodzenie do prawdy", "lit's make America Great again". Te puste, czy "pływające" znaki mają konkretna robotę do wykonania: mają budzić frustrację. Zawsze można bowiem powiedzieć, że całkiem z
Czy na urodzinach 99-latka wypada śpiewać “100 lat!”? O ryzykach ślepego podążania za tradycją
Czwarty wykład z serii, w której uczymy się odróżniać dobrą zmianę w języku od zmiany złej, manipulacyjnej. W tym wykładzie pochylamy się nad zjawiskiem "załamania" praktyki społecznej, które rozumiemy za Martinem Heideggerem jako moment, w którym nagle uświadamiamy sobie, że praktyka, za którą ślepo, automatycznie podążaliśmy, natrafia na jakąś przeszkodę. Wtedy zastanawiamy się nad funkcją nasze
Czym różni się wyrywanie zębów od wyrywania paznokci? Okrucieństwo i inne pojęcia ogólne
Trzeci wykład z cyklu, w którym staramy się znaleźć kryterium odróżniania uzasadnionych zmian językowych od manipulacji i propagandy.
Nie ma nic bardziej praktycznego niż dobra teoria
Kolejny wykład z serii "Ewolucja czy manipulacja? Zmiany pojęciowe w dobie lewicowego i prawicowego populizmu". W wykładzie numer 2 próbujemy zrozumieć, jak działa język i czy może on być obiektywny. W tym celu przechodzimy w przystępny sposób przez historię filozofii i przygotowujemy się do odpowiedzi na kluczowe pytanie tej serii wykładów: jak odróżnić potrzebną i uzasadnioną zmianę językową od
“Odklejka”, “ludobójstwo”, “faszyzm” i “gender” – czy każda zmiana językowa jest uzasadniona?
Na moich kanałach na You Tube, Spotify, Apple i Google Podcast rozpoczyna się nowy cykl wykładów – tym razem o manipulacjach językowych w dobie prawicowego i lewicowego populizmu. Zastanawiam się w tych wykładach, jak odróżnić zmiany językowe, które są uzasadnione, od tych, które są efektem propagandy. Czy nowe sposoby rozumienia praworządności, suwerenności, płci, kobiety i mężczyzny to zmiany, k
Imperium tekstu kontratakuje. Wykład 13 i ostatni
Po co nam konstytucja? To pytanie w ostatnich siedmiu latach zadawaliśmy sobie tysiące razy. Najwięksi znawcy tematu odpowiadają na to pytanie nad wyraz poważnie - konstytucja i strzegący jej sąd konstytucyjny zostały wymyślone, aby już nigdy więcej nie powtórzyło się Auschwitz. Konstytucjonalizm jest bowiem ideą, która ma zapobiec temu, aby większość zdominowała, wyizolowała, uwięziła i zabiła mn
Imperium tekstu kontratakuje. Wykład 12
W samym sercu myślenia prawniczego znajduje się specjalne miejsce dla pojęcia normy prawnej. To pewien wzorzec zachowania, pewien standard wyprowadzany z przepisów, ale z nimi nie tożsamy. Normę prawną prawnicy "wyprowadzają" z przepisów, "odkodowują " ją z ustaw i innych aktów prawnych. Czy to jednak nie jakieś prawnicze hokus-pokus? Czy sędzia nie wyciąga norm prawnych z tekstu ustawy tak, jak m
Imperium tekstu kontratakuje. Wykład 11.
Stare prawnicze powiedzenie brzmi "Summum ius, summa iniuria" - najwyższe prawo może powodować najwyższą niesprawiedliwość. Dlaczego tak jest? W wykładzie 11. rozważamy relację między prawem a sprawiedliwością, analizując teorię sprawiedliwości Johna Rawlsa. Odpowiadamy sobie między innymi na pytanie, czy nierówności społeczne, które kreuje prawo, mogą być sprawiedliwe i pod jakimi warunkami.
Imperium tekstu kontratakuje. Wykład 10.
W średniowiecznym grobowcu odnaleziono list napisany w wieku XIII. Według jakich reguł językowych należy go interpretować - funkcjonujących wtedy, kiedy został napisany, czy też takich, jakie stosujemy dzisiaj? Odpowiedź wydaje się oczywista - XIII-wieczny list trzeba interpretować według XIII-wiecznych zasad gramatycznych i znaczeniowych. Czy tak samo powinno się interpretować tekst prawny? Czy n
Imperium tekstu kontratakuje. Wykład 9.
Czy prawdziwa rozmowa o trudnych sprawach ma jeszcze moc rozwiązywania konfliktów? W rodzinie, w klasie, w państwie? Czy nasze rodziny i nasze państwo mogą być jeszcze oparte na idei dialogu, który zakłada demokracja, czy też muszą stoczyć się w autorytarny monolog kogoś, kto wie lepiej i narzuca swoje myślenie innym? Kolejny odcinek podkastu i kolejny temat - idealna sytuacja mowy Habermasa jako
Imperium tekstu kontratakuje. Wykład 8.
Czy język prawny można interpretować, jak się chce? Czy też istnieją ścisłe standardy, jak należy to robić? Niektórzy miłośnicy “Forresta Gumpa” uważają na przykład, że konstytucja jest jak pudełko czekoladek - nigdy nie wiadomo, na co trafią sędziowie ją interpretujący. W ósmym wykładzie odpowiadamy na wyzwanie postmodernizmu, który zarzuca prawnikom, że robią z tekstem prawnym, co im się żywnie
Imperium tekstu kontratakuje. Wykład 7.
Wnuk otruł dziadka i został skazany za to morderstwo. Jednak pozostał spadkobiercą, wskazanym w ważnym testamencie, a nie ma jeszcze przepisów o tzw. niegodności dziedziczenia z powodu popełnienia przestępstwa przeciwko spadkodawcy. Czy powinien dziedziczyć? Słynna sprawa Elmera stanowi punkt wyjścia do kolejnego wykładu, w którym pytamy: czy moralność powinna mieć wpływ na to, jak stosujemy prawo
Imperium tekstu kontratakuje. Wykład 6
Wyobraźcie sobie, że w 2024 ortodoksyjnie katolicka partia wygrywa w Polsce wybory i uchwala nową konstytucję, która jest po prostu słowo w słowo tekstem Dziesięciu Przykazań. Jak interpretowalibyśmy taką konstytucję? Zgodnie z intencją uchwalających, czy zgodnie z wielowiekową tradycją rozumienia tego tekstu? Czy gdyby jeden z głosujących uważał, że "Nie cudzołóż!" to zakaz zdradzania w CUDZYM łó
