To Bardziej Skomplikowane
Podcast powstał z potrzeby zgłębiania złożoności świata, w którym żyjemy. Tematami omawianymi w podcaście będą przede wszystkim nauka i związane z nią idee. Naukę uważam za najważniejsze źródło wiedzy o rzeczywistości, dlatego będzie przewodnim zagadnieniem. Mam głębokie przekonanie, że nauka jest kluczowa dla zrozumienia otaczającego nas świata i jako jedyna pozwala na odkrywanie natury rzeczywistości. Chciałbym, aby podcast był miejscem, w którym sam lub wraz z moimi gośćmi spróbujemy nadać sens ideom, które przenikają różne aspekty świata, w którym żyjemy.
Odcinki
#74 - Jak rośliny postrzegają świat, komunikują się i oszukują zwierzęta? | prof. Marcin Zych
W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. Marcinem Zychem o tym, jak rośliny odbierają świat, komunikują się i rozwiązują problemy, a także czy możemy mówić o ich pamięci, inteligencji, a nawet świadomości.
W tej rozmowie poruszamy m.in. następujące kwestie:
- Dlaczego często postrzegamy rośliny jako nieruchome tło i nie dostrzegamy złożoności ich zachowań?
- Gdzie kończy się jeden osobnik i jakie z
#73 - Co dzieje się z materią tuż nad zerem bezwzględnym? | prof. Michał Tomza
W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. Michałem Tomzą o kontrolowaniu ultrazimnych atomów i cząsteczek, poszukiwaniu nowej fizyki oraz roli sztucznej inteligencji w badaniach.
Co właściwie oznacza kontrolowanie materii na poziomie kwantowym i dlaczego potrzebujemy do tego ultraniskich temperatur? Jak badania pojedynczych atomów i cząsteczek mogą pomóc w poszukiwaniu nowej fizyki? Czy sztuczna int
#72 - Jak działa RNA i czy możemy programować komórki? | prof. Janusz Bujnicki
W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. Januszem Bujnickim o tym, jak działa RNA, jak sztuczna inteligencja pomaga je badać i na ile potrafimy projektować cząsteczki o określonych funkcjach.
Co właściwie potrafi RNA poza przenoszeniem informacji potrzebnej do produkcji białek? Dlaczego ta sama cząsteczka może przyjmować różne kształty i jak wpływa na to jej otoczenie? Czy umiemy dziś przewidzieć j
#71 - Czy można myśleć bez języka? | prof. Katarzyna Jednoróg
W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. Katarzyną Jednoróg o tym, jak mózg przetwarza język i w jaki sposób dźwięki mowy nabierają dla nas znaczenia.
Jak z ciągłego strumienia dźwięków mózg wydobywa słowa i ich znaczenie? Skąd dziecko wie, gdzie kończy się jedno słowo, a zaczyna następne? I czy język jest nam potrzebny do myślenia?
W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać o tym z prof.
#70 - Dlaczego fizyka utknęła? Kwanty kontra grawitacja | prof. Jerzy Kowalski-Glikman
W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. Jerzym Kowalskim-Glikmanem o kwantowej grawitacji, o tym, dlaczego tak trudno połączyć mechanikę kwantową z teorią Einsteina i jak fizycy próbują sprawdzić swoje pomysły.
Dlaczego tak trudno połączyć mechanikę kwantową z teorią grawitacji Einsteina? Co czarne dziury mówią nam o granicach naszego opisu świata? I jak możemy szukać śladów kwantowej grawitacji w
#69 - Jak powstał człowiek? Mózg, język i zagadki ewolucji | dr Marcin Ryszkiewicz
W tym odcinku rozmawiam z dr. Marcinem Ryszkiewiczem o ewolucji człowieka i cechach, które uczyniły nas ludźmi.
Co uczyniło nas ludźmi? Skąd wzięły się nasz duży mózg, zdolność do współpracy i język? I na ile potrafimy dziś odtworzyć procesy, które ukształtowały nasz gatunek?
W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać na te tematy z dr. Marcinem Ryszkiewiczem, geologiem, ewolucjonistą i
#68 - Jak działają antydepresanty? Mózg, emocje i doświadczenie | dr hab. Sławomir Murawiec
W dzisiejszym odcinku rozmawiam z dr. hab. Sławomirem Murawcem, psychiatrą i psychoterapeutą, o tym, jak antydepresanty zmieniają nasz umysł i od czego zależy poprawa w leczeniu depresji.
Jak antydepresanty zmieniają umysł? Co dzieje się pomiędzy działaniem leku na mózg a chwilą, w której człowiek zaczyna inaczej myśleć, odczuwać emocje i patrzeć na świat? I dlaczego w procesie poprawy tak duże zn
#67 - Czy mamy wolną wolę? Dyskusje z naukowcami
Czy mamy wolną wolę? Czy w dokładnie tej samej sytuacji naprawdę moglibyśmy podjąć inną decyzję? Skąd biorą się nasze myśli, intencje i poczucie kontroli? I czy porzucenie wolnej woli musi oznaczać, że nasze decyzje nie mają znaczenia?
W dzisiejszym, trochę eksperymentalnym odcinku wracam do tematu, który pojawia się w podcaście od samego początku. Najpierw przypominam, dlaczego odrzucam wolną wol
#66 - Czy światem rządzi przypadek? Kwanty, chaos i granice przewidywania | prof. Teodor Buchner
W tym odcinku rozmawiam z fizykiem prof. Teodorem Buchnerem o tym, czy mechanika kwantowa rzeczywiście dowodzi, że świat jest fundamentalnie losowy.
Czy mechanika kwantowa rzeczywiście dowodzi, że na najbardziej fundamentalnym poziomie świat jest losowy? Jej równania opisują deterministyczną ewolucję funkcji falowej, ale wyniki pomiarów możemy przewidywać jedynie z określonym prawdopodobieństwem.
#65 - Jak AI uczy się człowieka? Personalizacja, emocje i polskie modele | dr Jan Kocoń
W dzisiejszym odcinku rozmawiam z dr. Janem Koconiem z Katedry Sztucznej Inteligencji Politechniki Wrocławskiej o tym, czy AI rzeczywiście nas rozumie, jak rozpoznaje nasze emocje i preferencje oraz w jaki sposób może wpływać na nasze decyzje.
Modele językowe potrafią prowadzić coraz bardziej naturalne rozmowy, rozpoznawać emocjonalny wydźwięk naszych wypowiedzi i dopasowywać odpowiedzi do konkr
#64 - Czy można symulować życie? Ewolucja, emergencja i świadomość | prof. Maciej Komosiński
W tym odcinku rozmawiam z prof. Maciejem Komosińskim o sztucznym życiu, symulacjach ewolucji, emergencji, automatach komórkowych, złożoności i pytaniu, czy sztuczne systemy mogą kiedyś stać się świadome.
Czym jest życie i co właściwie musielibyśmy odtworzyć, żeby móc mówić o jego symulacji? Sztuczne życie pozwala spojrzeć na to pytanie z niezwykłej perspektywy, tworząc wirtualne środowiska, w któr
#63 - Czy Einstein wciąż wystarcza? Chaos i granice współczesnej kosmologii | prof. Sebastian Szybka
W tym odcinku rozmawiam z prof. Sebastianem Szybką o ogólnej teorii względności, chaosie, współczesnej kosmologii oraz granicach przewidywania w fizyce.
Ogólna teoria względności jest jedną z najlepiej potwierdzonych teorii współczesnej fizyki i stanowi podstawę dzisiejszej kosmologii. Zastosowanie jej do całego Wszechświata wymaga jednak daleko idącej ekstrapolacji, uproszczeń i założeń, których
#62 - Czy "ja" jest tylko konstruktem? Kontrola, akceptacja i sens | prof. Piotr Augustyniak
W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. Piotrem Augustyniakiem o poczuciu "ja", granicach naszej sprawczości, akceptacji oraz o tym, czy życie ma sens i w jaki sposób możemy go odnajdywać lub nadawać.
Choć na co dzień mamy poczucie, że istnieje w nas trwałe "ja", które podejmuje decyzje i kieruje naszym życiem, bliższe przyjrzenie się temu doświadczeniu szybko komplikuje ten obraz. Nasza tożsamość
#61- Jak wiele Wszechświata naprawdę widzimy? Kosmiczna sieć i ciemna materia | prof. Agnieszka Pollo
W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. Agnieszką Pollo o granicach obserwowalnego Wszechświata, o tym, czego nie jesteśmy w stanie zobaczyć, oraz o tym, jak astronomia próbuje poznawać rzeczywistość znajdującą się poza zasięgiem naszych teleskopów.
Pomimo coraz dokładniejszych teleskopów i rosnącej ilości danych obraz Wszechświata, którym dysponujemy, wciąż pozostaje niepełny. Wynika to nie tylko
#60 - Jak mózg tworzy naszą rzeczywistość? | prof. Jan Kamiński
W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. Janem Kamińskim o tajemnicach ludzkiego mózgu, ograniczeniach pamięci roboczej oraz o tym, dlaczego nasza rzeczywistość to tak naprawdę kontrolowana halucynacja.
Pomimo naszej rosnącej wiedzy o ludzkim mózgu, wciąż kryje on wiele tajemnic, a jego pełne zrozumienie wymaga nieustannych badań. Wynika to oczywiście z ogromnej złożoności tego narządu i potrzeby
#59 - Czy nasz wszechświat powstał w czarnej dziurze? | dr Nikodem Popławski
Czy nasz wszechświat może istnieć we wnętrzu czarnej dziury? Okazuje się, że taka hipoteza może być nie tylko sensowna z matematycznego punktu widzenia, ale dawałaby także przewidywania, które potencjalnie można by przetestować. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać na ten temat z dr. Nikodemem Popławskim, fizykiem teoretycznym z University of New Haven, zajmującym się kosmologią i
#58 - Trudny problem świadomości. Czego nauka wciąż nie potrafi wyjaśnić? | prof. Marek Pokropski
Dlaczego nasze subiektywne doświadczenie wciąż umyka nauce? W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. Markiem Pokropskim o świadomości, szukając odpowiedzi na pytania, które od lat definiują granice ludzkiego poznania.
Świadomość wciąż stanowi jeden z największych problemów, z jakimi mierzy się współczesna nauka. Z jednej strony jest to zagadnienie całkowicie fundamentalne, bo wszystko, czego możemy
#57 - Czy przyszłość wpływa na teraźniejszość? Wszechświat blokowy a teoria kwantowa | dr Jarosław Duda
W dzisiejszym odcinku moim gościem jest dr Jarosław Duda z którym rozmawiam o tym, czy przyszłość może wpływać na teraźniejszość i jak koncepcja wszechświata blokowego zmienia nasze rozumienie mechaniki kwantowej i natury czasu.
Czy przyszłość może wpływać na teraźniejszość? Okazuje się, że teoria względności Einsteina otwiera drzwi do takiego podejścia, sugerując istnienie wszechświata blokowego,
#56 - Co naprawdę nami steruje? Wolna wola, społeczeństwo i narodowe iluzje | prof. Andrzej Leder
W dzisiejszym odcinku moim gościem jest prof. Andrzej Leder, z którym rozmawiam o granicach wolnej woli, determinizmie społecznym i o tym, czy nasze decyzje są jedynie złudzeniem.
Myślę, że wszyscy zdajemy sobie sprawę, że nasze wybory są ograniczone, czy to przez prawo, kulturę, biologię naszych organizmów, a także fizykę. Jednak jak daleko sięga to ograniczenie i czy pozostawia miejsce na prawdz
#55 - Największe struktury Wszechświata: kosmiczna sieć i symulacje | prof. Wojciech Hellwing
W dzisiejszym odcinku o kosmicznej sieci rozmawiam z prof. Wojciechem Hellwingiem - specjalistą od wielkoskalowej struktury Wszechświata oraz kosmologii obliczeniowej.
Kosmiczna sieć stanowi jedno z najbardziej tajemniczych i ciekawych zagadnień obecnych w kosmologii. Okazuje się, że Wszechświat tworzy ogromne struktury, które charakteryzują się niezwykłą złożonością. Oczywiście rodzi to pytanie,
#54 - Komputery kwantowe, granice obliczeń i sztuczna inteligencja | prof. Michał Oszmaniec
W dzisiejszym odcinku rozmawiam o architekturze, barierach i prawdziwym potencjale komputerów kwantowych z prof. Michałem Oszmańcem z Centrum Fizyki Teoretycznej PAN. Maszyny te wydają się zajmować bardzo specyficzne miejsce w naszym obecnym technologicznym krajobrazie. Z jednej strony obiecują niezwykle dużo, w teorii mogąc rozwiązać problemy, z którymi klasyczne komputery po prostu nie mają szan
#53 - Czy pszczoły tworzą jeden umysł? Inteligencja i zachowanie | dr Michał Kolasa
W dzisiejszym odcinku moim gościem jest dr Michał Kolasa - biolog ewolucyjny pracujący w Instytucie Zootechniki, z którym rozmawiam o pszczołach, czyli jednych z najbardziej fascynujących stworzeń na Ziemi. Z jednej strony są one absolutnie niezbędne dla przetrwania całego ekosystemu, ale z drugiej stanowią niezwykły przykład organizacji społecznej, tworząc coś, co wielu naukowców nazywa superorga
#52 - Czy proste reguły tworzą Wszechświat? Złożoność, emergencja i AI | prof. Piotr Szymczak
W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. Piotrem Szymczakiem o jednej z największych tajemnic naszego Wszechświata: jak to możliwe, że z banalnie prostych reguł wyłaniają się tak niesamowicie złożone zjawiska?
Co więcej, obserwujemy to właściwie wszędzie - od atomów, poprzez układy biologiczne, aż po kosmologię. W dzisiejszym odcinku rozmawiamy o automatach komórkowych, chaosie, emergencji, roli ob
#51 - Przyszłość AI? Układy neuromorficzne i natura inteligencji | prof. Michał Matuszewski
Moim dzisiejszym gościem jest fizyk teoretyk, prof. Michał Matuszewski, z którym rozmawiamy o tym, jak fizyka kwantowa i układy neuromorficzne zmienić AI.
Sztuczna inteligencja niewątpliwie wkroczyła w nasze życie i obecnie stanowi jeden z najważniejszych tematów - zarówno technologicznych, jak i społecznych. Od strony technologicznej, obecne architektury sprzętowe mierzą się jednak z poważnymi p
#50 - Czym naprawdę jest grzybnia? Od biologicznych mechanizmów po inteligencję | prof. Marta Wrzosek
W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. dr hab. Martą Wrzosek - wybitną mykolożką, pracującą na Wydziale Biologii oraz w Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Warszawskiego.
Myślę, że grzyby to naprawdę fascynujące organizmy. Pomimo że stanowią jedną z największych i najbardziej zróżnicowanych grup organizmów na Ziemi, okazuje się, że wciąż wiemy o nich zaskakująco mało. Dlatego w dzisiejszym odcinku
#49 - Jak mózg rozumie matematykę? I dlaczego się jej boimy | prof. Mateusz Hohol
W tym odcinku moim gościem jest prof. Mateusz Hohol - kognitywista, autor książki "Umysł matematyczny" i dyrektor Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych UJ. Myślę, że można pokusić się o stwierdzenie, że rozwój matematyki jest jednym z najważniejszych filarów naszego postępu technologicznego, a co za tym idzie - społecznego. Pojawia się tutaj oczywiste pytanie: jak to się dzieje, że nasze mó
#48 - Czy istnieje prawdziwy przypadek? Fizyka kwantowa, chaos i wolna wola | dr hab. Michał Eckstein
W tym odcinku moim gościem jest dr hab. Michał Eckstein - fizyk z Instytutu Fizyki Teoretycznej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Przyznam, że dla mnie koncepcje determinizmu i losowości zawsze były niesamowicie ciekawe. Pomijając już nawet sam problem wolnej woli, to pytanie, czy wszystko zawsze ma swoją przyczynę, czy jednak na jakimś fundamentalnym poziomie ujawnia się losowość, zawsze wydawało mi
#47 - Fizyka społeczna, emergencja, media społecznościowe i AI | prof. Julian Sienkiewicz
W tym odcinku moim gościem jest prof. Julian Sienkiewicz - fizyk z Politechniki Warszawskiej, badacz układów złożonych oraz dynamiki społecznej.
Myślę, że wszyscy zdajemy sobie sprawę, że rządzą nami wpływy, których do końca nie rozumiemy. Mam tu na myśli algorytmy mediów społecznościowych, presję grupy, nasze niewidoczne powiązania sieciowe, czy wreszcie szersze normy kulturowe i prawo. Pojawia s
#46 - Czasoprzestrzeń, fale grawitacyjne i przyszłość fizyki | prof. Tomasz Bulik
W tym odcinku moim gościem jest prof. Tomasz Bulik - astrofizyk oraz dyrektor Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego.
Obraz czasoprzestrzeni wyłaniający się z ogólnej teorii względności jest niewątpliwie jednym z najważniejszych kroków w historii nauki. Okazało się, że o czasie i przestrzeni możemy myśleć jako o jednym bycie, który dodatkowo ulega odkształceniom. Jednak zrozumien
#45 - Czy "Ja" to iluzja? Naukowe oblicze medytacji, CBT i psychodeliki | prof. Paweł Holas
Moim dzisiejszym gościem jest prof. Paweł Holas, lekarz psychiatra, profesor na Wydziale Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego, certyfikowany terapeuta poznawczo-behawioralny oraz uznany ekspert mindfulness.
Pomimo, że wiemy coraz więcej o fizycznym działaniu naszego mózgu, wciąż nie potrafimy odpowiedzieć na absolutnie fundamentalne pytanie: dlaczego z tej plątaniny neuronów w ogóle wyłania się
#44 - Czy matematykę wymyślamy, czy odkrywamy? | prof. Dawid Kielak
W tym odcinku moim gościem jest prof. Dawid Kielak - wybitny matematyk z Oksfordu i laureat prestiżowej Nagrody Whiteheada. Matematyka niewątpliwie stanowi nasze najważniejsze narzędzie do opisywania Wszechświata. Jednak czy to oznacza, że Wszechświat jest matematyczny i czym tak właściwie jest matematyka?
Rozmawiamy o tym, czy matematyka jest obliczeniowa, jak sztuczna inteligencja wpływa na prac
#43 - Czy umysł to tylko skomplikowany algorytm? Modelowanie mózgu | prof. Daniel Wójcik
W tym odcinku moim gościem jest prof. Daniel Wójcik - fizyk, neuroinformatyk i neurobiolog z Instytutu Nenckiego. Myślę, że żyjemy w czasach, w których wszystko staje się danymi, a naukę zdominował paradygmat przetwarzania informacji. Nie inaczej jest z najbardziej skomplikowanym znanym nam narządem we Wszechświecie, czyli ludzkim mózgiem. Próby jego modelowania rodzą jednak fascynujące pytanie: c
#42 - Czarne dziury, gwiazdy neutronowe i sztuczna inteligencja | prof. Michał Bejger
Czarne dziury i gwiazdy neutronowe to miejsca, w których znana nam fizyka po prostu przestaje działać. Jednak okazuje się, że nie pozostajemy całkiem bezradni i dzięki nowym technologiom, takim jak sztuczna inteligencja, możemy coraz lepiej badać te tajemnicze obiekty. O tym, jak algorytmy pomagają nam dziś "słyszeć" zmarszczki czasoprzestrzeni, czym są gwiazdy neutronowe i czarne dziury oraz jak
#41 - Trudny problem świadomości, śpiączka i psychodeliki | prof. Marek Binder
Świadomość stanowi jedną z najbardziej fascynujących ale wciąż nierozwiązanych zagadek, z jakimi przyszło nam się mierzyć. Jednak to, że współczesna nauka nie potrafi jeszcze ostatecznie odpowiedzieć na pytanie, dlaczego świadomość w ogóle się pojawia, nie oznacza, że nie możemy badać jej mechanizmów. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z prof. Markiem Binderem zarówno o trudnym p
#40 - Inteligencja bez świadomości? Granice sztucznej inteligencji | prof. Piotr Sankowski
Sztuczna inteligencja to potencjalnie najbardziej rewolucyjna technologia, z jaką przyszło nam się mierzyć, a jej konsekwencje są właściwie niemożliwe do przewidzenia. To oczywiście sprawia, że jej zrozumienie staje się niezwykle istotne społecznie. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z prof. Piotrem Sankowskim nie tylko o samej technologii i najczęstszych nieporozumieniach, ale t
#39- Nowy stan skupienia materii? Kryształy Czasowe i łamanie symetrii | prof. Krzysztof Sacha
Myślę, że wszyscy wiemy, czym jest kryształ w przestrzeni. To regularna struktura, w której atomy układają się w powtarzalne wzory. Ale czy materia może krystalizować w czasie? I co to by w ogóle znaczyło?
W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z prof. Krzysztofem Sachą właśnie o kryształach czasowych, czyli nowym stanie materii, który krystalizuje w wymiarze czasowym, a nie przestrz
#38 - Czy życie może istnieć bez wody? Alternatywna biochemia Wenus | dr Janusz Pętkowski
Pytanie o to, czy życie mogło powstać nie tylko na Ziemi, ale także na innych planetach, jest jednym z najciekawszych wyzwań naukowych. Żeby mu sprostać, musimy pokonać nie tylko bariery technologiczne, ale także zrozumieć, jakie procesy w ogóle możemy nazywać życiem i jakie warunki muszą zaistnieć, aby mogło się ono utrzymać.
W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z dr. Januszem Pęt
#37 - Czy umysł to tylko obliczenia? Granice AI i świadomości | prof. Włodzisław Duch
Sztuczna inteligencja to niewątpliwie jedna z najistotniejszych i potencjalnie najbardziej rewolucyjnych technologii, z jaką przyszło nam się mierzyć. A jej skutki społeczne i ekonomiczne są właściwie niemożliwe do przewidzenia. Jednak oprócz wpływu, jaki będzie miała na społeczeństwo, pojawiają się także pytania o to, co te systemy mówią nam na temat samej natury inteligencji. W dzisiejszym odcin
#36 - Czy Wszechświat dąży do chaosu? Entropia, Informacja i Emergencja | prof. Robert Hołyst
Często można usłyszeć, że entropia całego Wszechświata nieuchronnie rośnie. Jednak czy możemy stosować to pojęcie do całego Kosmosu i uznać, że dąży on do nieporządku? Sama entropia rodzi także wiele pytań o to, skąd w ogóle wzięła się niska entropia i jak to wszystko łączy się z energią czy informacją. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z profesorem Robertem Hołystem właśnie na
#35 - Racjonalność, AI, Wolna Wola | prof. Bartosz Brożek
Ludzie od tysięcy lat zastanawiają się, czym jest racjonalność i co to znaczy być racjonalnym. Myślę, że to pytanie wraca w dzisiejszych czasach ze szczególną siłą, zwłaszcza że jesteśmy pod ogromnym wpływem mediów społecznościowych, rosnącej polaryzacji, baniek informacyjnych, a także coraz większego udziału sztucznej inteligencji w całym krajobrazie informacyjnym. W dzisiejszym odcinku miałem pr
#34 - Czy stałe fizyczne naprawdę są stałe? W poszukiwaniu Nowej Fizyki | prof. Piotr Wcisło
Mechanika kwantowa i oparte na niej teorie, takie jak Model Standardowy, to obecnie najlepszy opis rzeczywistości, jaki mamy. Jednak okazuje się, że aby ten model dawał prawidłowe przewidywania, pojawiają się w nim tak zwane stałe fundamentalne. Czyli liczby, których nie da się w żaden sposób wyprowadzić z teorii, a trzeba je po prostu zmierzyć. Rodzi to oczywiście całą gamę pytań. Od takich, czy
#33 - Dlaczego śpimy i po co nam sny? | dr Małgorzata Hołda
Wszyscy śpimy. Jednak okazuje się, że sen wciąż pozostaje dużą zagadką naukową. Pojawia się tutaj mnóstwo pytań: dlaczego w ogóle potrzebujemy snu? Czy marzenia senne mają jakąś funkcję? Co zmienia się w pracy mózgu, kiedy śpimy, i jak to wszystko łączy się z pamięcią, uczeniem się, zdrowiem, czy nawet świadomością?
W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z dr Małgorzatą Hołdą właśnie
#32 - Fizyka kwantowa: splątanie, nierówności Bella i nielokalność | prof. Jan Chwedeńczuk
Mechanika kwantowa jest naprawdę dziwna. Sam Richard Feynman miał powiedzieć, że „jeśli myślisz, że rozumiesz mechanikę kwantową, to znaczy, że jej nie rozumiesz”. Jednym z najbardziej nieintuicyjnych zjawisk w tej teorii jest tzw. splątanie kwantowe, to właśnie je Einstein nazwał „upiornym oddziaływaniem na odległość”. Okazuje się jednak, że problemów jest znacznie więcej i żeby w pełni docenić,
#31- Jak komórki przetwarzają informacje? | prof. Marta Miączyńska
Myślę, że ludzi od zawsze fascynowało, z czego jesteśmy zbudowani. Dziś większość z nas wie, że podstawowym budulcem naszego organizmu są komórki. Okazuje się jednak, że komórki są niesamowicie złożone, a zrozumienie procesu, w którym z jednej komórki powstaje cały ludzki organizm, wciąż stanowi ogromne wyzwanie naukowe. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z prof. Martą Miączyńską
#30 - Czarne dziury: Co o nich wiemy i jak badamy? | dr Maciej Wielgus
Czarne dziury to niewątpliwie jedne z najbardziej tajemniczych i fascynujących obiektów w naszym Wszechświecie. Okazuje się, że nie tylko istnieją, w co początkowo wątpił nawet Einstein, ale odgrywają kluczową rolę w formowaniu się galaktyk i wpływają na ich losy. Dziś wiemy już z dużą pewnością, że czarne dziury istnieją, a w 2019 roku udało się uzyskać pierwszy obraz jednej z nich. Jednak mimo r
#29 - Sztuczna Inteligencja: Czy można mieć z nią relacje? | dr Konrad Maj
Sztuczna inteligencja to obecnie bardzo gorący temat i to z wielu różnych perspektyw. Jedną z nich jest psychologia obcowania z tymi systemami, bo okazuje się, że obserwujemy rosnącą liczbę ludzi, którzy nie tylko używają ich do pomocy w wykonywaniu zadań, ale angażują się w głębsze i bardziej intymne konwersacje. Pojawia się tutaj oczywiście pytanie: jaki to może mieć wpływ na naszą psychikę? W d
#28 - Czy możemy poznać naturę Wszechświata? | dr Tomasz Miller
Matematyka jest niewątpliwie jedną z najważniejszych dziedzin ludzkiej aktywności intelektualnej i myślę, że każdy zdaje sobie sprawę, jak niezbędna jest jej rola w fizyce. Pojawia się jednak pytanie: dlaczego w ogóle możemy używać matematyki w fizyce i jakie są związki między tymi dwiema dziedzinami nauki?
W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z dr. Tomaszem Millerem właśnie o mate
#27 - Jak medytacja wpływa na mózg? | prof. Zuzanna Setkowicz- Janeczko
Mindfulness i medytacja, choć coraz popularniejsze w dzisiejszym świecie, często kojarzą się z kimś siedzącym i właściwie nicnierobiącym. To jednak bardzo mylne wyobrażenie, bo taka praktyka wcale nie jest bezczynnością, potrafi realnie wpływać na nasz mózg, a także ujawnić coś co może nie być oczywiste na temat samej natury naszego świadomego doświadczenia. Tutaj jednak pojawiają się pytania: jak
#26 - Chaos, Mechanika kwantowa, Emergencja, Wolna wola, Matematyka | prof. Marek Kuś
Otaczająca nas rzeczywistość jest skomplikowana, jednak dzięki nauce udało nam się przynajmniej częściowo poznać mechanizmy działania naszego Wszechświata. Okazuje się, że są one dużo dziwniejsze, niż ktokolwiek mógłby się spodziewać, ale ujawniają pewną strukturę rządzoną prawami fizyki. Powstaje więc naturalne pytanie: co możemy powiedzieć o tej strukturze i jej ewolucji w czasie? W dzisiejszym
#25 - Jak ewolucja ukształtowała nasze zachowania? | prof. Bogusław Pawłowski
Niewątpliwie nasze zachowania są jednymi z najbardziej skomplikowanych, jakie możemy zaobserwować w naturze. Myślę tutaj zarówno o tych indywidualnych, jak i grupowych, które pozwoliły nam sięgnąć znacznie dalej niż mogłaby pojedyncza jednostka. Naturalnie nasuwa się pytanie, jakie procesy sprawiły, że nasz gatunek osiągnął ten niespotykany wcześniej poziom rozwoju i złożoności zachowań. W dzisiej
#24 - Strach i lęk: co o nich wiemy i jak leczyć zaburzenia? | prof. Ewelina Knapska
Myślę, że wszyscy dobrze, a czasami może nawet za dobrze, znamy uczucie strachu i lęku. Zaburzenia lękowe nie tylko stanowią bardzo duży problem społeczny, ale zwiększają także ryzyko depresji, która jest obecnie jedną z najpowszechniejszych i najpoważniejszych chorób. Dlatego pojawiają się tutaj dwa duże pytania. Po pierwsze: jakie mechanizmy neurobiologiczne odpowiadają za pojawianie się strachu
#23 - Inteligencja, AI, Świadomość, Wolna Wola | dr Paweł Boguszewski
Inteligencja to z jednej strony pojęcie bardzo trudne do zdefiniowania, ale z drugiej, większość z nas ma pewną intuicję, czym ona jest. Obecnie to temat szczególnie ważny ze względu na rozwój systemów, którym coraz trudniej odmówić właśnie inteligencji. Dlatego w dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z neurobiologiem dr. Pawłem Boguszewskim, nie tylko o samej inteligencji i sztucznej
#22 - Placebo, nocebo i psychologia bólu | prof. Przemysław Bąbel
Myślę, że efekt placebo to zjawisko niesamowicie fascynujące, bo pokazuje, jaką siłę oddziaływania może mieć nasza psychika. W końcu jak to możliwe, że samo przekonanie o tym, że np. bierzemy jakiś lek, może nam pomóc i wywołać realne zmiany w organizmie, pomimo że tak naprawdę nie przyjęliśmy żadnej aktywnej substancji. Pojawia się tu mnóstwo pytań, zarówno o to, jakie mechanizmy sprawiają, że ef
#21 - Dlaczego świadomość jest tak trudnym problemem?
Temat świadomości wydaje się być jednym z najdziwniejszych zagadnień. Z jednej strony odnosi się do najważniejszej cechy naszego istnienia. W końcu wszystko, czego możemy w ogóle w życiu doświadczyć, możemy przeżyć tylko będąc świadomi. Z drugiej strony — nie mamy obecnie dobrego wytłumaczenia, czym jest świadomość ani jak powstaje, a to sprawia, że naukowcy i filozofowie opracowali dziesiątki, je
#20 - Teoria strun i związek fizyki z matematyką | prof. Piotr Sułkowski
Myślę, że każdy z nas chciałby wiedzieć, czy nasz wszechświat da się wytłumaczyć jedną spójną teorią. Fizykom już niejednokrotnie udało się dokonać tak zwanej unifikacji i połączyć pewne niezależne od siebie teorie w jedną. Jednak wciąż nieosiągalnym wyzwaniem pozostaje połączenie grawitacji z fizyką kwantową. I tutaj pojawia się teoria strun, która przez długi czas była jedną z najpoważniejszych
#19 - Czy świadomość można badać naukowo? | prof. Michał Wierzchoń
Świadomość stanowi jeden z największych otwartych problemów naukowych. Każdy z nas wie, jak to jest być świadomym, jako że to jedyny stan, w którym w ogóle mogą pojawiać się jakiekolwiek wewnętrzne doświadczenia. A jednak — z naukowego punktu widzenia — wciąż bardzo trudno odpowiedzieć na pytanie, jakie mechanizmy stoją za pojawieniem się świadomości i dlaczego w ogóle taki stan wsytępuje. Nie ozn
#18 - Wpływ jelit na funkcje poznawcze, Mikrobiota, Oś jelito-mózg | prof. Aneta Brzezicka
Myślę, że większość z nas spotkała się z określeniem „drugi mózg”, odnoszącym się do ogromnej liczby komórek nerwowych znajdujących się w jelitach. Okazuje się jednak, że komunikacja między jelitami a mózgiem jest znacznie bardziej złożona – angażuje nie tylko neurony, ale również m.in układ odpornościowy i mikrobiotę jelitową, a wszystko to ma realny wpływ na nasze samopoczucie, zdrowie psychiczn
#17 - Natura Światła, Komputery Kwantowe, Attofizyka | prof. Maciej Lewenstein
Światło od zawsze fascynowało ludzi — myślę, że wszyscy zdajemy sobie sprawę z tego, jak niezbędne jest do życia. Jednak odkrycia naukowe i badania nad światłem pokazały nam, że jego natura jest nie tylko dziwna — mam tu oczywiście na myśli kwantowe zachowania fotonów — ale także, że może ono mieć szerokie zastosowanie w technice, czy to w przesyle informacji, czy np. w obliczeniach kwantowych.
W
#16 - Jak działa umysł, pamięć i uczenie się? | prof. Leszek Kaczmarek
Zrozumienie działania ludzkiego mózgu wydaje się być jednym z najważniejszych, ale także najtrudniejszych wyzwań naukowych, przed jakimi stoimy. Trudność tego zadania wynika oczywiście z ogromnego skomplikowania tego narządu, ale łatwo zauważyć, że tylko dogłębne poznanie jego funkcjonowania może pozwolić nam leczyć ogromną liczbę problemów wynikających z jego nieprawidłowego działania — problemów
#15 - AI, Mózg, Interfejsy mózg-komputer, Wpływ technologii na społeczeństwo | prof. Piotr Durka
Trzeba przyznać, że żyjemy w ciekawych czasach.
Z jednej strony jesteśmy świadkami niesamowitego rozwoju nowych technologii, w szczególności sztucznej inteligencji, a z drugiej — wydaje się, że te innowacje nieuchronnie tworzą nowe problemy społeczne.
Do tego dochodzi rosnąca wiedza o naszym mózgu oraz intensywny rozwój interfejsów mózg–komputer — wszystko to sprawia, że coraz częściej pojawiają s
#14 - Sztuczna Inteligencja: Historia i Przyszłość | prof. Ryszard Tadeusiewicz
Termin sztuczna inteligencja nie ma jeszcze nawet 70 lat za to ma już za sobą dość burzliwą historię. Jest to historia nadziei i zawodów, udanych i nieudanych prób, ale także ciągłego rozwoju, który ostatecznie doprowadził do stworzenia algorytmów i systemów, którym coraz trudniej odmówić określenia inteligentne. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać właśnie o historii sztucznej in
#13 - Sztuczna Inteligencja: Zagrożenia i Świadomość | prof. Tomasz Trzciński
Temat sztucznej inteligencji jest obecnie jednym z najgorętszych zagadnień. Myślę, że każdy, kto śledzi rozwój tej technologii, zna uczucie jednoczesnej ekscytacji tym, co udało się dotychczas osiągnąć, połączonej z nutką strachu przed konsekwencjami i potencjalnymi zagrożeniami.
Z jednej strony możemy upatrywać w tej technologii rozwiązania wielu ludzkich problemów, ale z drugiej strony coraz bar
#12 - Demokracja: Czy może być bardziej sprawiedliwa? | Matematyka a wybór społeczny | prof. Piotr Skowron
Czy demokracja lub ogólnie wybór społeczny może być bardziej sprawiedliwy? Myślę, że wielu z nas nie zastanawia się nad tym i wychodzi z założenia, że po prostu idziemy głosować, głosy są liczone, a na tej podstawie dokonywany jest wybór. Jednak pojawia się pytanie – jak dokładnie liczone są te głosy? Okazuje się, że można opracować metody uznawane za lepsze lub bardziej sprawiedliwe niż te, które
#11 - Modelowanie Rzeczywistości: Wyzwania, Chaos, Emergencja, Wiarygodność | prof. Jacek Banasiak
Myślę, że do wartości i siły matematyki nikogo nie trzeba przekonywać. Każdy zdaje sobie sprawę, że ta dziedzina stanowi fundament współczesnej technologii, odkryć naukowych i jest nieodłączną częścią naszego zrozumienia świata. Jednak sądzę, że nie każdy może zdawać sobie sprawę, że mówiąc o matematyce, często mamy na myśli modele matematyczne – czyli to, jak za pomocą matematyki możemy opisywać
#10 - Zmiana Klimatu: Nauka, polityka i przyszłość | prof. Anita Bokwa
Temat zmian klimatu jest w naszych czasach dosyć kontrowersyjny, przede wszystkim dlatego, że mamy tu do czynienia nie tylko z kwestiami samej wiedzy naukowej o klimacie, ale także w ogromnej mierze z polityką i różnymi poglądami na to, co powinniśmy z tą wiedzą zrobić. Najczęściej to właśnie polityka wokół tego tematu — z wielu, w dużej mierze zrozumiałych względów — dzieli ludzi i sprawia, że tr
#9 - Wolna Wola: Dlaczego warto ją porzucić? | Odpowiedź na komentarze
Wiele osób martwi się, że porzucając koncepcję wolnej woli, tracimy istotny aspekt naszego człowieczeństwa, co może prowadzić do negatywnych zmian społecznych, nihilizmu, amoralnych zachowań, a także problemów w postrzeganiu nie tylko innych ludzi, ale i nas samych. Czy można nadać sens naszemu życiu, jeśli naprawdę zaakceptujemy, że nie mamy wolnej woli?
W dzisiejszym odcinku, odpowiadając na ko
#8 - Powstanie Wszechświata: Co wiemy o jego początkach? | prof. Krzysztof Turzyński
Myślę, że każdy z nas od czasu do czasu zastanawia się: skąd się to wszystko wzięło? Jako ludzie ewidentnie mamy potrzebę wyjaśnienia naszego istnienia, bo przez tysiące lat powstało tysiące opowieści na ten temat. Współcześnie jedną z takich historii pomaga nam opowiedzieć nauka, gdzie mamy do czynienia już nie tylko z wyobraźnią ludzką, ale wyobraźnią wspartą eksperymentalnymi dowodami. Oczywiśc
#7 - Jak geny, środowisko i przypadek kształtują nasze życie | prof. Ewa Bartnik
Wszyscy wiemy, że geny mają ogromny wpływ na to, kim jesteśmy. Ale jak istotny jest ten wpływ? Aby to zrozumieć, musimy najpierw dowiedzieć się, jak działa genetyka. Okazuje się, że jest to znacznie bardziej skomplikowane, niż wydawało się naukowcom na początku, kiedy dokonywano pierwszych odkryć w tej dziedzinie.
----------
W tym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z prof. Ewą Bartnik, genetyc
#6 - Kondycja nauki, problem reprodukcji, wpływ autorytetów, wzorce w nauce | dr Łukasz Lamża
Nasz świat jest skomplikowany. Myślę, że każdy to wie i czuje. Jest on jednak złożony nie tylko sam w sobie – dochodzi tu również, na pierwszy rzut oka oczywista, obserwacja, że tylko my, ludzie, osiągnęliśmy taki poziom inteligencji i ciekawości, że możemy go w ogóle badać. To oznacza, że mamy nie tylko wyzwanie związane ze złożonością świata, ale również jesteśmy zmuszeni badać go przez pryzmat
#5 - Natura rzeczywistości, cząstki elementarne, fizyka doświadczalna | dr hab. Paweł Malecki
Ludzie od tysięcy lat zastanawiają się, z czego tak naprawdę zbudowana jest nasza rzeczywistość. Dokonania naukowe pozwoliły nam uchylić rąbka tej tajemnicy, i okazało się, że świat w małych skalach jest nie tylko bardzo dziwny, ale i sprzeczny z naszymi codziennymi intuicjami. Jednak to nie oznacza, że nie możemy go badać. O tym, jak go badać i co obecnie wiemy na temat natury naszej rzeczywistoś
#4 - Świadomość i umysły zwierząt | Łukasz Kwiatek
Czy zwierzęta są świadome? A jeżeli tak, to jakie to niesie ze sobą implikacje? W dzisiejszym odcinku rozmawiam z Łukaszem Kwiatkiem o tym, czym jest świadomość, co nauka może powiedzieć o świadomości zwierząt, gdzie się znajduje granica tej świadomości (czy np. owady mogą być świadome). Omawiamy samoświadomość, etyczne implikacje wynikające z naszego podejścia do świadomości zwierząt, możliwość o
#3 - Jak mózg podejmuje decyzje, poczucie "ja", wolna wola | prof. Wojciech Glac
W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność i zaszczyt porozmawiać z prof. Wojciechem Glacem o neurobiologii podejmowania decyzji. Poruszyliśmy takie tematy jak rola kory czołowej i przedczołowej, rola układu limbicznego, interakcje między tymi układami, rola dopaminy, wpływ losowości na funkcjonowanie mózgu, rola pamięci, czym jest poczucie wewnętrznego "ja", a także jeden z moich ulubionych tematów
#2 - Świat i życie bez wolnej woli
W drugim odcinku podcastu zastanawiam się, jak porzucenie koncepcji wolnej woli wpływa na nasze postrzeganie świata. Jeżeli zaakceptujemy, że wolna wola nie ma potwierdzenia ani w naukowej analizie rzeczywistości, ani w naszym wewnętrznym doświadczeniu, co to naprawdę zmienia? Jak możemy rozumować i podejmować decyzje bez wolnej woli? Co z pojęciami takimi jak wina, kara, odpowiedzialność? Na te p
#1 - Dlaczego wolna wola jest iluzją?
W tym odcinku zmierzę się z jednym z najbardziej fundamentalnych i kontrowersyjnych tematów – wolną wolą oraz dlaczego jej nie mamy. Dla tych, którzy pierwszy raz spotykają się z tym zagadnieniem, może to brzmieć niewiarygodnie, ale jest to jedyny wniosek, który można wyciągnąć z obserwacji naszej rzeczywistości.
W ramach odcinka przedstawię najważniejsze, moim zdaniem, argumenty przeciwko idei wo
Rekomendowane
Gość Radia ZET
Czy szpiedzy rządzą światem? Podcast Severskiego i Niemczyka
Tomasz Drwal "Na pieńku"
Zbrodnie Bez Cenzury
Olga Herring True Crime
W związku ze śledztwem
Międzywojnie Podcast historyczny
Najlepsze kryminały
Paliwo z Roślin
Mój Świat
Straszne Historie na faktach
Wiadomości z końca świata
