Historia BEZ KITU
Popularnonaukowy kanał o historii najnowszej prowadzony przez historyków i nauczycieli. Grupa profesjonalnych historyków, nauczycieli i edukatorów dąży do przekazywania wiedzy o przeszłości z różnych punktów widzenia, zgodnie z regułami warsztatu historycznego. Tworzą alternatywę wobec usłużnej wobec władzy historiografii.
Odcinki
Pokój bez spokoju. Polacy po II wojnie światowej. Prof. Marcin Zaremba
Społeczeństwo polskie tuż po wojnie było głęboko straumatyzowane, zmęczone wieloletnią przemocą, utratą bliskich i nieustanną walką o przetrwanie. Poczucie bezpieczeństwa niemal nie istniało: ludzie żyli wśród ruin, niedostatku, przesiedleń, przestępczości i politycznej niepewności. Wojna osłabiła zaufanie do państwa, prawa, a często także do innych ludzi, sprzyjając podejrzliwości, plotkom i prze
Barykady, piwnice, kanały. Walka i przetrwanie w Powstaniu Warszawskim. Sebastian Pawlina
Powstanie Warszawskie rozgrywało się w trzech odmiennych przestrzeniach: na barykadach, w piwnicach i w kanałach. Barykady były nie tylko stanowiskami walki, lecz także miejscami wspólnoty, w których początkowy entuzjazm stopniowo ustępował zmęczeniu i poczuciu zagrożenia. W zatłoczonych piwnicach cywile zmagali się z bombardowaniami, brakiem wody, żywności i fatalnymi warunkami sanitarnymi, a ich
Kazachstan po Chruszczowie. Od republiki sowieckiej do lidera Azji Centralnej. Dr Dimitrij Panto
Po odejściu Chruszczowa w Kazachskiej SRR kontynuowano industrializację, rozwijając przede wszystkim górnictwo, energetykę i przemysł ciężki, a republiką przez wiele lat kierował Dinmuchamed Kunajew. W grudniu 1986 roku w Ałma-Acie doszło do protestów przeciwko narzuceniu przez Moskwę nowego przywódcy republiki, uznawanych za jeden z pierwszych buntów narodowych w schyłkowym ZSRR. Po uzyskaniu nie
1943 – rok przełomu. Wielka Brytania w czasie II wojny światowej - cz. 3 – Prof. Jacek Tebinka
Rok 1943 był dla Wielkiej Brytanii okresem przechodzenia od obrony do coraz bardziej zdecydowanej ofensywy, której symbolem pozostawały skutki zwycięstwa pod El Alamein z końca 1942 roku. Brytyjskie lotnictwo, wspólnie z siłami amerykańskimi, rozwinęło wówczas strategiczną ofensywę bombową przeciwko Niemcom, uderzając w ośrodki przemysłowe i miasta. Przełom nastąpił także w bitwie o Atlantyk, gdzi
Z dziejów polskiego oporu przeciw UPA na Wołyniu. Dr Mariusz Zajączkowski
W latach 1943–1944 na Wołyniu polska ludność cywilna znalazła się w obliczu masowych ataków ze strony Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz wspierających ją lokalnych struktur ukraińskiego podziemia. W odpowiedzi zaczęły powstawać ośrodki samoobrony, m.in. w Przebrażu, Zasmykach, Hucie Stepańskiej czy Pańskiej Dolinie, których głównym celem była ochrona mieszkańców przed napadami i ewakuacja zagrożon
Azjatyckie fronty zimnej wojny. Dr hab. Igor Chabrowski
W Azji zimna wojna miała odmienny charakter niż w Europie, ponieważ po stronie komunistycznej coraz większą rolę odgrywały Chiny, a nie Związek Sowiecki. Zwycięstwo komunistów w Chinach w 1949 roku uczyniło z Pekinu główny punkt odniesienia dla wielu ruchów rewolucyjnych i partii komunistycznych w Azji, zwłaszcza po rozłamie chińsko-sowieckim. Wojny i konflikty w Chinach, Wietnamie oraz Indonezji
Azjatyckie fronty zimnej wojny. Dr hab. Igor Chabrowski
W Azji zimna wojna miała odmienny charakter niż w Europie, ponieważ po stronie komunistycznej coraz większą rolę odgrywały Chiny, a nie Związek Sowiecki. Zwycięstwo komunistów w Chinach w 1949 roku uczyniło z Pekinu główny punkt odniesienia dla wielu ruchów rewolucyjnych i partii komunistycznych w Azji, zwłaszcza po rozłamie chińsko-sowieckim. Wojny i konflikty w Chinach, Wietnamie oraz Indonezji
Ziemia atomu, deportacji i eksperymentów rolniczych. Kazachstan w latach 1941-1964.Dr Dimitrij Panto
Po wybuchu II wojny światowej Kazachstan stał się jednym z głównych miejsc deportacji całych narodów uznanych przez władze stalinowskie za „niepewne politycznie” – trafiali tu m.in. Polacy, Niemcy nadwołżańscy, Koreańczycy, Czeczeni, Ingusze oraz przedstawiciele wielu innych grup etnicznych. W czasie wojny do Kazachstanu ewakuowano również część przemysłu oraz instytucji kulturalnych z europejskie
Plan, przymus i niedobór - o gospodarce radzieckiej. Prof. Wojciech Morawski
Gospodarka Związku Sowieckiego przeszła kilka głębokich etapów przemian. Po rewolucji bolszewickiej wprowadzono tzw. komunizm wojenny, oparty na nacjonalizacji, przymusowych dostawach żywności i centralnej kontroli, co doprowadziło do załamania produkcji i głodu. W 1921 roku Lenin zastąpił go Nową Polityką Ekonomiczną (NEP), która dopuściła ograniczone mechanizmy rynkowe i pozwoliła na częściową o
Między terrorem a polityką. Z dziejów izraelskiej skrajnej prawicy. Red. Konstanty Gebert
Izraelska skrajna prawica wywodzi się z organizacji podziemnych, takich jak Irgun i Lehi, które walczyły o utworzenie państwa żydowskiego. Początkowo jej najbardziej radykalne skrzydło miało charakter świeckiego nacjonalizmu. Po 1967 roku miejsce dawnych środowisk ekstremistycznych zaczęły jednak zajmować ugrupowania akcentujące religijne uzasadnienie żydowskich roszczeń do Ziemi Izraela oraz rozw
Od ideologii do pragmatyki rządzenia. Historia SDRP i SLD. Dr Tom Junes
Socjaldemokracja Rzeczypospolitej Polskiej powstała w 1990 roku na bazie środowisk wywodzących się z rozwiązanej Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej i mimo deklarowanego zwrotu ku socjaldemokracji nigdy całkowicie nie odcięła się od politycznej i personalnej spuścizny PRL. Wokół SDRP ukształtował się następnie Sojusz Lewicy Demokratycznej, który w latach 90. stał się główną siłą polskiej lewi
Duszny rok 1944. Sprawa zbrodni na Ludwiku Widerszalu i Jerzym Makowieckim. Dr Janusz Marszalec
W czerwcu 1944 r. w Warszawie zamordowani zostali Jerzy Makowiecki i Ludwik Widerszal, działacze konspiracyjni związani z Biurem Informacji i Propagandy Komendy Głównej AK. Byli przedstawicielami środowiska demokratycznego i intelektualnego Polskiego Państwa Podziemnego, co czyniło ich obiektem ataków ze strony radykalnej prawicy konspiracyjnej. Mord miał charakter polityczny: wyrastał z oskarżeń,
Żydowski Związek Wojskowy. Fałszywe świadectwa i prawdziwa walka. Prof. Dariusz Libionka
Żydowski Związek Wojskowy był drugą — obok Żydowska Organizacja Bojowa — formacją zbrojną walczącą podczas Powstanie w getcie warszawskim. Rekonstrukcja dziejów ŻZW napotyka jednak bardzo poważne trudności badawcze, ponieważ większość bojowców, wraz z niemal całym kierownictwem organizacji, zginęła w czasie walk lub wkrótce po nich. W efekcie baza źródłowa pozostaje niezwykle skromna, a po wojnie
Autorytaryzm po polsku. System rządów Sanacji w Polsce 1926-1939. Prof. Andrzej Friszke
Sanacja była obozem politycznym, który przejął władzę w Polsce po przewrocie majowym dokonanym przez Józefa Piłsudskiego w 1926 roku. Jej rządy początkowo miały na celu „uzdrowienie” życia politycznego, jednak z czasem doprowadziły do wzrostu autorytaryzmu i ograniczenia demokracji, m.in. poprzez osłabienie roli parlamentu i zwiększenie uprawnień prezydenta. Władze sanacyjne zwalczały opozycję, cz
Tam, gdzie krosna nie milkły: Łódź przed 1914 r. Dr Błażej Ciarkowski
W XIX wieku Łódź przeszła niezwykle dynamiczny rozwój, przekształcając się z niewielkiej osady w jedno z najważniejszych centrów przemysłowych na ziemiach polskich. Kluczową rolę odegrał przemysł włókienniczy, który przyciągał inwestorów oraz tysiące robotników z różnych regionów. Miasto zyskało charakter wielokulturowy, zamieszkiwane przez Polaków, Niemców i Żydów. Do wybuchu I wojny światowej w
Al-Kaida – od dżihadu do geopolityki strachu. Prof. Ryszard Machnikowski
Al-Kaida powstała pod koniec lat 80. z inicjatywy Osama bin Laden w czasie wojny w Afganistanie. Jej celem była walka z wpływami Zachodu i prowadzenie globalnego dżihadu. Najbardziej znanym atakiem były zamachy z 11 września 2001 roku w USA, po których rozpoczęto międzynarodową walkę z terroryzmem.Zapraszamy do wysłuchania i obejrzenia rozmowy z prof. Ryszardem Machnikowskim – socjologiem z Wydzia
Wielka Brytania w czasie II wojny światowej cz.2. Prof. Jacek Tebinka
Po klęsce Francji w czerwcu 1940 r. Wielka Brytania pozostała niemal osamotniona w walce z III Rzeszą. U jej boku działały, co prawda, rządy państw na wychodźstwie i ją wspierały, jednak kluczowy sojusznik – Stany Zjednoczone przystąpiły do wojny dopiero po atak Japonii na Pearl Harbor w grudniu 1941 r. Wówczas Brytyjczycy zyskali potężnego sojusznika i wspólnie wypracowali strategię, która ostate
Dzieje Karabachu: W cieniu konfliktu armeńsko-azerbejdżańskiego, cz. 3. Dr Bartłomiej Krzysztan
Od rozejmu zawartego 12 maja 1994 roku w Porozumienie z Biszkeku konflikt między Azerbejdżan a Armenia miał charakter zamrożony, przy kontroli Górski Karabach przez stronę ormiańską. Okresowo dochodziło do napięć i starć, m.in. w 2016 roku, przy braku trwałego rozwiązania mimo mediacji Grupy Mińskiej OBWE. Przełom nastąpił podczas drugiej wojny o Górski Karabach, gdy Azerbejdżan odzyskał znaczną c
Bukareszt – historia pisana architekturą. Prof. Błażej Brzostek
Bukareszt ukazuje się jako miasto o niezwykle zróżnicowanej tkance architektonicznej, w której przenikają się wpływy wielu epok i stylów. Obok inspiracji europejskich wykształcił się także charakterystyczny styl narodowy, nadający zabudowie unikalny, lokalny wyraz. Okres królestwa przyniósł powstanie okazałych i reprezentacyjnych budynków publicznych, podkreślających ambicje państwa i jego elit. W
Ludowe fronty i Carlos Szakal – międzynarodowy terroryzm (do wynajęcia). Dr Kacper Rękawek
Terroryzm międzynarodowy w drugiej połowie XX wieku przybrał zorganizowaną i transnarodową formę, szczególnie widoczną w działaniach radykalnych ugrupowań palestyńskich. Ich operacje obejmowały zamachy, porwania oraz ataki wymierzone w cele polityczne i cywilne poza Bliskim Wschodem. W tym kontekście istotną rolę odegrał Carlos the Jackal, który stał się symbolem globalnego terroryzmu dzięki spekt
Wielka Brytania w czasie II wojny światowej cz. 1 - prof. Jacek Tebinka
Układ sojusznicy między Polską a Wielką Brytanią zawarty w sierpniu 1939 r. gwarantował nam wsparcie militarne na wypadek ataku III Rzeszy. W krótkiej perspektywie czasu przyczynił się do kilkudniowego opóźnienie ataku przez Adolfa Hitlera na Polskę. Po wybuchu wojny we wrześniu 1939 r. Wielka Brytania i Francja wypowiedziały Niemcom wojnę, co umiędzynarodowiło konflikt, ale Polska nie otrzymała o
Między Niemcami a Sowietami. Partyzantka w dystrykcie radomskim u schyłku wojny. Pan Bartosz Wójcik
Na terenie dystryktu radomskiego w ostatnich miesiącach okupacji niemieckiej działały liczne oddziały partyzanckie o różnej orientacji politycznej. Dominującą siłę stanowiła Armia Krajowa, obok której funkcjonowały relatywnie silne oddziały partyzantki komunistycznej. Był to także obszar no, na którym sformowano Brygadę Świętokrzyską. Rozmowa obejmuje również losy partyzantki niepodległościowej po
II Rzeczypospolita wobec wyzwań gospodarczych i społecznych. Prof. Wojciech Morawski
II Rzeczpospolita musiała scalić trzy odmienne systemy gospodarcze odziedziczone po zaborcach oraz odbudować kraj po I wojnie światowej. Państwo zmagało się z inflacją, bezrobociem i dużymi różnicami w poziomie rozwoju regionów, a sytuację dodatkowo pogłębił kryzys lat 1929–1933. Choć w ostatnich latach przed wybuchem II wojny światowej nastąpiło ożywienie gospodarcze, poziom rozwoju jedynie niezn
Nie tylko Breivik – terroryzm skrajnej prawicy. Dr Kacper Rękawek
W ostatnich dekadach terroryzm skrajnej prawicy przybrał na sile w wielu krajach Zachodu, czego symbolicznym przykładem były zamachy w Norwegii w 2011 roku. W kolejnych latach dochodziło do ataków motywowanych ideologią nacjonalistyczną i rasistowską, m.in. w Niemczech, Stanach Zjednoczonych czy Nowej Zelandii. Sprawcy często działali samotnie, inspirując się treściami rozpowszechnianymi w interne
Leśni Bracia na Litwie. Z dziejów powojennej partyzantki antykomunistycznej. Prof. Rafał Wnuk
Tematem rozmowy są „Leśni Bracia” na Litwie – uczestnicy powojennej partyzantki antykomunistycznej, którzy po 1944 roku podjęli walkę z sowiecką okupacją. Omówione zostają motywy oporu, struktura podziemia oraz skala represji stosowanych przez władze ZSRR. Rozmowa przybliża także znaczenie tego ruchu dla litewskiej pamięci historycznej i współczesnej tożsamości narodowej.#historiabezkituZapraszamy
Czas przełomu. Służba zdrowia PRL wobec wyzwań cywilizacyjnych. Dr Rafał Halik
Służba zdrowia w PRL-u była systemem w pełni państwowym i zapewniała powszechny, bezpłatny dostęp do opieki medycznej. Mimo problemów organizacyjnych, niedoborów sprzętu i leków oraz długich kolejek, w tym okresie nastąpiła wyraźna poprawa stanu zdrowia społeczeństwa, m.in. dzięki szeroko zakrojonym programom profilaktycznym i skutecznej walce z chorobami zakaźnymi, takimi jak gruźlica. Rozbudowa
Węgry w XX wieku: od monarchii do upadku komunizmu. Prof. Robert Rajczyk
Historia Węgier w XX wieku obejmuje rozpad Austro-Węgry, trudny okres międzywojenny oraz doświadczenia II wojny światowej. Po jej zakończeniu kraj znalazł się w strefie wpływów Związek Radziecki, co doprowadziło do wieloletnich rządów komunistycznych.zapraszamy do wysłuchania i obejrzenia rozmowy z prof. Robertem Rajczykiem z Uniwersytetu Śląskiego.#historiabezkituZapraszamy do wsparcia naszej dzi
Dzieje Karabachu: W cieniu konfliktu armeńsko-azerbejdżańskiego, cz. 2. Dr Bartłomiej Krzysztan
Od kulis polityki sowieckiej w epoce Leonid Breżniew po krwawy konflikt po rozpadzie ZSRR, rozmowa prowadzi przez narastający spór o Górski Karabach i jego przejście w wojnę ormiańsko-azerbejdżańską. Odcinek kończy się rozejmem z 1994 roku, podpisanym w Biszkek.Zapraszamy do wysłuchania i obejrzenia rozmowy z dr. Bartłomiejem Krzysztanem z Instytutu Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk oraz
Kolonizacja, rewolucja, represje: Kazachstan od caratu do stalinizmu. Dr Dimitrij Panto
Kazachstan jest kilka razy większy od Polski i leży głównie w Azji. To państwo wielonarodowe, którego struktura została silnie ukształtowana przez kolonizację rosyjską i sowiecką politykę XX wieku. Jego historia łączy tradycję koczowniczą, modernizację oraz doświadczenie terroru i głodu.Zapraszamy do wysłuchania i obejrzenia rozmowy z dr. Dmitriy Panto, pracownikiem Działu Naukowego Muzeum II Wojn
Polski James Bond czy hochsztapler? Kim był szef „Muszkieterów”? Dr Adrian Sandak
Po klęsce kampanii polskiej 1939 r. – jak grzyby po deszczu, zarówno pod okupacją niemiecką, jak i sowiecką – zaczęły wyrastać organizacje konspiracyjne. Jedną z nich w październiku 1939 r. w Warszawie założył inżynier Stefan Witkowski – postać niezwykle barwna i zarazem tajemnicza. „Muszkieterzy”, bo taką nazwę przyjęła organizacja, zajmowali się głównie działalnością wywiadowczą i funkcjonowali
Gorzki smak wolności Gruzja po 1989 r. cz.2. Pan Wojciech Górecki
Gruzja w ostatnich latach bardzo się zmieniła. Micheil Saakaszwili, prezydent Gruzji w latach 2004–2007 podjął się odnowy państwa. Nie udało mu się zreformować sądownictwa, ale zlikwidował wszechobecny problemem łapówkarstwa. Postawił także na zbliżenie kraju z Zachodem. Rozpoczął starania o przyjęcie kraju do NATO i UE. Politykę tę kontynuowali jego następcy z partii Gruzińskie Marzenie. W 2014 r
Niezłomni na obczyźnie: Polska emigracja polityczna po 1945 r. Prof. Sławomir Łukasiewicz
Po przegranej kampanii polskiej 1939 r. terytorium Polski znalazło się pod okupacją niemiecką i sowiecką. Choć Polska zniknęła z politycznej mapy świata, to jej władze przeniosły się na emigrację i zapewniły ciągłość państwa przez utworzenie rządu z różnymi instytucjami i wojskiem. Rząd Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźctwie funkcjonował od jesieni 1939 r. do grudnia 1990 r., istniały także różn
Losy PPS w czasie II wojny światowej i po niej. Prof. Andrzej Friszke
Po klęsce kampanii polskiej 1939 r. socjaliści zeszli do pracy w podziemiu. W konspiracji kontynuowali ją pod nazwą PPS-WRN (Wolność, Równość, Niepodległość). Nie wszyscy przedwojenni działacze PPS znaleźli się w jej podziemnej odnodze. Kazimierz Pużak zaprosił do współpracy nielicznych (siatka PPS-WRN liczyła jedynie kilkaset osób) posiadających odpowiednie cechy charakteru, gwarantujące zachowan
Bitwa o Anglię. Dr Jan Szkudliński
Bitwa o Anglię miała przełomowe znaczenie dla przebiegu II wojny światowej. Uniemożliwiła w 1940 r. niemiecką inwazję na wyspy brytyjskie. III Rzesza musiała przełknąć gorzką pigułkę porażki – pierwszą od czasu wybuchu konfliktu. Nie wszyscy członkowie brytyjskiej klasy politycznej opowiadali się za stawianiem oporu III Rzeszy. Lord Halifax, minister spraw zagranicznych i przeciwnik Winstona Churc
Wietnam w ogniu I wojny indochińskiej (1946–1954). Dr hab. Igor Chabrowski
We wrześniu 1945 r. Việt Minh ogłosił niepodległość i proklamował na północy powstanie Demokratycznej Republiki Wietnamu. Rząd, który ogłosił niepodległość, został utworzony przez przedstawicieli różnych ugrupowań politycznych. Chociaż przewodniczył mu przedstawiciel komunistów, partia ta nie miała w nim przewagi. Próbował on budować administrację i szukał swojego miejsca pośród trawiących kraj ko
Rumunia po 1989: długa droga do normalności. Prof. Błażej Brzostek
Obalenie reżimu Nicolae Ceaușescu w grudniu 1989 r. zapoczątkowało długą i trudną drogę Rumunii ku demokracji i budowy gospodarki wolnorynkowej. W przeciwieństwie do Polski w Rumuni nie istniała zorganizowana opozycja polityczna, dlatego rządy przejęły osoby powiązane z elitą komunistyczną. Władzę uchwycił Front Ocalenia Narodowego. Jego lider, Ion Iliescu od lat czterdziestych XX w. należał do pa
Powojenne dziej Górnego Śląska. Prof. Ryszard Kaczmarek
#historiabezkitu Zapraszamy do wsparcia naszej działalności poprzez serwisy: Patronite.pl/historiabezkitu.pl czyBuycoffee.to/historiabezkituZajrzyjcie również na naszą stronę internetową: https://historiabezkitu.pl
Czas Próby. Litwa w czasie II wojny światowej. Prof. Rafał Wnuk
Po napaści III Rzeszy na ZSRR 22 czerwca 1941 r. Litwini liczyli na zmianę własnej sytuacji politycznej. Działacze z Litewskiego Frontu Aktywistów (LAF) 23 czerwca 1941 r. wzniecili „powstanie czerwcowe”, a dzień później ogłosili powstanie Rządu Tymczasowego. Przystąpili do tworzenia własnej policji, wojska, a także administracji. Niemcy jednak po dwóch miesiącach rozwiązali litewskie organy władz
Anty - IRA. Protestanccy terroryści w Irlandii Północnej. Dr Kacper Rękawek
W Irlandii Północnej od lat sześćdziesiątych – obok Irlandzkiej Armii Republikańskiej – działały organizacje terrorystyczne o profilu protestanckim – Ulster Volunteer Force (UVF) oraz Ulster Defence Association (UDA). Opowiadały się one za utrzymaniem Irlandii Północnej w ramach Zjednoczonego Królestwa, a terror kierowały przeciwko katolickiej społeczności Zielonej Wyspy. W przeciwieństwie do IRA,
Czarna środa, wielki krach, wielka recesja. Z dziejów kryzysów gospodarczych. Prof. Wojciech Morawski
Kryzysy gospodarcze od zawsze towarzyszą rozwojowi światowych rynków. Choć bolesne, często pełnią funkcję oczyszczającą – wymuszają zmiany i nowe pomysły na zarządzanie gospodarką. Po Wielkim Kryzysie 1929 r. pojawiła się doktryna Johna Maynarda Keynesa, która stawiała na aktywną rolę państwa w pobudzaniu koniunktury i ograniczaniu bezrobocia. Przez dekady była to dominująca recepta na kryzysy. W
Życie w cieniu Słońca Karpat Rumunia pod rządami Nicolae Ceaușescu cz. 2. Prof. Błażej Brzostek
Dyktatura Nicolae Ceaușescu zmieniała się na przestrzeni ostatnich dwudziestu lat. Obowiązywał w niej kult jednostki, lecz także pojawiły się quasi-monarchistyczne rozwiązania. Zdaniem rozmówcy dyktator był bardziej kimś w rodzaju monarchy niż I sekretarza partii komunistycznej. Przeszedł drogę od charyzmatycznego przywódcy do nieufnego autokraty, który eliminował ze swojego otoczenia niezależnie
Indochiny pod francuską flagą. Historia zapomnianego imperium. Dr hab. Igor Chabrowski
Indochiny, to region w Azji Południowo-Wschodniej, który został ukształtowany przez silnie wpływy kulturowe i polityczne Indii oraz Chin. Termin ten został wprowadzony przez Francuzów w XIX w. Początki oddziaływania francuskiego na tym obszarze można datować na okres panowania Ludwika XIV, natomiast faza podboju kolonialnego rozpoczęła się w drugiej połowie XIX stulecia. Nie tylko prześladowanie m
Litwa na rozstajach dziejów od zaborów do niepodległości. Prof. Rafał Wnuk
Nowoczesny naród litewski zaczął się kształtować w drugiej połowie XIX w. Przyszła litewska elita wyrosła z warstwy bogatych chłopów. Szczególnie ważną rolę w litewskim odrodzeniu narodowym odegrał Jonas Basanavičius, który zreformował litewską ortografię, a także przyczynił się do tworzenia kultury narodowej w oparciu o tradycję ludową. Główne zagrożenie dla litewskiej kultury i tożsamości upatry
Gorzki smak wolności Gruzja po 1989 r. cz.1. Pan Wojciech Górecki
Po upadku Imperium Rosyjskiego i wskutek rewolucji bolszewickiej Gruzja bardzo krótko, bo jedynie przez trzy lata (1918–1921) cieszyła się niepodległym państwem. Na następne siedemdziesiąt lat znalazła się pod dominacją sowiecką. Dopiero czasy pierostrojki pozwoliły na realne myślenie o odzyskaniu pełnej niepodległości. Jesienią 1990 r. opozycja wygrała pierwsze od 1921 r. wolne wybory do Rady Naj
Anty-kapitalizm i anty-NATO: lewacki terroryzm w Europie. Dr Kacper Rękawek
Na początku lat siedemdziesiątych w Europie pojawiło się zjawisko terroryzmu lokalnego o skrajnie lewicowych korzeniach. W Niemczech Zachodnich w 1970 r. powstała Frakcja Czerwonej Armii nastawiona antykapitalistycznie i antyimperialistycznie. Na początku swojej działalności sympatyzowali z nią przedstawiciele elity społecznej, ale po zamachach bombowych, w których zginęli ludzie poparcie dla niej
Dzieje Karabachu w cieniu konfliktu armeńsko-azerbejdżańskiego cz. 1. Dr Bartłomiej Krzysztan
a
Życie w cieniu Słońca Karpat Rumunia pod rządami Nicolae Ceaușescu cz. 1. Prof. Błażej Brzostek
Komunizm w Rumunii miał inną dynamikę niż w Polsce. Na przestrzeni czterdziestu pięciu lat rządziło nią tylko dwóch liderów: Gheorghe Gheorghiu-Dej’a i Nicolae Ceaușescu, a nie siedmiu jak w PRL. Wraz z przejęciem władzy przez tego ostatniego w 1965 r., nastał okres otwarcia Rumunii na świat i rozwoju gospodarczego. Sieć kurortów nad Morzem Czarnym – wybudowanych jeszcze za czasów poprzednika – pr
25 lat później. Jak „Sąsiedzi” Jana Tomasza Grossa zmienili polską pamięć? dr Krzysztof Persak
Książka Jana Tomasza Grossa „Sąsiedzi. Historia zagłady żydowskiego miasteczka” została wydana w maju 2000 r. i okazała się szokiem narracyjnym dla społeczeństwa polskiego. W dotychczasowym dyskursie bowiem negatywne zachowania Polaków wobec Zagłady Żydów skupiały się wokół takich zachowań jak: obojętność, brak pomocy, szmalcownictwo, albo donosicielstwo. Tymczasem polsko-amerykański socjolog w sw
Wobec nadciągającej burzy. Wielka Brytania w okresie międzywojennym. Prof. Jacek Tebinka
Wielka Brytania na początku XX w. pozostawała imperium kolonialnym, ale mierzyła się z wieloma wyzwaniami. Problemów przysparzały Brytyjskie Indie. W odpowiedzi na dążenia niepodległościowe Hindusów, stopniowo zwiększyła autonomię swojego zamorskiego terytorium. Wewnętrzne konflikty targały uzyskanym po I wojnie światowej protektoratem nad Palestyną. Osiedlanie się w nim Żydów doprowadziło w końcu
Górny Śląsk1921-1945,region pogranicza w dobie integracji, kryzysów i wojny. Prof. Ryszard Kaczmarek
Druga Rzeczpospolita skorzystała na włączeniu Górnego Śląska w swoje granice w 1922 r. Co prawda, województwo śląskie było najmniejszą jednostką administracyjną, ale na obszarze ponad 4 tys. kilometrów kwadratowych skupiało się 90 proc., a później 70 proc. całej produkcji przemysłowej ówczesnej Polski. Część Górnoślązaków rozczarowała się jednak Polską. Przemysł rozwijał się, ale brakowało rozmach
Kłamstwo na serio: Mity manipulacje i dezinformacja w narracjach historycznych. Pan Mateusz Jasik i dr Jan Szkudliński
W Muzeum II Wojny Świtowej w Gdańsku można oglądać wystawę „Fake for Real. Historia fałszerstw i falsyfikatów” przygotowaną przez Dom Historii Europejskiej w Brukseli. Porusza ona zagadnienie używania dezinformacji, mistyfikacji, fałszerstw i kamuflażu w prowadzeniu wojny i w polityce. Przykładem takich udanych działań aliantów były zabiegi, aby zmylić III Rzeszę odnośnie do planowanego lądowania
Górny Śląsk w drodze do nowoczesności. Między rewolucją przemysłową a emancypacją narodową. Prof. Ryszard Kaczmarek
Historyczne granice Górnego Śląska zmieniały się w czasie i przestrzeni. W ciągu wieków region wchodził w skład różnych tworów państwowych – Polski, Czech, Austrii, a także Niemiec. Zdaniem rozmówcy trzy elementy określają historycznie ten region: etniczność językowa, katolicyzm, a także modernizacja tego regionu poprzez przemysł – jako pomysł na jego rozwój, który pojawił się w czasach pruskich.
Pomorzanie w Wehrmachcie. Wokół wystawy "Nasi chłopcy". Prof. Cezary Obracht-Prondzyński
11 lipca 2025 r. w Muzeum Gdańska otwarto wystawę „Nasi chłopcy. Mieszkańcy Pomorza Gdańskiego w armii III Rzeszy”. Niemal natychmiast spotkała się ona z ostrym potępieniem ze strony polityków prawicy, w tym prezydenta Andrzeja Dudy, a wicepremier Kosiniak Kamysz napisał, że wystawa nie służy polskiej polityce pamięci”. Jego zdaniem „nasi chłopcy, żołnierze i cywile, Polacy, bronili Ojczyzny przed
Naród w zdrowotnej zapaści. Polska pod okupacją 1939-1945. Dr Rafał Halik
W czasie II wojny światowej polska medycyna straciła prawie 40 proc. personelu lekarskiego. Dużą jego część stanowili lekarze żydowskiego pochodzenia. Pod okupacją niemiecką medycy mogli kształcić się jedynie w ramach systemu tajnego nauczania. Wszystkie wyższe uczelnie Niemcy zamknęli. Pozwolono działać tylko zawodowym szkołom medycznych. Pod względem opieki zdrowotnej najtrudniejsza sytuacja pan
Leszek Moczulski - życiorys polityczny. Czasy PRL-u. Krzysztof Król
Leszek Moczulski – zmarły w październiku 2024 r. – należał do barwnych postaci na scenie opozycji demokratycznej w okresie PRL. Pochodził z rodziny o tradycjach pepeesowskich i piłsudczykowskich. W młodości został członkiem Polskiej Partii Robotniczej, a następnie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, ale został z niej wykluczony za „odchylenie prawicowo-nacjonalistyczne”. Ukończył prawo i his
Wrocław w cieniu swastyki. Dr Joanna Hytrek-Hryciuk
Przedwojenny Wrocław był miastem typowo niemieckim. Niewielki odsetek jego mieszkańców stanowili Żydzi, Polacy, a także Czesi. Do czasu przejęcia władzy przez nazistów w latach trzydziestych Breslau bardzo podupadł. Niemcy z niego raczej wyjeżdżali na zachód w poszukiwaniu pracy i lepszych warunków życia. Później dzięki programom interwencyjnym i socjalnym zaczął lepiej prosperować. Od czasu wprow
Okopy, marynarka i imperium: Brytyjskie oblicze Wielkiej Wojny. Prof. Jacek Tebinka
#historiabezkitu Zapraszamy do wsparcia naszej działalności poprzez serwisy: Patronite.pl/historiabezkitu.pl czyBuycoffee.to/historiabezkituZajrzyjcie również na naszą stronę internetową: https://historiabezkitu.pl
Gdzie kończyła się Polska. Polesie i polska polityka wschodnia. Prof. Piotr Cichoracki
Województwo poleskie – najmniej zurbanizowana i najsłabiej zaludniona jednostka administracyjna w II RP – zostało utworzone w lutym 1921 r., jeszcze przed zakończeniem wojny polsko-bolszewickiej. Sytuacja narodowościowa na Polesiu była wyjątkowo złożona. Obok siebie, nie bez wzajemnych uprzedzeń i konfliktów, żyli Białorusini, Ukraińcy, Polacy, Żydzi, a także spora grupa określająca się mianem „tu
W cieniu gruźlicy i biedy. Medyczny dramat II Rzeczypospolitej. Dr Rafał Halik
Mimo niesprzyjających warunków w dwudziestoleciu międzywojennym, w Polsce dokonywał się powolny postęp w zakresie ochrony zdrowia. Dzięki szczepieniom w 1937 r. wyeliminowano ospę. Wprowadzono również szczepienia na gruźlicę i zredukowano znacznie zapadalność na choroby zakaźne. Wydłużyła się oczekiwana długości życia, czemu towarzyszyło zjawisko występowania chorób przewlekłych. Podwoiła się licz
Komunizm w wydaniu rumuńskim. Epoka Gheorghiu-Deja 1945-1965, Prof. Błażej Brzostek
Po II wojnie światowej Rumunia znalazła się wśród państw bloku wschodniego. W przeciwieństwie do Polski nie doświadczyła ani ogromnych zniszczeń wojennych, ani jej elity bardzo nie ucierpiały. Słaba i nieliczna w dwudziestoleciu międzywojennym partia komunistyczna, w ciągu kilku lat znacznie rozbudowała swoje szeregi. Od 1944 do 1965 r. najważniejszą osobą w państwie był Gheorghe Gheorghiu-Dej. Do
Jerzy Giedroyć i „Kultura” paryska. Prof. Sławomir Łukasiewicz
Jerzy Giedroyć urodził się na początku XX w. w Mińsku, pod zaborem rosyjskim, w rodzinie książęcej. Kształcił się w Moskwie, Mińsku, a następnie w Warszawie. W młodości związał się z takimi czasopismami jak „Myśl Mocarstwowa”, „Bunt Młodych” i „Polityka”. Ich tytuły odzwierciedlały jego aktualne poglądy i ich ewolucję. Przed II wojną światową pracował w kilku ministerstwach, a po jej wybuchu przed
Operacja Market Garden. Dr Jan Szkudliński
We wrześniu 1944 r. alianci rozpoczęli operację o kryptonimie „Market Garden”. Przeszła ona do historii jako największy desant wojsk spadochronowych w czasie II wojny światowej. Obok żołnierzy brytyjskich, amerykańskich i kanadyjskich brała w niej udział 1 Samodzielna Brygada Spadochronowa dowodzona przez gen. Stanisława Sosabowskiego. Celem operacji było zajęcie Zagłębia Ruhry – zaplecza przemysł
Obca ziemia, nowy dom. Dolny Śląsk po 1945 roku. Prof. Małgorzata Ruchniewicz
Po II wojnie światowej Polsce nadano nowy kształt terytorialny. Utraciła ziemie na wschód od linii Curzona, a jako rekompensatę otrzymała tereny na północy i zachodzie, należące dotychczas do Niemiec. Decyzje w tej sprawie latem 1945 r. zapadły na konferencji w Poczdamie. Podjęli je przedstawiciele tzw. Wielkiej Trójki. Odnośnie do granicy zachodniej nie zdołano podpisać odrębnego traktatu pokojow
Polsko-Niemiecka Komisja Podręcznikowa. Prof. Robert Traba
Układ graniczny między PRL a RFN z grudnia 1970 r., wpłynął na ocieplenie relacji obu państw. Otworzył drogę do powstania w 1972 r., pod patronatem komisji UNESCO, Polsko-Niemieckiej Komisji Podręcznikowej złożonej z geografów i historyków. W 2018 r. do tego grona dołączyli nauczyciele. Co dwa lata komisja organizowała konferencje naukowe. Ponadto wydawała zalecenia odnośnie do sposobu opisywania
Polityka ustępstw mocarstw zachodnich wobec poczynań Hitlera. Pro. Piotr M. Majewski
Polityka appeasementu – ustępstw wobec III Rzeszy, dążącej do rewizji porządku wersalskiego – przypadła na drugą połowę lat trzydziestych XX w. Różne czynniki złożyły się na brak reakcji państw Zachodu na jawne łamanie od 1935 r. przez Adolfa Hitlera kolejnych punktów traktatu kończącego I wojnę światową. Zachód w żaden sposób nie sprzeciwił się wprowadzeniu w 1935 r. służby wojskowej w III Rzeszy
Węgry po 1989 r. Od komunizmu do demokracji nieliberalnej. Dr Dominik Héjj
Wychodzenie Węgier z komunistycznej dyktatury miało nieco inną dynamikę niż w Polsce. To w latach osiemdziesiątych w kręgach opozycyjnych zaczęła się kariera polityczna obecnego premiera Węgier – Viktora Orbána. Należał on do ścisłego grona założycieli w 1988 r. Fideszu – Stowarzyszenia Młodych Demokratów. Od pierwszych demokratycznych wyborów parlamentarnych w 1990 r. Viktor Orbán, jak i jego par
Prace archeologiczna na Westerplatte. Filip Kuczma
Od 2016 r. na terenie byłej Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte prowadzone są prace archeologiczne. W trakcie kilkuletnich wykopalisk odnaleziono ponad 80 tys. przedmiotów związanych z historią tego miejsca, zlokalizowano relikty budynków funkcjonujących kiedyś na półwyspie, a także pochówki dziewięciu z szesnastu żołnierzy poległych i zamordowanych. Badania archeologiczne terenu Weste
Festung Breslau 1945. Agonia ostatniego bastionu III Rzeszy. Prof. Tomasz Głowiński
Latem 1944 r., gdy front zbliżał się do przedwojennych granic Rzeszy, Wrocław planowano przekształcić w twierdzę. Początkowo przygotowania koncentrowały się na gromadzeniu zapasów żywności i organizowaniu odpowiedniej sieci szpitali polowych. Powołano także pod broń mężczyzn w wieku pozapoborowym (Volksstrurm). Garnizon okazał się dobrze przygotowany do obrony. Sowieci do granic miasta doszli w ko
Polska pod rządami Władysława Gomułki. Czasy nadziei i rozczarowania. Prof. Paweł Machcewicz
W październiku 1956 r. Władysław Gomułka – oskarżony w 1948 r. o tzw. odchylenie prawicowo-nacjonalistyczne, a następnie więziony – wrócił na szczyty władzy w Polsce. Stało się to w dramatycznych okolicznościach szerzących się w kraju protestów, którym towarzyszyły hasła niepodległościowe, antysowieckie i antyrosyjskie. Jako I sekretarz KC PZPR próbował zapanować nad nastrojami społecznymi i przyw
Śmiałe ambicje, szara rzeczywistość. Z dziejów polskich ambicji olimpijskich. Dr Kamil Potrzuski
Zarówno w XX, jak i XXI w. Polska urządzała zawody sportowe o randze europejskiej i światowej. Poza zasięgiem jej możliwości nadal jednak pozostaje olimpiada. W latach dwudziestych XX w. przedstawiciele polskiego ruchu olimpijskiego propagowali koncepcję Igrzysk Środkowoeuropejskich. Niestety, nie znalazła ona uznania wśród większości członków Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego. Przy okazji t
W ogniu zarazy. Walka z grypą hiszpanką i tyfusem u progu II RP. Łukasz Mieszkowski
Epidemia grypy hiszpanki w latach 1918–1920 była największym kryzysem zdrowotnym w dziejach ludzkości. Szacuje się, że w tym czasie mogło umrzeć nawet 100 mln ludzi. W Polsce życie straciło od 150 do 300 tys. osób. Zdaniem rozmówcy prawdopodobnie nie było jednego miejsca, w którym aktywował się wirus, ale równocześnie działo się to w kilku regionach świata. Wiele czynników przyczyniło się do jego
Obrona Poczty Polskiej w Gdańsku. Dr Jan Szkudliński
Prawo do własnej organizacji pocztowej w Wolnym Mieście Gdańsku przyznano Polsce w postanowieniach traktatu wersalskiego i późniejszych umowach. Przez całe dwudziestolecie międzywojenne polska organizacja pocztowa była źródłem konfliktu. Gdańscy Niemcy uważali, że istnienie placówki z własną siedzibą, przyjmującą interesantów stanowi przekroczenie polskich uprawnień. Polskie przygotowania do wybuc
Rumunia w czasie II wojny światowej. Od dyktatury do komunizmu. Prof. Błażej Brzostek
Począwszy od końca lat trzydziestych do początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku w Rumunii jedna dyktatura ustępowała miejsca innej. W 1938 r. król Karol II w wyniku wewnętrznego przewrotu wprowadził w kraju rządy dyktatorskie pod hasłem ratowania królestwa, w obliczu destabilizujących je czynników. W czasie II wojny światowej władzę sprawował reżim Iona Antonescu, który zmusił dotychczasowego kr
Litwa wobec wyzwań przeszłości. Dominik Wilczewski
Litwa w świadomości Polaków funkcjonuje głównie przez pryzmat edukacji szkolnej, zarówno historycznej, jak i literackiej. Niejednokrotnie przedstawia ona naszego północno-wschodniego sąsiada w sposób wyidealizowany i nie do końca oddaje, to czym Litwa była naprawdę. Z kolei Litwini, kiedy patrzą na swoją przeszłość wskazują na jej wyjątkowość i odmienność, a zrazem podkreślają związki z Europą. W
Polska Partia Socjalistyczna. Okres międzywojenny, Prof. Andrzej Friszke
Polska Parta Socjalistyczna na mapie politycznej II RP była jedną z ważniejszych sił. Co prawda, nigdy nie osiągnęła ani liczebności, ani poparcia na jakie mogły liczyć Narodowa Demokracja czy partie chłopskie, ale z jej szeregów wyszło wielu wybitnych działaczy, którzy odegrali znaczącą rolę nie tylko przed drugą wojną światowa, lecz także w jej trakcie. Socjaliści, choć wiele ich łączyło z komun
KL Stutthof - studium przypadku. Dr Marcin Owsiński
Obóz w Stutthofie istniał 2077 dni. Niemcy uruchomili go 2 września 1939 r., kiedy przywieziono pierwszych 150 więźniów – głównie Polaków i Żydów. Jego lokalizacja w trudno dostępnym terenie, otoczonym z trzech stron lasem, a także wrogo nastawiona niemiecka ludność, uniemożliwiała praktycznie ucieczkę. Od 1942 r. Stutthof funkcjonował jako obóz koncentracyjny. Wybudowano w nim krematorium, a w 19
Z dziejów polskiego himalaizmu. od klątwy bogini Kali do czasów "Lodowych Wojowników". Prof. Andrzej Paczkowski
Początki polskiego alpinizmu i himalaizmu sięgają dwudziestolecia międzywojennego. Pierwsza czteroosobowa ekspedycja w Himalaje wyruszyła latem 1939 r. z zamiarem zdobycia siedmiotysięcznika Nanda Devi East. Zakończyła się ona jednak dla polskiej ekipy tragicznie – dwóch jej członków zginęło w lawinie po zdobyciu szczytu. Pozostali wrócili do Polski, ale obaj zginęli w latach czterdziestych w niew
Kondycja społeczna Niemców po katastrofie II wojny światowej. Prof. Magdalena Saryusz-Wolska.
W latach 1945–1949, zanim powstały dwa państwa niemieckie, zostały zbudowane podwaliny nowego porządku politycznego, społecznego i kulturowego, którego wiele elementów widać we współczesnych Niemczech. Proces denazyfikacji przyniósł tylko połowiczne rezultaty. W realiach rodzącej się zimnej wojny i nadchodzącego – jak się wydawało – konfliktu z ZSRR alianci zachodni zdali sobie sprawę, że potrzebu
Hiszpania po wojnie domowej. Od dyktatury do demokracji. Prof. Paweł Machcewicz
Po trwającej trzy lata wojnie domowej Hiszpania była poważnie zniszczona i wykrwawiona. Strat osobowych po jej zakończeniu dopełniały surowe represje stosowane przez reżim gen. Francisco Franco wobec przegranej strony republikańskiej (lewicowej) – m. in. wykonano co najmniej 50 tys. egzekucji, a ok. 300 tys. osób przebywało w więzieniach. Przejście od dyktatury do demokracji było możliwe dopiero p
Złamanie kodu Enigmy. Jak dokonano niemożliwego. Pan Mateusz Jasik
Sukces polskich kryptologów współpracujących z wywiadem francuskim, którzy złamali szyfr Enigmy, wynikał z wcześniejszych doświadczeń – wyniesionych m.in. ze służby w armiach państwach zaborczych. Dzięki przypadkowi polski wywiad w 1929 r. zapoznał się z handlową wersję Enigmy, gdy przesyłka z nią utknęła na warszawskim lotnisku Okęcie. Do pierwszego złamania szyfru Enigmy doszło na przełomie 1932
