Prof. Antoni Dudek: Rzeczypospolite
„Rzeczypospolite” to historyczno-polityczny podcast prof. Antoniego Dudka, jednego z najwybitniejszych znawców dziejów współczesnej Polski. W każdym odcinku autor wraz z zaproszonymi ekspertami odkrywa kulisy wydarzeń, które kształtowały losy II Rzeczpospolitej, przebieg II wojny światowej, mechanizmy władzy w PRL oraz początki III RP.
Odcinki
70. rocznica rewolty robotniczej w Poznaniu
Obchodzimy 70. rocznicę rewolty robotniczej w Poznaniu (czerwiec 1956). Jak doszło do tego, że praworządna Wielkopolska stała się aeną największego buntu przeciwko władzy komunistycznej w pierwszych dekadach PRL-u? O tym rozmawiamy z prof. Rafałem Reczkiem, dyrektorem Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Poznaniu
Jakub Dymek z książką "Rewolucja ambicji: Jak zmienia się Polska?"
Przez trzy dekady po transformacji Polska goniła Zachód, a elity polityczne podporządkowywały temu celowi swoje działania. W ostatniej dekadzie ten projekt został zrealizowany - twierdzi Jakub Dymek w książce "Rewolucja ambicji: Jak zmienia się Polska?".
„Ołtarz w cieniu pandemii, wojny, krzywd i niepokojów”. Rola Kościoła w III RP
Druga faza politycznej epoki „dobrej zmiany”, przypadająca na lata 2019-2023, postawiła przed publiczną misją Kościoła katolickiego w Polsce wyzwania zupełnie wyjątkowe. Z jednej strony była to konieczność zmierzenia się ze skutkami pandemii Covid-19, z drugiej strony – obowiązek odpowiedzi na pełnoskalową agresję Rosji na Ukrainę 24 lutego 2022 r. i związaną z nią falę uchodźców wojennych szukają
Późny PRL i początek transformacji w stosunkach z USA
Od pomocy, przez sankcje, po konkretne oczekiwania przemian politycznych i gospodarczych – tak w skrócie można by opisać stosunek władz amerykańskich do Polski w latach 80. i na początku kolejnej dekady ubiegłego wieku. Z czasem kwestie gospodarcze zaczęły być ważniejsze od politycznych. Jakie były przełomowe momenty dla tych relacji? Do czego dążyły polskie i amerykańskie władze?
Gościem "Rzeczyp
Wielkie migracje z Polski do Niemiec w latach 1950-1991
W latach 1950-1991 z Polski do Niemiec wyjechało prawie półtora miliona osób. Kim byli? Polakami czy Niemcami? Jaka była ich motywacja do opuszczenia rodzinnych stron? Odczuwali przynależność do kultury niemieckiej? Mieli dość życia w siermiężnych warunkach "realnego socjalizmu" i wykorzystywali okazję, stworzoną przez państwo niemieckie? A może jako Ślązacy, Kaszubi i Mazurzy nie mogli odnaleźć s
Polacy i Ukraińcy w II Rzeczypospolitej. Między lojalizmem a radykalizmem
Jaki był stosunek do II Rzeczypospolitej Ukraińskiego Zjednoczenia Narodowo-Demokratycznego, a jaki Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów? Dlaczego celem zamachów ounowców byli politycy, którzy sprzyjali Ukraińcom? Z czego wynikało zaostrzenie przez rząd sanacyjny po 1938 roku polityki wobec Ukraińców? O relacjach polsko-ukraińskich w dwudziestoleciu międzywojennym opowiadał w "Rzeczypospolitych"
To on stał za zbrodnią pomorską w 1939 roku. Polakożerca Ludolf von Alvenslebe
Ludolf von Alvenslebe był nazistą z przekonania, wiernym "ideałom" partii, zaufanym człowiekiem Heinricha Himmlera. Gdy III Rzesza najechała Polskę, kierował na podbitych terenach Selbstschutz Westpreuβen – paramilitarną formacją, słynącą z okrucieństwa. Przyczynił się w ten sposób do śmierci tysięcy Polaków, głównie przedstawicieli inteligencji. Nie znał litości. Był absolutnie przekonany o słusz
"Życie codzienne kobiet w PRL" książka Błażeja Brzostka
Gościem prof. Antoniego Dudka był prof. Błażej Brzostek - historyk pracujący na Uniwersytecie Warszawskim i w Muzeum Warszawy. Opowiadał o swojej książce pt. "Życie codzienne kobiet w PRL". Brzostek rekonstruuje świat kobiet w tym okresie - często trywializowany lub wręcz pomijany w historiografii - sięgając przede wszystkim po ich osobiste doświadczenia utrwalone w pamiętnikach, poradnikach, czas
Prof. Rafał Stobiecki o swojej książce "Jerzego Giedroycia przygoda z rewizjonizmem"
Antoni Dudek rozmawia z prof. Uniwersytetu Łódzkiego Rafałem Stobieckim na temat książki jego autorstwa - "Jerzego Giedroycia przygoda z rewizjonizmem". W rozmowie m.in. o tym, dlaczego Maisons-Laffitte to część emigracji niepasującej do ogólnie przyjętego stereotypu.
Dzieje międzywojnia w książce "Zredukowani. O społecznych skutkach Wielkiego Kryzysu"
"Liczby nie powiedzą nam wszystkiego o niedostatku tamtych lat. Międzywojenna bieda miała również twarz konkretnych ludzi. Bezrobotnych kobiet i mężczyzn marznących w kolejce po zapomogę. Rajzerów wlokących się gościńcami od wsi do wsi i od miasteczka do miasteczka w poszukiwaniu pracy" pisze Kamil Piskała w książce "Zredukowani. O społecznych skutkach Wielkiego Kryzysu".
Zdzisław Najder: literaturoznawca i wywrotowiec
Wróg PRL-u (co potwierdził wyrok śmierci z 1983 roku), orędownik demokracji, który od połowy lat 70. zapowiadał miejsce Polski we Wspólnocie Europejskiej... O Zdzisławie Najderze prof. Antoni Dudek rozmawiał ze Zbigniewem Gluzą, autorem książki "Najder. Wywrotowiec".
Niestrudzony poszukiwacz Melchior Wańkowicz. Gość: dr Łukasz Garbal
Pisarz, reporter, korespondent wojenny, komentator społeczny. Podróżnik, uchodźca, dysydent. Marketingowiec, copywriter, influencer, celebryta. Do opisania Melchiora Wańkowicza można użyć każdego z tych określeń. Gościem prof. Antoniego Dudka jest dr Łukasz Garbal – biograf Melchiora Wańkowicza.
Dyktatura marszałka Piłsudskiego. Gość: prof. Mariusz Wołos
Dlaczego Józef Piłsudski zdecydował się na zamach majowy? Z jakich powodów nie został prezydentem, mimo że sejm wybrał go na to stanowisko? Jakimi kryteriami kierował się przy doborze współpracowników? Skąd wzięło się zaostrzenie kursu wobec opozycji w lecie 1930 roku? Jak ocenić politykę gospodarczą piłsudczyków w czasie Wielkiego Kryzysu? Gościem prof. Antoniego Dudka będzie prof. Mariusz Wołos
Działalność wywiadu w Watykanie. Gość: dr Władysław Bułhak
Jaką rolę odgrywały plotki w powojennej Polsce? Goście: prof. Adam Dziurok i dr Sebastian Rosenbaum
Profesor Adam Dziurok i doktor Sebastian Rosenbaum opowiedzieli w audycji o roli plotek w powojennej Polsce, zjawisku pozornie błahym, a w rzeczywistości niosącym ogromny ładunek społeczny i polityczny...
Stosunek Kościoła do "Solidarności". Wsparcie z dozą ostrożności. Gość: prof. Rafał Łatka
Wbrew obiegowym sądom stosunek Kościoła do "Solidarności" nie był jednoznaczny. Obok wsparcia, sporo było w nim ostrożności. Czego się obawiano? Którzy z hierarchów byli najprzychylniejsi, a którzy wykazywali się największą rezerwą? W jaki sposób i dlaczego stanowisko episkopatu ewoluowało?
"Franciszek Szlachcic. Biografia między służbami specjalnymi a polityką". Książka Anny Sobór-Świderskiej
Człowiek z nizin społecznych, który po drugiej wojnie światowej wkroczył na salony władzy Polski Ludowej. Związany ze służbami specjalnymi, dotarł do stanowiska ministra spraw wewnętrznych. Zdaniem wielu faktycznie stał się drugim – po Edwardzie Gierku - człowiekiem w partii i państwie. Jakie były jego relacje ze stroną radziecką? Co doprowadziło do jego upadku?
Czerwiec 1976. Protest, który zmienił PRL
Wszystko zaczęło się w grudniu 1970 roku” – mówi dr Paweł Sasanka, gość prof. Antoniego Dudka w najnowszym odcinku podcastu „Rzeczypospolite”. Czerwiec 1976 roku to moment przesilenia – PRL szykowała się na wzrost napięcia społecznego, ale nie spodziewała się, że jego epicentrum znajdzie się w Radomiu, Płocku i Ursusie. Skąd ten wybuch? Jakie były kulisy decyzji o podwyżkach cen i jak zareagował a
Awans społeczny w PRL: kto awansował, kiedy i jak to naprawdę wyglądało?
W najnowszym odcinku podcastu „Rzeczypospolite” prof. Antoni Dudek rozmawia z dr Magdą Szcześniak – kulturoznawczynią z Uniwersytetu Warszawskiego i autorką książki „Poruszeni. Awans i emocje w socjalistycznej Polsce”. To rozmowa o emocjach związanych z awansem, o napięciach klasowych, rozczarowaniach i nadziejach – a także o tym, jak socjalistyczne marzenie o równości zderzało się z rzeczywistośc
Sądy specjalne w GG: ekspresowe wyroki w służbie nazistów w Generalnym Gubernatorstwie
Szybkie, surowe i podporządkowane ideologii – takie były niemieckie sądy specjalne działające w Generalnym Gubernatorstwie w latach 1939–1945. Orzekały w sprawach kryminalnych, gospodarczych i politycznych, wydając wyroki w trybie błyskawicznym, często zgodnie z politycznymi dyrektywami. Niemal wszyscy sędziowie byli członkami NSDAP.
O tym, jak funkcjonowały te instytucje, dlaczego miały taką siłę
Przewrót majowy Piłsudskiego – historia i konsekwencje
W najnowszym odcinku podcastu Rzeczypospolite Antoniego Dudka gościem jest prof. Andrzej Chojnowski, historyk z Uniwersytetu Warszawskiego, który opowiada o znaczeniu przewrotu majowego z 1926 roku i politycznej spuściźnie Józefa Piłsudskiego. Maj to miesiąc szczególny w życiu Marszałka – nie tylko z powodu zamachu stanu, który zmienił losy II RP, ale także dlatego, że 12 maja przypada 90. rocznic
Wojciech Jaruzelski – kim naprawdę był? Rozmowa z dr. Robertem Spałkiem (IPN)
Wojciech Jaruzelski – bohater, oportunista czy tragiczna postać polskiej historii? W tym odcinku podcastu Rzeczypospolite prof. Antoni Dudek rozmawia z dr. Robertem Spałkiem z Instytutu Pamięci Narodowej – redaktorem naukowym świeżo wydanej książki „Dekada Jaruzelskiego. Z historii politycznej PRL 1980–1989/90”.
Kim naprawdę był generał Jaruzelski – twórca stanu wojennego i ostatni I sekretarz PZP
Wojsko w II RP – elita narodu czy państwo w państwie?
W dwudziestoleciu międzywojennym Wojsko Polskie nie było jedynie armią – było instytucją formującą obywateli, kształtującą kulturę i wpływającą na politykę.
Dlaczego armia zyskała tak wyjątkowy status? Jakie były tego konsekwencje społeczne i polityczne? I czy to dziedzictwo przetrwało do dziś?
W najnowszym odcinku podcastu „Rzeczypospolite” prof. Antoni Dudek rozmawia z prof. Marcinem Kruszyńskim
Tajniacy PRL – kim byli funkcjonariusze bezpieki?
Kim byli funkcjonariusze SB i UB w PRL? Czy ich kariery wynikały z ideologicznego zaangażowania, czy z przymusu? Jakie mieli wykształcenie, skąd pochodzili i jak spędzali czas wolny? W nowym odcinku „Rzeczypospolitych Antoniego Dudka” gościem jest prof. Piotr Osęka, historyk i dyrektor Instytutu Studiów Politycznych PAN.
Rzeczpospolita kryzysowa – historia państwa na krawędzi
Dwudziestolecie międzywojenne w Polsce często bywa romantyzowane – jako czas odbudowy państwowości, wielkich nazwisk i spektakularnych zwycięstw. Ale rzeczywistość była znacznie bardziej brutalna. Wojna z bolszewikami, pucze, zamachy stanu, wielki głód na Kresach, hiperinflacja, upadki rządów, rozczarowujący sojusznicy i nadciągający cień kolejnej wojny – to tylko niektóre z wyzwań, z jakimi musia
Jak komunistyczne władze badały nastroje społeczne w PRL
Otwieranie korespondencji, podsłuchy, listy do Polskiego Radia i Telewizji Polskiej, rozmowy z tajnymi współpracownikami - między innymi w ten sposób badano nastroje społeczne w Polsce Ludowej. Jaki użytek robiła z tej wiedzy władza? Kto zapoczątkował badania metodami quasi-socjologicznymi? Profesor Antoni Dudek zaprasza do nowego odcinka podcastu "Rzeczypospolite".
Tragedia Górnośląska 1945. Masakry, gwałty, deportacje
W styczniu 1945 roku Armia Czerwona i NKWD wkroczyły na Górny Śląsk. Zamiast wyzwolenia – nastał czas przemocy, bezprawnych egzekucji, gwałtów, masowych aresztowań i deportacji tysięcy mieszkańców regionu. W najnowszym odcinku „Rzeczypospolite” prof. Antoni Dudek rozmawia z dr. Bogusławem Traczem z katowickiego IPN o dramatycznych wydarzeniach, ich tle, skali, ofiarach i o tym, dlaczego przez dzie
Marian Jurczyk – opozycjonista, agent, prezydent. Historia człowieka uznanego za „szczególnie niebezpiecznego”
Kim był Marian Jurczyk? Opozycjonista i prezydent Szczecina, uznany przez władze PRL za „szczególnie niebezpiecznego”. Prof. Antoni Dudek rozmawia z dr. Michałem Siedziako, historykiem z Uniwersytetu Szczecińskiego i autorem biografii Mariana Jurczyka, o jego burzliwej drodze – od współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa, przez działalność w „Solidarności”, aż po wybór na prezydenta Szczecina w wolnej
Jak rodziła się Polska? Od Mieszka do Chrobrego
Czy początki naszego państwa to efekt przemyślanej strategii, czy raczej seria szczęśliwych zbiegów okoliczności?
W najnowszym odcinku podcastu Rzeczypospolite prof. Antoni Dudek rozmawia z prof. Przemysławem Urbańczykiem – archeologiem i mediewistą z UKSW – o tym: 📜 co naprawdę wiemy o początkach państwa Mieszka, 🏰 gdzie była pierwsza stolica, ⚔️ co odziedziczył Bolesław Chrobry i co z tym zrobił
Księża, którzy wybrali lojalność wobec władz PRL
Byli duchownymi, ale bardziej lojalnymi wobec władz PRL-u niż hierarchii kościelnej. W audycji opowiadaliśmy o tzw. księżach patriotach.
Wędrówka ludów po II wojnie światowej
Wojna się kończy. Sowieci na nowo wytyczają granice Europy Wschodniej. Rozpoczyna się wielka wędrówka ludów. Oficjalnie to "dobrowolna ewakuacja".
Aleksander Kwaśniewski - spektakularna kariera na styku dwóch systemów
Cudowne dziecko z Białogardu, błyskotliwy działacz studencki, zdolny redaktor naczelny i najmłodszy minister, a potem polityk, który przeprowadził postkomunistów przez pierwsze lata transformacji do pełni władzy w 1995 roku. O Aleksandrze Kwaśniewskim rozmawialiśmy w Dwójce z autorem jego biografii - Michałem Sutowskim.
Kolaboracja - przyczyny i konsekwencje
Dlaczego jednostki i społeczeństwa kolaborują? Czym kolaboracja różni się od zdrady? Co powoduje, że niektóre przypadki kolaboracji są rozgrzeszane, a inne potępiane przez otoczenie?
Jak ks. Jerzy Popiełuszko stał się duszpasterzem warszawskich hutników
- Nie znalazłem żadnego konkretnego dokumentu na ten temat. Jak zdążyłem się jednak zorientować, ks. Jerzy Popiełuszko wszystko co czynił konsultował przynajmniej z ks. proboszczem Teofilem Boguckim, który był hierarchą Kościoła - mówił w Dwójce dr Tadeusz Ruzikowski, autor książki "Solidarni w Hucie Warszawa 1980–1989".
Polskie antykomunistyczne podziemie
Najdzielniejsi z dzielnych czy błędni rycerze? Romantyczni ideowcy czy przesiąknięci przemocą, bojący się powrotu do normalności weterani? Jakkolwiek wyobrażamy sobie antykomunistyczne podziemie po wojnie, prawda wygląda jeszcze inaczej – przekonują prof. Rafał Wnuk i dr Sławomir Poleszak.
Konfederacja Polski Niepodległej - ważny element antykomunistycznej opozycji
W 1979 roku twórcy Konfederacji Polski Niepodległej deklarowali, że ich celem jest odzyskanie przez Polskę niepodległości i upadek systemu komunistycznego. Ogłosili, że KPN jest pierwszą od powstania żelaznej kurtyny niezależną partią polityczną, która legalnymi metodami chce pozbawić władzy polskich komunistów.
Spory po 1989 roku nt. wydarzeń historycznych. Jak oceniano Powstanie Warszawskie?
Książka "Konflikt pamięci. Polska po przemianach systemowych 1989 roku" przedstawia spory nt. wydarzeń historycznych. W audycji z cyklu "Rzeczypospolite" dr Anna Ratke-Majewska - politolog z Uniwersytetu Zielonogórskiego i autorka książki - opowiedziała o największych takich dyskusjach. Pierwszą z nich był spór o ocenę Powstania Warszawskiego.
Ucieczka ambasadorów PRL do USA. Dlaczego Spasowski i Rurarz poprosili o azyl polityczny?
Romuald Spasowski i Zdzisław Rurarz to wysocy rangą dyplomaci w PRL, którzy zdecydowali się poprosić o azyl w USA. Miało to miejsce tuż po wprowadzeniu stanu wojennego w naszym kraju. Prof. Patryk Pleskot, autor książki "Rurarz, Spasowski - żywoty równoległe", zdradził w audycji "Rzeczypospolite" motywacje obu dyplomatów oraz opowiedział o ich karierach i życiu po ucieczce.
Jak wyglądała emigracja w PRL? "Co 17 mieszkaniec wyjechał na stałe"
Komunistyczna Polska w powszechnej opinii uchodzi za państwo, z którego było ciężko wyjechać. W ten sposób wyglądała polityka komunistów w pierwszych latach. Później jednak rzeczywistość była inna. O wyjazdach zagranicznych w PRL w audycji "Rzeczypospolite" w Programie 2 Polskiego Radia opowiedział prof. Dariusz Stola.
Biografia Warszawy. Historia miasta z perspektywy zbioru doświadczeń
Warszawa ma bogatą, ale i trudną historię. Prof. Błażej Brzostek w książce "Wstecz. Historia Warszawy do początku" przedstawia ją z perspektywy zbioru indywidualnych doświadczeń. W audycji "Rzeczypospolite" opowiedział o tym, dlaczego wybrał taki sposób przedstawienia historii miasta oraz odpowiedział na zarzuty o pokazywaniu tylko złej strony Warszawy.
Portret polskich socjalistów pierwszej połowy XX w.
Gościem audycji z cyklu "Rzeczpospolite" był Przemysław Prekiel, autor książek poświęconych działalności polskich socjalistów.
Fenomen kultury studenckiej w PRL
W jakim stopniu kluby i festiwale studenckie tworzyły przestrzenie wolności? Jak wpływały na ich funkcjonowanie przełomy polityczne i zmiany społeczne? W "Rzeczypospolitych" przypomnieliśmy rozmowę z dr. Konradem Rokickim, autorem książki "Kluby studenckie w Warszawie 1956–1980".
Tajny areszt wewnętrzny z czasów stalinowskich
Jesienią 1945 roku budynki u zbiegu ulicy Koszykowej i alei Stalina zajęła komunistyczna bezpieka. W piwnicach warszawskich kamienic, teraz przekształconych w biurowce MBP, urządzono areszt wewnętrzny.
Caritas i jego historia w czasach PRL-u
Jaki był stosunek władz komunistycznych do powstającego tuż po II wojnie światowej Caritasu? O historii tej organizacji charytatywnej w czasach PRL-u opowiadał w audycji "Rzeczypospolite" ks. prof. Dominik Zamiatała.
Gospodarka II RP - reforma monetarna i nie tylko
Gościem audycji z cyklu "Rzeczypospolite" był prof. Włodzimierz Mędrzecki z Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk. Rozmawialiśmy o gospodarce II RP.
Władysław Bieńkowski - od PZPR do KOR
Gościem tego wydania audycji "Rzeczypospolite" był dr Bartłomiej Kapica, autor książki "Władysław Bieńkowski. Biografia polityczna".
Europa Środkowo-Wschodnia okresu przemian ustrojowych
Gościem tego wydania audycji "Rzeczypospolite" był dr Michał Przeperski z Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk oraz Muzeum Historii Polski.
Od PRL do III RP. Transformacja ustrojowa
Gościem "Rzeczypospolitych" był dr Jacek Sokołowski – politolog i prawnik z Uniwersytetu Jagiellońskiego, autor książki "Transnaród. Polacy w poszukiwaniu politycznej formy".
I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ "Solidarność"
W kolejnej audycji z cyklu "Rzeczypospolite" cofnęliśmy się do jesieni 1981 roku, gdy odbył się I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ "Solidarność".
Afera Bergu - bezpieka uderza w środowiska emigracyjne
Tematem tego wydania audycji z cyklu "Rzeczypospolite" była tzw. Afera Bergu. O tym, na czym ona polegała, rozmawialiśmy z profesorem Rafałem Wnukiem - historykiem z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Październik '56 w Polsce i przyczyny odwilży politycznej
Gościem audycji "Rzeczypospolite" był dr Paweł Sasanka z Instytutu Pamięci Narodowej. Rozmawialiśmy o wydarzeniach października 1956 roku w Polsce.
"Wybory" do Sejmu w czasach PRL-u
Na czym polegały "wybory" do Sejmu w czasach PRL-u? W jaki sposób wyłaniano kandydatów? Dlaczego namawiano do "głosowania bez skreśleń"?
"Solidarność" jako ruch rewolucyjny
Czy pojawienie się kryzysu po okresie długotrwałej poprawy warunków życia mogło doprowadzić do rewolucji roku 1980? Jak na nastroje społeczne wpływała zachodnia muzyka czy prasa dostępna w czasach gierkowskiego otwarcia na świat?
Relacje polsko-japońskie w pierwszej połowie XX w.
Gościem tego wydania audycji z cyklu "Rzeczypospolite" był prof. Jakub Polit z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Porozmawialiśmy o relacjach polsko-japońskich w pierwszej połowie XX wieku.
Polska lat 80. z perspektywy USA
Gościem tego wydania "Rzeczypospolitych" był dr Tomasz Kozłowski z Instytutu Pamięci Narodowej oraz Instytutu Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk.
Jaka jest tożsamość historyczna współczesnej Ukrainy?
W tym wydaniu audycji rozmawialiśmy o kształtowaniu tożsamości historycznej współczesnej Ukrainy. Gościem prof. Antoniego Dudka był prof. Tomasz Stryjek z Polskiej Akademii Nauk.
Relacje polsko-chińskie w latach osiemdziesiątych
Zapraszamy na rozmowa z dr. Przemysławem Benkenem z IPN w Szczecinie o relacjach polsko-chińskich w latach 80. XX wieku i przyczynach dla których po 4 czerwca 1989 roku oba kraje poszły w różnych kierunkach.
List 34 - kilka zdań, które wstrząsnęły Polską
Gościem tego wydania audycji z cyklu "Rzeczypospolite" był dr Maciej Łuczak z Instytutu Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk.
"Tygodnik Powszechny" i jego znaczenie w czasach PRL-u
O "Tygodniku Powszechnym" i jego znaczeniu w czasach PRL-u rozmawialiśmy w "Rzeczypospolitych" z Andrzejem Brzezieckim – autorem książki "Kocio, Kozioł, senator. Biografia Krzysztofa Kozłowskiego".
Wywiad cywilny w czasach PRL
W jakim stopniu wywiad cywilny był w czasach PRL zależny od Związku Radzieckiego? Kim byli działający w jego ramach "Hiszpanie" oraz "Francuzi"? Czym przede wszystkim się zajmowano? Co spowodowało, że w roku 1961 doszło do reorganizacji wywiadu cywilnego?
Metody kształtowania wyobrażeń o polskiej przeszłości
Książki, artykuły, seriale i filmy. O tym, w jaki sposób w czasach PRL wojsko włączało się w historyczne spory, w audycji "Rzeczypospolite" opowiadał dr Tomasz Leszkowicz - autor książki "Spadkobiercy Mieszka, Kościuszki i Świerczewskiego. Ludowe Wojsko Polskie jako instytucja polityki pamięci historycznej".
Lenin potępiany w Rosji. "Wypuścił dżina ukraińskiego patriotyzmu"
- Lenin jest w oficjalnej narracji rosyjskiej potępiany jako człowiek, który po pierwsze zrobił rewolucję (...), jak również doprowadził do usamodzielnienia się szeregu republik - mówił w Dwójce Piotr Skwieciński, autor książki "Koniec ruskiego miru? O ideowych źródłach rosyjskiej agresji".
"Wiesław" w więzieniu - Gomułka i komunizm po polsku
- Gomułka nie nadawał się charakterologicznie na w pełni dyspozycyjnego stalinistę (...). Chciał komunizm budować bardzo po polsku. Wbrew pozorom Gomułka był dziwnym rodzajem komunistycznego patrioty. Nienawidził II Rzeczpospolitej, ale jednocześnie zraził się do Związku Sowieckiego. Stalina kochał, ale mu nie ufał - mówił w Dwójce dr Robert Spałek z Instytutu Pamięci Narodowej.
Richard Butterwick: Rzeczpospolita została zniszczona, ponieważ się odradzała
- Lata 1720-1721, kiedy August II próbował wydostać się z sideł rosyjskich, ale jego próby nie powiodły się na skutek liberum veto stosowanego przez hetmanów z poparciem Rosji na sejmie, to był moment, kiedy zarówno król, jak i Rzeczpospolita znaleźli się za kratami, z których będzie bardzo trudno się wydostać - mówił w Dwójce Richard Butterwick, autor książki "Światło i płomień. Odrodzenie i znis
II RP - trzy odrębne organizmy i niepodległość
- Największym problemem Polaków było zbudowanie nowoczesnego państwa, które byłoby w stanie stworzyć sieć instytucji organizujących życie - mówił podczas spotkania z Antonim Dudkiem prof. Włodzimierz Mędrzecki z Instytutu Historii PAN.
Ukraińcy w Polsce Ludowej
Ilu Ukraińców zostało w Polsce po II wojnie światowej? Gdzie były ich największe skupiska? Jakie było znaczenie Ukraińskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego w PRL? Jakie miejsce zajmowała tematyka ukraińska w publikacjach bezdebitowych? O Ukraińcach w Polsce Ludowej opowiadał w "Rzeczypospolitych" prof. Igor Hałagida z Uniwersytetu Gdańskiego.
Handel bronią w PRL i bloku komunistycznym
- Wiemy całkiem sporo na temat, z kim handlowano i jak to wyglądało w praktyce. Materiały są do pewnego stopnia odtajnione, chociaż część jeszcze znajduje się w instytucji, która była za to odpowiedzialna i była monopolistą. Chodzi o Centralny Zarząd Inżynierii - mówił w rozmowie z prof. Antonim Dudkiem Przemysław Gasztold z Instytutu Pamięci Narodowej.
Miasta w rozwoju Europy
O książce "Miejski grunt. 250 lat polskiej gry z nowoczesnością" prof. Antoni Dudek rozmawiał w "Rzeczypospolitych" z jej autorem prof. Rafałem Matyją.
Stefan Wyszyński w trudnym dialogu z komunistami
- Jeśli chodzi o kwestię porozumienia, 1950 rok, trzeba rozpocząć od uwagi, że był to element szerszej wizji prymasa Wyszyńskiego dogadywania się z władzami w sposób pokojowy, do kiedy jest to możliwe - mówił w audycji "Rzeczypospolite" prof. Rafał Łatka, autor książki "Prymas Stefan Wyszyński w realiach PRL".
Układ Warszawski a Polskie wojska operacyjne
Podczas III wojny światowej - zgodnie ze szczegółowymi rozkazami płynącymi ze Sztabu Generalnego Armii Sowieckiej - przed polskimi jednostkami stawiano zadania głównie ofensywne. Polscy żołnierze w ramach wielkiej ofensywy wojsk należących do Układu Warszawskiego mieli zdobyć północną część RFN, Danię, częściowo Holandię i Belgię. Broń jądrowa stanowiła przy tym niezwykle istotny czynnik walki.
O roli PRL i RP w Układzie Warszawskim
W audycji "Rzeczypospolite" gościliśmy prof. Wandę Jarząbek i rozmawialiśmy o jej książce "Kłopotliwy sojusznik? PRL i RP w politycznych strukturach Układu Warszawskiego w latach 1980-1991".
Powojenna komunistyczna elita
Kim byli komuniści, którzy po II wojnie światowej objęli w Polsce władzę? Z jakich grup społecznych się wywodzili? Jakie były ich przedwojenne losy? Dlaczego tak mało było wśród nich kobiet? Skąd wzięła się w powojennej elicie władzy taka duża obecność osób z żydowskimi korzeniami? Gościem audycji z cyklu "Rzeczypospolite" był dr Łukasz Bertram z ISP PAN, autor książki "Bunt, podziemie, władza. Po
Wczasy w PRL. Kto i gdzie mógł wyjechać?
Wielkie ośrodki wypoczynkowe albo domki nad jeziorami, stołówki i dancingi. Podczas audycji cofnęliśmy się o kilkadziesiąt lat i rozmawiamy o tym, jak wyglądał urlop w minionej epoce.
Armia Andersa - Wojsko Polskie z jeńców w ZSRR
- Anders był człowiekiem doświadczonym, wywodził się z armii rosyjskiej, znał język i realia. Przeżył gehennę aresztowany we Lwowie, siedział w więzieniu na Łubiance. Był to naturalny kandydat do objęcia tego stanowiska - mówił w Dwójce prof. Sławomir Kalbarczyk z Instytutu Pamięci Narodowej. Audycję poświęciliśmy fenomenowi Armii Andersa i jej wędrówce z terenów ZSRR na Zachód.
Relacje USA i ZSRR w czasach prezydentury Harry'ego Trumana
Stosunki między USA i ZSRR uległy znacznemu ochłodzeniu po śmierci Franklina Delano Roosevelta. Co zdecydowało o tej zmianie kursu? Jakimi zasadami kierował się nowy prezydent - Harry Truman?
Mniejszość ukraińska w II RP
Jaki był stosunek władz II RP do mniejszości ukraińskiej? Czym różnili się Ukraińcy zamieszkujący w dwudziestoleciu międzywojennym Wołyń od tych z Galicji oraz okolic Kijowa? Nad tym zastanawialiśmy się w audycji "Rzeczypospolite".
"Ruch". Opozycja radykalnie antykomunistyczna
- "Ruch" był często kojarzony z duszpasterstwami akademickimi, na początku - rzeczywiście, potem uległo to zmianie. Łączył tych ludzi krytyczny stosunek do systemu - o organizacji "Ruch" w audycji "Rzeczypospolite" mówił dr Piotr Byszewski, autor pierwszej naukowej monografii poświęconej konspiratorom.
Zdrowie w PRL
O PRL-owskiej służbie zdrowia prof. Antoni Dudek rozmawiał w "Rzeczypospolitych" z badaczką tego tematu – prof. Eweliną Szpak z Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk.
14 lat rządów Władysława Gomułki. Od popularności do osamotnienia
- Władysław Gomułka był człowiekiem o specyficznym charakterze, czyli mało politycznym i mało dyplomatycznym. Był też politykiem bardzo energicznym, cholerycznym i niespecjalnie liczącym się z konwenansami i otoczeniem. Jak na komunistę i człowieka, który przez kilka lat dowodził powojenną partią komunistyczną, miał za sobą w okresie powojennym bardzo ciężkie przejścia - mówił w Dwójce dr Robert S
Między Stalinem a Hitlerem. Polska w dwudziestoleciu
Jakie było niemieckie i sowieckie spojrzenie na Polskę w dwudziestoleciu międzywojennym? Czy było one podobne? Jaką rolę odgrywały w nim stereotypy? Czy ten sposób postrzegania ulegał zmianie na przestrzeni dwóch dziesięcioleci? Porozmawiamy o tym w najbliższej audycji "Rzeczypospolite". Gościem prof. Antoniego Dudka był dr Krzysztof Rak, autor książki "Piłsudski między Stalinem a Hitlerem".
