Czas odzyskany
„Czas odzyskany” to podcast, w którym przyglądamy się ideom: temu, skąd się wzięły i jaką ogrywają rolę w naszym życiu. Reagujemy na aktualne wydarzenie kulturalne albo popkulturalne.
Odcinki
Szekspir i polityka. Gość: prof. dr hab. Maciej Gdula
„Szekspir wiedział wszystko" – to chyba Allan Bloom tak orzekł i sformułowanie weszło do potocznego języka. A co to jest, to wszystko? Między innymi to, w jaki sposób uniknąć tragedii – nie osobistej, a ogólnospołecznej. W ten sposób w swej najnowszej książce o Szekspirze pisze prof. Maciej Gdula, socjolog, były poseł i były wiceminister nauki, badając mechanizmy, wedle których społeczeństwa, w kt
Ameryka. Gość: dr Jan Tokarski
250 lat temu powstały Stany Zjednoczone. Do młodego podówczas kraju przyjechał na początku lat 30. XIX w. francuski dyletant i potomek arystokratycznej rodziny Alexis de Tocqueville, by w 1835 r. opublikować traktat „O demokracji w Ameryce” – który może i ma nieco mniej lat, niźli USA, ale prawie dwa wieki. Nieważne: pozostaje najlepszym studium amerykańskiego charakteru, sposobu rządzenia tym kra
Dyktatura. Gościni: Krystyna Kurczab-Redlich
Rozpoznać ją – z pozoru nic łatwiejszego, przecież z historii wiadomo, jak wygląda. A jednak: gdy się narodziła na nowo na przełomie wieków, ujrzenie, że to właśnie ona, trochę zajęła, zwłaszcza mieszkańcom Zachodu. Tłumaczono ją rosyjską duszą, rozmaitymi specyfikami tego kraju, i dopiero dziś powszechnie używa się pojęcia „dyktatura", by to, co dzieje się w kraju ze stolicą w Moskwie, opisać. Kt
Sarmatyzm. Gość: dr Paweł Rzewuski
Trudno o sposób życia i myślenia, który byłby w Polsce owiany czarniejszą legendą. Każdy się o tym uczy w szkole: Polska upadła, ponieważ szlachta, ponieważ złota wolność, ponieważ liberum veto. Gdyby nie sarmatyzm – ale by było! W ostatnich latach do takiego przesłania doszło jeszcze jedno, związane z tzw. „zwrotem ludowym” w historiografii: iż szlachcice chłopów traktowali jak Amerykanie niewoln
Polska męskość. Gość: prof. dr hab. Wojciech Śmieja
Czy „polski” mężczyzna w ogóle istnieje? Innymi słowy: czy w jakikolwiek sposób różni się od mężczyzny czeskiego albo francuskiego? W „Po męstwie” Wojciecha Śmiei odpowiedź brzmi: jak najbardziej, istnieje, i ukształtował go szereg raczej przykrych doświadczeń. Najpierw były to rozbiory, które wiązały się z utratą sprawczości. Następnie: nieudane zrywy niepodległościowe. Potem: pycha związana z II
Święta wojna. Gość: Piotr Paziński
Święta wojna – takimi słowami określił ten konflikt Mario Vargas Llosa w zbiorze esejów i reportaży z początku XXI w., ostatnio wznowionym nakładem wydawnictwa Znak. Powodów wznowienia łatwo się domyślić: od 7 października 2023 roku oczy całego świata znowu zwrócone są na Bliski Wschód, a kwestia Izraela i Palestyny stała się dla Zachodu kwestią tożsamościową (wystarczy spojrzeć na ostatnie wybory
Miłość. Gość: prof. dr hab. Tomasz Szlendak
Cóż prostszego – zobaczyć tę czy tego, dać się uderzyć piorunowi albo zostać przeszytym strzałą (metaforyczną albo wirtualną), i, bardzo proszę: do grobowej deski ma się z kim spędzać czas, dzielić radościami i problemami. Bywały epoki, gdy, w istocie, tak było najłatwiej, a miłość romantyczna, bo ten schemat opisałem wyżej, stanowiła najczęściej dominujący sposób na łączenie się ludzi w pary; nie
Przemoc. Gościni: Ishbel Szatrawska
Jakże ją zdefiniować? Wielu próbowało i wielu poległo. A przecież instynktownie wiemy, czym jest. Przecież: nie jesteśmy sobie wyobrazić bez niej świata i już Heraklit mówił, że jest matką wszystkiego. Oto ona: przemoc, która w pewnych historycznych momentach manifestuje się głośniej, a w pewnych ciszej. Nasz należy do tych pierwszych. By go pojąć, by zrozumieć wielkie nawoływanie i do przem
Złoty wiek. Gość: prof. dr hab. Marcin Piątkowski
Złote wieki ogłasza się później. Gdy się w nich żyje, zwyczajnie nie ma, po co tego robić, bo człowiek jest zbyt zajęty życiem i korzystaniem z dobrostanu, którego za dobrostan wcale nie uważa. To, że dobrze sobie żyje, jest dla niego przezroczyste jak powietrze. Kiedy zaś potem mówi o tym, że mu się wiodło, ma tendencję do mitologizowania tego okresu. I to nie tylko człowiek, a cały nar
Kozioł ofiarny. Gość: Jan Maciejewski
W drugim odcinku nowego sezonu podcastu „Czas odzyskany” o figurze kozła ofiarnego rozmawiamy z Janem Maciejewskim, autorem książki „Nic to! Dlaczego historia Polski musi się powtarzać”. Na czym polega figura kozła ofiarnego? Wspólnota go potrzebuje, bo sama może zawiązać się tylko wokół założycielskiego aktu przemocy, a akt przemocy trzeba przeprowadzić na kimś. Jednak najważniejsze w koźle ofiar
Centrum (polityczne i nie tylko). Gość: Lejb Fogelman
„Jest więc rzeczą widoczną, że najlepsza wspólnota polityczna składa się z obywateli stanu średniego i że te państwa są najlepiej rządzone, w których stan średni jest liczny, a jeśli to możliwe – silniejszy od obu pozostałych”. Tak pisał o tym dawno temu Arystoteles w „Polityce”, wiążąc obywateli stanu średniego z umiarkowanymi poglądami. Kto rozejrzy się po świecie dzisiaj, może spytać: gdzie są
Odwyk. Gość: Juliusz Strachota
Trendu nie da się nie zauważyć: gdzie kiedyś błyszczało wino i pieniło się piwo, jest trzeźwość. Oto korzystanie z używek – przede wszystkim z alkoholu – stanęło pod znakiem zapytania, reklamowanie go stało się w społecznym odczuciu zbrodnią, rynek zalały trunki zeroprocentowe. Skąd się ten trend wziął? Jak sprzedane zostało ludziom powstrzymywanie się?O tym rozmawiam z Juliuszem Strachotą – pisar
Zachód. Gościni: prof. Agata Bielik-Robson
Bywał mityczny – nie tylko w polskiej wyobraźni, w której przez długi czas to, co zachodnie, oznaczało zwyczajnie to, co lepsze. Nie: także we własnej, w której idea zachodniości wdarła się na postument i nie chciała z niego zejść. Potem, kiedy za sprawą kilku filozofów okazało się, że u jego podstaw stoją ludzkie popędy i przemoc, z cokołu zaczął spadać i spada do dzisiaj, bezustannie. Ale spaść
Sacrum. Gość: prof. Piotr Augustyniak
„Boga nie ma, jest życie” - taki tytuł nadał swojej najnowszej książce prof. Piotr Augustyniak, filozof, niegdysiejszy zakonnik. Zgromadzone w tym tomie teksty to próba opisu alternatywnego, wobec tego proponowanego przez chrześcijaństwo, doświadczenia duchowości. Takiego, w którym to nie instytucjonalna wspólnota, lecz indywidualne poczucie jedności z rzeczywistością jest ważne. Augustyniaka nazy
Służby. Gość: Vincent V. Severski
Są wszechwładne. Nieważne, kto zmienia się na fotelu prezydenta i premiera – za to, jak działa państwo, odpowiadają one, i jest w tym coś pozytywnego. Stanowią przecież grono ludzi dobieranych na zasadach merytokratycznych. To tylko jeden z wielu mitów, jakimi obrosły tajne służby – ten, który ustawia ramę dla innych, w których mogą się dziać wybuchy, szantaże, wszystko.Gdzie kończy się mit służb,
Oligarchia. Gość: dr Igor Czernecki
Długo się wydawało, że oligarchia jest wyłącznie na Wschodzie – tam, gdzie na styku biznesu i polityki rodzą się bajeczne fortuny, ich posiadacz wszakże łatwo może wypaść z politycznych łask. Tymczasem co najmniej od wyboru Donalda Trumpa na prezydenta USA coraz głośniej mówi się o tym, że oligarchia powstaje w krajach Zachodu. Czy da się jej uniknąć? To dobre pytanie, bo: jak całkowicie wyplenić
Mizantropia. Gość: Krzysztof Varga
Świat jest wstrętny, a przede wszystkim ludzie. Najlepiej byłoby uciec od nich na pustynię. Albo ukryć się w lesie. Albo w chacie na dalekiej prowincji – wszystko to jednak wszakże tak, by ludzie o tym wiedzieli, bo bez wiedzy tych, których darzymy niechęcią, o tym, że ich ową niechęcią darzymy – nie ma mizantropii. Ona jest tematem dzisiejszego odcinka, a pretekstem do rozmowy – nowa powieść Krzy
Cykle historyczne. Gość: Marcin Giełzak
Czy historia przebiega według pewnych ustalonych praw i czy da się ją nie tylko zrozumieć, ale też przewidzieć? W dziejach ludzkiej myśli wielu było takich, którzy uważali, że tak. W XXI wieku do ich grona dołączył Peter Turchin, rosyjsko-amerykański biolog i, jak sam nazwał tę dziedzinę, kliodynamik. W wydanej w Polsce pracy „Czasy ostateczne” stworzył koncepcję cyklu historycznego wynikającego z
Diabeł. Gość: Andrzej Chyra
Wiemy, jaki jest – to człowiek obdarzony bogactwem i dobrym smakiem, jak śpiewał Mick Jagger. No, może nie człowiek, ale przecież, jak sam stwierdza w „Fauście”, nic, co ludzkie nie jest mu obca. O kim mowa? O Belzebubie, o Lucyferze, o Gwieździe Zarannej, o Mefiście, o Przeciwniku, o Królu Much. Miana można mnożyć i mnożyć: mowa o diable, figurze, która od kilku stuleci przyciąga i fascynuje, zja
Wieczna chwała. Gość: Szczepan Twardoch
Gdyby Achilles został w domu, żyłby długo i szczęśliwie. Postanowił jednak pójść na wojnę, bo tylko tam możliwe było zdobycie tego, czego pragnął: wiecznej chwały. Czy dzisiaj na wojnę chodzi się z tego samego powodu? Czy faktycznie się taką chwałę zdobywa, czy jednak, wróciwszy do świata, którego bronił, niegdysiejszy żołnierz jest chodzącym wyrzutem sumienia tych, którzy walczyć nie poszli, zost
Język. Gość: Maciej Makselon
„Język się zmienia” – to sformułowanie, które w ostatnich latach, jeśli nie dekadach, urosło do rangi szlagwortu. Warto się nad nim jednak pochylić i spytać: a czy nie jest przypadkiem tak, że jest zmieniany? Czy nie jest tak, że język jest polem bitwy, na którym wydarza się kulturowe starcie, pierwszą instancją oceniająca, co w społeczeństwie dopuszczalne, a co nie?To tematy odcinka „Czas odzyska
Dziaderstwo. Gość: Marcin Meller
Właściwie, to nie wiadomo, skąd ten termin się wziął, ale wkroczywszy do języka, zdobył go szturmem. O „dziaderstwie”, przez przeciwników używania tego słowa uznawanym za ageistowskie i mizoandryczne, przeczytać można w mediach, ale też usłyszeć na ulicy. Jest elementem naszej wojny kulturowej. Zawarta jest w nim też wizja męskości.W tym odcinku o fenomenie tego terminu staramy się porozmawiać na
III RP. Gość: prof. Antoni Dudek
Czy kiedy wydarza się historyczny przełom, ci, którzy w nim uczestniczą, wiedzą, że się wydarza? To pytanie szczególne w kontekście losów III Rzeczpospolitej i tego, jak ona powstała. Czy komuniści i solidarnościowcy wiedzieli, że pewien ustrój pada, i czy wierzyli w ten padający ustrój? Jaki pomysł mieli na nowy? Kto pierwszy zauważył, że Polska stała się ziemią niczyją i ktoś, kto ma odrobinę ta
Gamifikacja. Gość: Tomek Bagiński
Wyobraź sobie świat, w którym praca nie jest konieczna, bo wszelkie podstawowe potrzeby człowiek ma zapewnione. Co znika? Sens życia, którego praca jest najlepszym i najbardziej podstawowym dostarczycielem. Rodzi się potrzeba uczynienia z naszej egzystencji gry, przeskakiwania kolejnych leveli, wykonywania questa za questem, byle tylko móc odpowiedzieć sobie na pytanie: Po co jest się na tej plan
Życie sekretne. Gość: dr Ewa Stusińska
Pornografia była zawsze – tak powiedzą niektórzy. Na greckiej czy etruskiej wazie przedstawiano erotyczne stosunki, w pałacach arystokratów wisiały obrazy pełne nagich ciał. To uniwersalne, że po takie manifestacje sekretnej sfery naszego życia sięgamy, dając się zaspokoić popędom, i technologiczne przemiany nie mają tu nic do rzeczy. To pogląd, jaki staram się w tym odcinku z moją gościnią zwalcz
Wysiłek. Gość: Xawery Żuławski
Udało się jemu lub jej, ponieważ po prostu się udało, bo tak złożyły się nad nim albo nad nią gwiazdy. Przyszło łatwo, jako konsekwencja naturalnych zdolności, wrodzonego talentu. Albo dlatego, że wszystko załatwili rodzice, bo za sprawą urodzenia w takim a takim domu miał albo miała w życiu łatwiej – to komentarze, które często słyszy się po czyimś wielkim sukcesie w dziedzinie, która nie może by
Ciągłość. Gość: Pablopavo
Co łączy Polaków AD 2024 z tymi z 1914 albo z 1814 roku? Czy można mówić, że jedni z drugich wynikają? A może ciągłość naszej historii została kiedyś zerwana, więc wszystko zaczęło się na nowo? Może zaczyna się na nowo przy okazji każdych wyborów, które wygrywa niegdyś opozycyjna partia? Jak znaleźć w samym sobie to, co Amerykanie nazywają integrity, pewnego rodzaju konsekwencj
Przywództwo. Gościni: dr hab. Małgorzata Zachara-Szymańska
Cezar, Napoleon, Piłsudski, de Gaulle, Obama: historię świata można by napisać nazwiskami wielkich politycznych przywódców. Oczywiście, byłaby to pewna wersja tej historii, istotne jest jednak, że zapotrzebowanie na nią się pojawia, co znajduje swoje odbicie w innym zapotrzebowaniu: na wielkiego przywódcę w naszej epoce. Nie chodzi o polityka, który będzie dzierżył stanowisko prezydenta albo
Odyseja. Gość: Wit Szostak
Pod Troją walczył dekadę.Kolejną wędrował przez Morze Jońskie. Był pierwszym nowoczesnym bohaterem literackim – nie nośnikiem mitu, ale człowiekiem, skomplikowanym i niejednoznacznym. Mowa, oczywiście, o Odyseuszu, który jest bohaterem ostatniego odcinka „Czasu odzyskanego” w tym sezonie. Nowe, dokonane przez Antoniego Liberę, tłumaczenie eposu Homera na język polski jest pretekstem do rozmowy. Go
Persona. Gość: Mariusz Szczygieł
It’s the singer, not the song – stwierdził kiedyś Mick Jagger. Nie chodzi o to, co ktoś, kto śpiewa – śpiewa, co ktoś, kto maluje –maluje, co ktoś, kto pisze – pisze, ale o to, kim on sam bądź ona sama jest, ponieważ to właśnie taka persona działa na publiczność jak światło, do którego zlatują się ćmy. W tym odcinku „Czasu odzyskanego” zajmujemy się wymyślaniem samego siebie, tworzeniem własnego w
Trauma. Gość: prof. dr hab. Michał Bilewicz
Wszyscy diagnozują u siebie traumy. Wszyscy szukają we własnej przeszłości wydarzeń, które ich negatywnie ukształtowały, a ich wyparcie zaważyło na ich życiu. Ten odcinek „Czasu odzyskanego” opowiada nie o traumie indywidualnej, lecz o narodowej. Pretekstem jest „Traumaland”, nowa książka prof. Michała Bilewicza z Centrum Badań nad Uprzedzeniami na Wydziale Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego.
Zdrada, część druga: Judasz. Gość: Tomasz Terlikowski
Wiadomo, że zdradził i dostał za to trzydzieści srebrników – mało, jak na ówczesną siłę nabywczą tej kwoty. Dlaczego zdradził, skoro nie dla pieniędzy? Może dlatego, że widział w Jezusie politycznego przywódcę, który wyzwoli Jerozolimę spod panowania Rzymian? A może był do tego predestynowany?W drugiej części dyptyku na temat zdrady przyglądamy się historii Judasza, a gościem, który o nim opowiada
Brudna wspólnota. Gościni: Katarzyna Bonda
Ja wiem, że ty jesteś umoczony, ty zaś wiesz, że ja jestem umoczony. Wiemy też, że umoczeni są nasi koledzy i oni wiedzą, że umoczeni jesteśmy my. Tak, w skrócie, wygląda schemat brudnej wspólnoty, której uczestnicy mają się wzajemnie w szachu, a patologiczne zachowania są na porządku dziennym. Brudnymi wspólnotami mogą być polityczne oligarchie, ale też grupy ludzi, których połączyło to, że zrobi
Zdrada, część pierwsza. Gość: dr Jarosław Kuisz
Są takie nazwy własne, które – chociaż odnoszą się do wydarzeń sprzed lat – zrozumiałe są świetnie i dzisiaj. W Polsce należy do nich „Targowica”. Miejsce podpisania konfederacji przeciwników reformowania Rzeczpospolitej Obojga Narodów podjętego przez Sejm Czteroletni przenikło do naszej zbiorowej wyobraźni jako synonim zdrady, czy też szczególnego jej rodzaju – zdrady narodowej. O niej traktuje d
Populizm. Gość: prof. Wojciech Sadurski
Gościem nowego odcinka „Czasu odzyskanego” jest prof. Wojciech Sadurski, konstytucjonalista związany z Uniwersytetem w Sydney, visiting professor na uczelniach Princeton, Yale i w Nowym Jorku, autor książki „Pandemia populistów”. Analizujemy, jak populizm działa – w jaki sposób zagarnia instytucje, wynaturza je i sprawia, że pracują na jego korzyść. A po co właściwie poruszać ten temat? Zagrożenie
Głód życia. Gość: Jerzy Skolimowski
Ponad pół wieku zajęło filmowi Jerzego Skolimowskiego „Na samym dnie”, by trafić na polskie ekrany. Obraz opowiada o szczególnym momencie w dziejach świata, gdy ludzie byli głodni życia. Dojrzały wówczas dwa pokolenia – ostatnie przedwojenne i wojenne oraz pierwsze powojenne.Gościem premierowego odcinka piątego sezonu „Czasu odzyskanego” jest Jerzy Skolimowski, reżyser, malarz, laureat nagród na f
Zemsta. Gość: Jarosław Gwizdak
Wyobraź sobie taką scenę: oto jesteś na sali sądowej, gdzie po wielu latach sędzia skazuje twojego oponenta w procesie na karę wieloletniego więzienia. Co czujesz? Czy satysfakcję, że sprawiedliwości stało się zadość i został przywrócony ład społeczny, czy może radość, że ktoś, komu nie życzyłeś(-aś) dobrze, został pognębiony i jego życie nie będzie już odtąd specjalnie wesołe? W wypadku numer dwa
Historia. Gość: Wilhelm Sasnal
Oto trzeci odcinek minicyklu „Czasu odzyskanego” o XX wieku – a w nim obecność tego stulecia ciążąca nad nami dziś; obecność, której intensywność jest tym większa, im więcej dzieje się na świecie zła. Ostatnio uwidoczniła się po ataku Hamasu na Izrael z 7 października 2023 roku, gdy nagle do dyskursu wróciły takie terminy, jak „Deklaracja Balfoura”, „Deklaracja niepodległości z 1948 roku”, „wojna
Ideologie. Gość: Mikołaj Łoziński
Nie rozumiesz świata, a chciałbyś bądź chciałabyś go zrozumieć, i to w stu procentach? Nic prostszego – powie ideolog. Oto metoda, by go całościowo wyjaśnić, wyjaśnić też, czemu nie wygląda tak, jak powinien, i stwierdzić, punkt po punkcie, co musi się w nim zmienić. – Bierz! –doda, a w niektórych okresach posłucha go całkiem sporo zrozpaczonych osób. Takim momentem był XX wiek, szczególnie jego p
Polski. Gość: Andrzej Seweryn
To nie literówka w nazwie odcinka, bo nie ma co się oszukiwać, że jest jedna. Są – to na sto procent – Polski dwie, a może jeszcze więcej. I jeżeli coś je łączy, to to, że jedna żywi niechęć do drugiej, uważając, że lepiej by było, gdyby zniknęła, a przynajmniej: nie odzywała się, kiedy druga urządza cały kraj. Niektórzy twierdzą, że te Polski to trumny Piłsudskiego i Dmowskiego, inni – że to oświ
Nałóg. Gość: Jakub Żulczyk
Himilsbach, który wódką wprowadzał baśniowy element do rzeczywistości; Zbyszek Cybulski podpalający u Wajdy w „Popiele i diamencie” kieliszki spirytusu; zakąszający wódkę erudycyjnymi cytatami bohater „Pod Mocnym Aniołem” Pilcha. Dlaczego w powojennej polskiej kulturze właśnie tak, z życzliwością i fascynacją, podchodzono do nałogu alkoholowego? Jakub Żulczyk twierdzi: bo wódką znieczulano się po
Zabobon. Gość: prof. dr hab. Adam Leszczyński
Szczepionki powodują autyzm. „Protokoły mędrców Syjonu” to dowód na żydowski spisek, przedsięwzięty celem rządzenia światem. Nie było pandemii, to wszystko wymyślone. Przykłady współczesnych zabobonów można mnożyć – ale można też zauważyć, że lwia część z nich, zwłaszcza ta odnosząca się do sfery medycyny, ma sporo przodków i przodkiń, którzy i które kształtowali zbiorową wyobraźnię w poprzednich
Incelizm. Gościni: Patrycja Wieczorkiewicz
Skąd się wzięli incele? Jak sami siebie postrzegają? Czy oprócz przymusowego celibatu coś ich wyróżnia? Nienawiść do kobiet? Poczucie zagubienia? Bunt przeciwko systemowi? O przegrywach rozmawiam z Patrycją Wieczorkiewicz, która razem z Aleksandrą Herzyk napisała książkę „Przegryw. Mężczyźni w pułapce gniewu i samotności”. This podcast uses the following third-party services for analysis
Prawda. Gość: Jacek Dukaj
Donald Trump wygrał wybory prezydenckie w Stanach Zjednoczonych. Brexit okaże się dla Wielkiej Brytanii wielką ekonomiczną dźwignią. W Ukrainie rządzą faszyści, rosyjscy żołnierze tylko ten kraj denazyfikują, a właściwie to nie ma tam żadnych rosyjskich żołnierzy. To tylko kilka przykładów fake newsów, jakie zalewały przestrzeń dyskursu w ostatnich latach. Były kłamstwem, ale przez wielu ich
Władza. Gość: Aleksander Kwaśniewski
Korumpuje. Jest pożądana. Służy do zmieniania świata, jest się też przez nią zmienianym. Jest ograniczana i próbuje się wyrwać na wolność – jak gwałtownie, zależy od tego, kto ją dzierży. To, oczywiście, władza – temat specjalnego odcinka „Czasu odzyskanego”, którego gościem jest Aleksander Kwaśniewski, prezydent Polski w latach 1995-2005, jeden z architektów III RP. Aleksander Kwaśniewski sprawow
Zbrodnia. Gość: Wojciech Chmielarz
Ten temat - i to nie tylko jego praktyczne realizacje - fascynuje, i są na to twarde dowody: lwia część rynku książkowego na świecie to kryminały, podcasty true crime są w czołówce najchętniej słuchanych i w USA, i u nas, co popularniejszy serial to kryminał. Dlaczego pragniemy to czytać, tego słuchać, to oglądać? Czy interesuje nas tylko, że X wziął nóż i pozbawił życia Y-a, czy może jednak coś
Orient. Gościni: Jagoda Grondecka
Podobno jest tam ciepło, ba, bywa, że gorąco. Podobno są tam palmy. Podobno w miasteczkach są wąskie uliczki, a na dziedzińcach domów fontanny, w domach zaś żyją mężczyźni z haremami żon. Podobno na targach trzeba się - zgodnie z nazwą - targować, kupując kolorowe przyprawy. Podobno na prowincji jest mnóstwo kóz. Podobno, podobno, podobno. Oto Orient - nie faktyczna strona świata, lecz wyobrażenie
Bieda. Gość: Jan Śpiewak
Poruszanie tego tematu budzi oczywisty i jasny sprzeciw. W końcu: to stan, który dotyka boleśnie, a nie służy podcastowej rozmowie. Dlaczego go więc, mimo wszystko, brać na warsztat? Dlatego, że, jak bogactwo, omawiane w odcinku poprzednim, z Janem J. Zygmuntowskim, jest tematem dzisiejszej kultury, tak jest nim też bieda: starczy przypomnieć Parasite, Beef, Squid Game. Dzisiejsze spojrzenie na ni
Bogactwo. Gość: Jan J. Zygmuntowski
Oglądamy ich, i to, jakimi pieniędzmi obracają, pociąga nas - głównie dlatego, że są one nie do pomyślenia, i to, co można za nie kupić, także. Lot prywatnym samolotem ze Stanów do Europy? Rezydencje rozsiane po całym świecie? Koszulka polo za przeciętną roczną pensję niewykwalifikowanego pracownika? To wszystko rzeczy, których lwia część ludzi nigdy nie doświadczy i nigdy nie będzie ich posiadała
Wyznanie. Gość: Marek Bieńczyk
Zalewa nas literatura konfesyjna. Jest jej mnóstwo, jest na szczytach list bestsellerów, nie tylko w Polsce, ale też w krajach anglo-, francusko- i niemieckojęzycznych. Zostaje uhonorowana najważniejszymi nagrodami (najlepszym dowodem na to Nobel dla Annie Ernaux). Skąd wzięła się jej popularność? Dlaczego w 2023 r. chcemy czytać ludzi, którzy piszą o sobie. I nie udają, że tego nie robią, nie ubi
Polak-katolik. Gość: prof. dr hab. Andrzej Leder
Ukazuje się reportaż jednej ze stacji telewizyjnych, którego autorzy dowodzą, że Jan Paweł II wiedział o przypadkach molestowania w kurii krakowskiej - poparcie dla papieża rośnie. Ukazuje się film braci Sekielskich „Tylko nie mów nikomu” - reakcją społeczeństwa jest wsparcie dla Kościoła. Ale też: mają miejsce największe po 1989 r. protesty i jeśli są skierowane przeciwko jakiejś instytucji, to s
Obywatelstwo. Gość: prof. dr hab. Adam Bodnar
Kiedy Putin najechał Ukrainę, mnóstwo obywateli Rosji uciekło ze swojego kraju. Spotkali się wówczas z reakcją: „powinni tam wracać i walczyć z tyranem, nie są naszym problemem”. Czy tyran jednak jest ich? Do jakiego stopnia bycie obywatelem danego państwa nas definiuje, wyznacza nasze obowiązki? Dlaczego nie możemy się od niego odciąć i po prostu żyć? Co to w ogóle w post-narodowym świecie znaczy
Zmiana. Gościni: Joanna Bator
1 stycznia wszystko ulegnie metamorfozie, ponieważ zaczął się nowy rok. Albo 1 marca, ponieważ zaczął się nowy miesiąc. Albo, gdy opozycja wygra wybory parlamentarne w Polsce. Albo, kiedy umrze Władimir Putin. Kiedy będę w związku z tą kobietą bądź z tym mężczyzną. Gdy zrzucę kilka kilogramów, kiedy ubiorę się w lepsze ciuchy, nabędę nowy samochód, telefon, komputer. Kiedy się przeprowadzę. Kiedy
Dialog. Gościni: prof. dr hab. Karolina Wigura
Ja widzę ten problem - aborcję, in vitro, związki partnerskie, cokolwiek, co rozpala emocje Polaków - w ten sposób, ty je widzisz w inny; porozmawiajmy więc. Kiedyś, być może, tak wyglądało podejście do istotnych problemów, ale dzisiaj już nie wygląda. Dialog, jeśli się odbywa, to między zwolennikami tego samego zdania na ich temat, którzy rozmawiają ze sobą po to, by się w danym przekonaniu utwie
Rodzina. Gościni: Katarzyna Figura
Dla 83 proc. Polaków „szczęście rodzinne” wciąż jest wartością nadrzędną – tak przynajmniej wskazuje badanie CBOS z 2019 roku. Nie precyzuje jednak, co znaczy dla nas rodzinność. Czy chodzi o wszystkich splecionych więzami pokrewieństwa i powinowactwa? A może tylko o wybranych? A może o rodzinę z wyboru? Co więcej, co to jest „szczęście”? Czy mówimy o zdrowej relacji, w której wnuk, stryj, matka,
Koniec technologii. Gościni: prof. dr hab. Aleksandra Przegalińska
Masowe zwolnienia w firmach technologicznych. Widmo bankructwa Twittera, niedawno zakupionego przez Elona Muska za prawie 50 miliardów dolarów. Lecące na łeb, na szyję kursy kryptowalut, skokowy spadek wartości NFT, które jeszcze na początku 2022 roku były warte ciężkie pieniądze. Tryumf chatu GPT 3 - sztuczna inteligencja potrafi już pisać wiersze i piosenki, potrafi także tworzyć coś, co niby je
Wstyd. Gość: Jacek Poniedziałek
Niewłaściwie użyty sztuciec podczas eleganckiej kolacji. Poczucie, że nie jesteśmy wystarczająco dobrze ubrani, bo nas na to nie stać. Przekonanie, że wszyscy o czymś wiedzą, tylko my nie wiemy, a nie wiemy dlatego, że jesteśmy z niższej warstwy społecznej. Możliwych jest wiele innych zachowań, które łączy ta potworna emocja: wstyd, o zabarwieniu - przede wszystkim - klasowym. O takim wstydzie pis
Europa Środkowa. Gość: Ziemowit Szczerek
Była sobie raz Europa, która była unikalna, inna od Wschodu i od Zachodu - i pewnego razu ta Europa została porwana. Kulturowo zachodnia, politycznie stała się Wschodem - i do dzisiaj stara się z tego porwania, z którego w międzyczasie została ocalona, wygrzebać. Tak przynajmniej brzmi teza ze słynnego eseju Milana Kundery „Zachód porwany albo tragedia Europy Środkowej”. Czym dziś jest ten region
Wojna płci. Gościni: prof. dr hab. Magdalena Środa
Dane są nieubłagane: młode Polki i młodzi Polacy to już niemal dwa różne narody. Podczas gdy te pierwsze na potęgę się liberalizują, zdobywają wykształcenie i przeprowadzają się ze wsi do miast, ci drudzy częściej idą radykalnie na prawo, wykształcenie lekceważą i zostają w miejscowościach, w których się urodzili. Te pierwsze szukają partnerów, ci drudzy – partnerek, trudno jednak oczekiwać, by ud
Beztroska. Gość: Michał Kempa
Świat, w którym nie ma zmartwień i życie, w którym nie ma zobowiązań: stałych związków, dzieci, odpowiedzialności za drugiego człowieka. Jest za to: dobra zabawa i spore pieniądze płynące z niezbyt ciężkiej - przynajmniej na pierwszy rzut oka - pracy. Brzmi jak marzenie, czy jednak jak udręka? A może brzmi niemoralnie, kiedy innym zaczyna się żyć coraz ciężej - ponieważ wojna, ponieważ inflacja i
Koniec świata. Gość: Tomasz Stawiszyński
Trafi w nas wielki meteoryt. Ugotujemy się w wyniku apokalipsy klimatycznej. Rozgorzeje nuklearna wojna między Rosją i Stanami Zjednoczonymi, a prędko po nuklearnej wojnie nastąpi nuklearna zima. Ziemia wybuchnie, bo tak przewidzieli lata temu Majowie. Tajemnicza choroba wybije pół ludzkości - zresztą, co tam: pół, całą ludzkość. Obdarzone sztuczną inteligencją roboty zyskają samoświadomość i zems
Wojna pokoleń. Gość: Jacek Żakowski
Najmłodsze pokolenie, domagające się zmienienia świata pracy, nie robi żadnej rewolucji i wszelkie jego internetowe akcje są niewiele warte, komentuje dziennikarz i publicysta Jacek Żakowski, po tym jak trochę uspokoiła się burza po słowach prof. Marcina Matczaka o braku gotowości u młodych pracowania po 16 godzin na dobę, żeby osiągnąć sukces. O tym bowiem rozmawiamy: o wojnie pokoleń. Czy w ost
Dorosłość. Gość: Andrzej Saramonowicz
Dorosłość nie jest dziś w cenie. Jej kulturowych eksponentów spotyka zawołanie: „OK, boomer” i oskarżenia o to, że zniszczyli świat; że nie rozumieją rzeczywistości, w której żyją, bo tę ostatnią, tak właściwie, należy raczej czuć, niż rozumieć. Dorosłym nikt nie chce być, zresztą – wielu nie może. Materialne wskaźniki dorosłości – takie jak na przykład własne mieszkanie – są w naszych czasach nie
Popkulturowa nostalgia. Gość: prof. dr hab. Marcin Napiórkowski
Największy filmowy hit ostatniego lata - Top Gun: Maverick, kontynuacja hitu sprzed ponad trzech dekad. Najpopularniejsze seriale tej jesieni - Pierścienie Władzy, ponowne zanurzenie w świat Śródziemia znany z trylogii Petera Jacksona, i Ród smoka, powrót do Westeros. Jurassic World, czyli sequel Parku Jurajskiego. Kolejne odsłony franczyz Marvela i DC. Powroty do postaci i aktorów z Gwiezdnych wo
Rasa. Gość: Przemysław Wielgosz
Wielkie marsze Black Lives Matter w wakacje roku 2020, po śmierci George’a Floyda. Setki niechętnych komentarzy, gdy okaże się, że któryś serwis streamingowy postanowił obsadzić czarnoskórą osobę w miejscu białej. Renesans zainteresowania losami pańszczyzny w Polsce. Obalanie pomników George’a Washingtona, właściciela niewolników, i Winstona Churchilla, który swą karierę zapoczątkował w kolonialny
Polska rewolucja seksualna. Gościni: Sylwia Chutnik
Był rok 1955. Stalin umarł dwa lata wcześniej, Bierut jeszcze żył, ale w powietrzu czuć było nadchodzącą odwilż. W takich okolicznościach w Warszawie odbył się V Światowy Festiwal Młodzieży i Studentów. Do Polski zjechali młodzi ludzie z krajów demokracji ludowej, by Polaków poznać i, być może przede wszystkim, iść z nimi do łóżka. Festiwal był momentem polskiej rewolucji seksualnej.Czy jednak: mo
Opowieść narodowa. Gościni: Ilona Łepkowska
Dlaczego w późnym PRL-u polska widownia pokochała komedie erotyczne w stylu „Och, Karol”, po 2004 r. - cukierkową stylistykę w rodzaju „Magdy M.” i „Tylko mnie kochaj”, a potem brutalne filmy Wojciecha Smarzowskiego i Patryka Vegi? Co taki wybór filmów i seriali mówi o nas jako o społeczeństwie, i w którą stronę wajcha publicznych gustów przechyli się w najbliższym czasie? O tym wszystkim mówi Ilo
Pieniądze. Gość: Hubert Urbański
– W pewnym momencie po prostu przestałem spoglądać na ceny – mówi gość pierwszego odcinka drugiego sezonu „Czasu odzyskanego” Hubert Urbański. Rozmawiamy z nim o tym, z czym z racji prowadzenia „Milionerów”, nieodmiennie się kojarzy – o pieniądzach. Jakie miejsce zajmują w naszej wyobraźni?Dlaczego bowiem to milion, wart dzisiaj o wiele mniej niż kiedy „Milionerzy” trafili na antenę, stał się nie
Czas odzyskany, odc. 8: Sława. Goście: Muniek Staszczyk, Karolina Korwin Piotrowska
Nie ma chyba potężniejszego narkotyku, bo ten pociąga za sobą wszystkie inne: pieniądze, zainteresowanie erotyczne, władzę nad tym, co ludzie myślą i co robią. Oto ona: sława. W tym odcinku „Czasu odzyskanego” przyglądamy się temu, jak się zmieniała na przestrzeni wieków, szczególnie: w Polsce po upadku żelaznej kurtyny, korzystając z wiedzy dwójki gości: praktyka i teoretyczki. Pretekstem jest fi
Czas odzyskany, odc. 7: Naród. Goście: Konstanty Gebert, dr Katarzyna Kasia
Czy cancelować rosyjską kulturę? To pytanie, które wielu zadaje sobie po 24 lutego 2022 roku. Z jednej strony: wydaje się naturalne, że w dobie wojny solidaryzujemy się z ofiarą, nie z najeźdźcą - więc nie ma co wzmacniać soft power tego ostatniego. Nawet więc, jeśli nie zrezygnować z Czechowa i Rachmaninowa na zawsze, to przynajmniej na jakiś czas. Z drugiej: co mają oni do tego, co robią czołgi?
Czas odzyskany, odc. 6: Ucieczka. Goście: Łukasz Orbitowski, Andrzej Franaszek
„Czas odzyskany” to podcast, w którym przyglądamy się ideom: temu, skąd się wzięły i jaką pełnią rolę w naszym życiu. Pretekstem do każdego przyjrzenia się jest aktualne wydarzenie kulturalne albo pop-kulturalne. W tym odcinku ideą jest ucieczka - z trzech powodów. Po pierwsze: okoliczności dziejowych. Po drugie: powieści Łukasza Orbitowskiego „Chodź ze mną”. Po trzecie: zbioru esejów Andrzeja Fra
Czas odzyskany, odc. 5: Millenialskość. Goście: Maciej Marcisz, Oliwia Bosomtwe
„Czas odzyskany” to podkast, w którym przyglądamy się ideom: temu, skąd się wzięły i jaką pełnią rolę w naszym życiu. Pretekstem do każdego przyjrzenia się jest aktualne wydarzenie kulturalne, pop-kulturalne, nowy film, bądź książka. W tym odcinku ideą jest millenialskość, z racji publikacji „Gdzie jesteś, piękny świecie?” Sally Rooney.
Irlandzka pisarka kilka lat temu szturmem wbiła się na listy
Czas odzyskany, odc. 4: Chaos. Goście: Bartłomiej Sienkiewicz, Edwin Bendyk
„Czas odzyskany” to podcast, w którym przyglądamy się ideom: temu, skąd się wzięły i jaką pełnią rolę w naszym życiu. Pretekstem do każdego przyjrzenia się jest aktualne wydarzenie kulturalne, pop-kulturalne, nowy film, książka - bądź rocznica jej ukazania się. W tym odcinku ideą jest chaos, z racji setnej rocznicy publikacji „Ziemi jałowej” T. S. Eliota, która ukazała się w 1922 roku - w szczegól
Czas odzyskany, odc. 3: Klasy. Goście: Dorota Masłowska i Sławomir Sierakowski
„Czas odzyskany” to podcast, w którym przyglądamy się ideom: temu, skąd się wzięły i jaką pełnią rolę w naszym życiu. Pretekstem do każdego przyjrzenia się jest aktualne wydarzenie kulturalne albo pop-kulturalne. W tym odcinku ideą jest klasa społeczna - z racji „Innych ludzi” w reżyserii Aleksandry Terpińskiej na podstawie poematu Doroty Masłowskiej.To opowieść o kilku dniach z życia paru warszaw
Czas odzyskany, odc. 2: Dzieciństwo. Goście: Marta Szarejko i Grzegorz Kasdepke
„Czas odzyskany” to podcast, w którym przyglądamy się ideom: temu, skąd się wzięły i jaką odgrywają rolę w naszym życiu. Pretekstem są aktualne wydarzenia kulturalne i pop-kulturalne. Ideą tego odcinka jest dzieciństwo – temat filmów „Belfast” w reżyserii Kennetha Branagha, „To była ręka Boga” Paola Sorrentino oraz „C’mon C’mon” Mike’a Millsa. Dwa pierwsze to nostalgiczne powroty: do Irlandii lat
Czas odzyskany, odc. 1: Konsekwencja, Goście: Dariusz Rosiak, Anna Dziewit-Meller
„Czas odzyskany” to podcast, w którym przyglądamy się ideom: temu, skąd się wzięły i jaką ogrywają rolę w naszym życiu. Reagujemy na aktualne wydarzenie kulturalne albo popkulturalne. W tym odcinku ideą jest konsekwencja – z racji „Oczu Tammy Faye” dostępnych na Netfliksie. To opowieść o tym, jak popularna teleewangelistka z USA lat 80. XX wieku straciła sławę i pozycję, gdy wyszły na jaw rozmaite
